Carletonite

Wzór chemiczny: KNa<sub>4</sub>Ca<sub>4</sub>Si<sub>8</sub>O<sub>18</sub>(CO<sub>3</sub>)<sub>4</sub>(F,OH)·H<sub>2</sub>O

Karletonit to rzadki krzemian o charakterystycznej, intensywnie niebieskiej barwie i doskonałej łupliwości, występujący wyłącznie w jednym miejscu na świecie.

## Charakterystyka Karletonit jest złożonym krzemianem warstwowym, cenionym za swój unikatowy i atrakcyjny wygląd. Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest intensywna, lazurowa lub błękitna barwa, która może przechodzić w jaśniejsze lub ciemniejsze odcienie, a nawet być bezbarwna. Zazwyczaj tworzy masywne skupienia, w których widoczne są jego kwadratowe przekroje i doskonała łupliwość. Kryształy są niezwykle rzadkie i mają postać sześcianów lub krótkich słupów. Minerał ten jest nieprzezroczysty lub co najwyżej przeświecający w cienkich odłamkach. ## Właściwości fizyczne Karletonit charakteryzuje się twardością w zakresie 4-4.5 w skali Mohsa, co czyni go stosunkowo miękkim minerałem. Ma szklisty, a na płaszczyznach łupliwości perłowy połysk. Jego gęstość wynosi około 2.45 g/cm³. Cechą wyróżniającą jest doskonała łupliwość w jednym kierunku, co powoduje, że łatwo dzieli się na cienkie płytki. ## Barwy i odmiany Dominującą i najbardziej pożądaną barwą karletonitu jest intensywnie niebieska, od jasnego błękitu po głęboki indygo. Spotykane są również okazy bezbarwne, białe lub różowawe. Niektóre fragmenty mogą wykazywać pleochroizm, czyli zmianę odcienia barwy w zależności od kierunku obserwacji (od bezbarwnego do błękitnego). Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian. ## Historia i nazwa Minerał został odkryty w 1963 roku w kamieniołomie Poudrette na Mont Saint-Hilaire w Quebecu w Kanadzie. Jego opis naukowy sporządził George Y. Chao z Carleton University w Ottawie w 1971 roku. Nazwa "karletonit" pochodzi od nazwy tej właśnie uczelni, honorując jej wkład w badania mineralogiczne. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość i występowanie tylko w jednym miejscu na świecie, karletonit nie ma żadnych zastosowań przemysłowych. Jest natomiast wysoko cenionym i poszukiwanym kamieniem kolekcjonerskim. Czasami bywa szlifowany w formę kaboszonów dla koneserów rzadkich gemmów, jednak jego miękkość i doskonała łupliwość znacznie to utrudniają.

Właściwości

Twardość Mohsa
4-4.5
Połysk
Szklisty, Perłowy
Rysa
Biała
Gęstość
2.45
Łupliwość
Doskonała wg {001}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przeświecający do nieprzezroczystego
Układ krystaliczny
Tetragonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Najważniejszymi cechami diagnostycznymi karletonitu są jego unikatowa, intensywnie niebieska barwa, doskonała łupliwość w jednym kierunku oraz charakterystyczne kwadratowe przekroje w zbitych agregatach. Reaguje z kwasem solnym, wydzielając bąbelki dwutlenku węgla. ## Odróżnianie od podobnych Karletonit bywa mylony z sodalitem, który również występuje na Mont Saint-Hilaire. Sodalit ma jednak zazwyczaj tłusty połysk (karletonit ma szklisty/perłowy), brak wyraźnej łupliwości i krystalizuje w układzie regularnym. Kwarc o niebieskim zabarwieniu jest znacznie twardszy (twardość 7) i ma muszlowy przełam. Lazuryt jest zazwyczaj drobnoziarnisty i często zawiera wrostki pirytu, których brak w karletonicie. ## Formy kryształów Dobrze wykształcone kryształy są ekstremalnie rzadkie i zazwyczaj mają postać krótkich, tetragonalnych słupów lub sześcianów. Najczęściej minerał ten występuje w formie zbitych, blaszkowatych lub ziarnistych skupień, wrośniętych w skałę macierzystą.

Środowisko występowania

## Geneza Karletonit jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego. Powstaje w późnych stadiach krystalizacji w obrębie intruzji skał alkalicznych, w szczególności w ksenolitach hornfelsów i marmurów, które zostały przeobrażone przez syenit nefelinowy. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z szeregiem innych rzadkich minerałów typowych dla środowiska Mont Saint-Hilaire. Do najczęstszych asocjacji należą: mikroklin, nefelin, arfvedsonit, egiryn, apofyllit, pektolit, leucosfenit, natrolit i albit. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania karletonitu na świecie jest kompleks alkaliczny Mont Saint-Hilaire (w szczególności kamieniołom Poudrette) w regionie Montérégie, w prowincji Quebec w Kanadzie. Jest to jego lokalizacja typowa i jak dotąd jedyna.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy karletonitu charakteryzują się głęboką, jednolitą, lazurową barwą. Duże, masywne bloki o intensywnym kolorze, pozwalające na wycięcie kaboszonów, osiągają bardzo wysokie ceny. Okazy z dobrze widocznymi, choć rzadkimi, kryształami są poszukiwane przez kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach systematycznych. Atrakcyjność podnoszą również estetyczne asocjacje z innymi minerałami, np. białym pektolitem. ## Ceny rynkowe Karletonit jest jednym z droższych minerałów kolekcjonerskich. Ceny niewielkich fragmentów (1-2 cm) o dobrej barwie zaczynają się od kilkuset dolarów. Większe, bogate okazy mogą kosztować od kilku do nawet kilkudziesięciu tysięcy dolarów, w zależności od jakości, rozmiaru i estetyki. Szlifowane kaboszony są niezwykle rzadkie i drogie, a ich cena za karat jest bardzo wysoka. ## Popularne stanowiska Wszystkie dostępne na rynku kolekcjonerskim okazy karletonitu pochodzą z jednego miejsca - kamieniołomu Poudrette na Mont Saint-Hilaire w Quebecu, w Kanadzie. Jest to jedno z najsłynniejszych stanowisk mineralogicznych na świecie, znane z ponad 400 różnych minerałów, w tym wielu unikatowych.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Karletonit należy czyścić wyłącznie bardzo ostrożnie. Najlepiej używać miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie konieczności można przemyć go szybko w wodzie destylowanej i natychmiast dokładnie osuszyć miękką szmatką. Należy unikać myjek ultradźwiękowych i parowych. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie kwasów, które mogą go uszkodzić. Ze względu na niską twardość, należy chronić go przed zarysowaniem przez twardsze minerały (np. kwarc). Należy unikać gwałtownych zmian temperatury oraz długotrwałej ekspozycji na silne światło słoneczne, które teoretycznie może spowodować blaknięcie jego intensywnej barwy. ## Przechowywanie Okazy karletonitu najlepiej przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach lub klaserach, aby uniknąć kontaktu z innymi minerałami i ryzyka zarysowania. Ze względu na doskonałą łupliwość jest kruchy i podatny na uszkodzenia mechaniczne, dlatego należy obchodzić się z nim delikatnie.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej