Carbonate-hydroxylapatite

Wzór chemiczny: Ca₅(PO₄,CO₃)₃(OH,F,O)

Węglanowy hydroksyapatyt to odmiana apatytu wzbogacona w węglany, będąca kluczowym składnikiem mineralnym kości i zębów kręgowców.

## Charakterystyka Węglanowy hydroksyapatyt, często określany jako dahllit, jest odmianą hydroksyapatytu, w której część grup fosforanowych (PO₄) została zastąpiona przez grupy węglanowe (CO₃). Rzadko tworzy dobrze wykształcone, oddzielne kryształy. Zazwyczaj występuje w formie skupień zbitych, ziarnistych, promienistych lub nerkowatych, a także jako konkrecje i oolity. Jest głównym nieorganicznym składnikiem kości i zębów, gdzie jego obecność ma fundamentalne znaczenie biologiczne. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi około 5. Jest kruchy i charakteryzuje się nierównym lub muszlowym przełamem. Połysk jest zazwyczaj szklisty do żywicznego lub matowego w przypadku skupień ziemistych. Jest przezroczysty do przeświecającego. ## Barwy i odmiany Najczęściej jest bezbarwny, biały, szary, żółtawy lub brązowawy. Zabarwienie często zależy od domieszek i warunków powstawania. Nazwa "dahllit" jest historycznie używana dla jego włóknistych, żywicznobarwnych odmian, choć obecnie nie jest to formalnie uznawana nazwa gatunku mineralnego, a jedynie synonim węglanowego hydroksyapatytu. ## Historia i nazwa Nazwa "węglanowy hydroksyapatyt" (carbonate-hydroxylapatite) precyzyjnie opisuje jego skład chemiczny - jest to hydroksyapatyt zawierający grupy węglanowe. Synonimiczna nazwa "dahllit" została nadana w 1888 roku przez Waldemara Christofera Brøeggera i H. Bäckströma na cześć norweskich geologów, braci Tellefa Dahlla i Johana Dahlla.

Właściwości

Twardość Mohsa: 5
Połysk: Vitreous to Resinous
Rysa: White
Gęstość: 3.0-3.1
Łupliwość: None
Przełam: Uneven to Conchoidal
Przezroczystość: Transparent to Translucent
Układ krystaliczny: Hexagonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną jest reakcja z kwasami - nawet rozcieńczony kwas solny powoduje pienienie się i uwalnianie CO₂. Twardość wynosząca 5 w skali Mohsa (daje się zarysować stalą) oraz często spotykane formy nerkowate lub promieniste są również pomocne w identyfikacji. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi odmianami apatytu (np. fluoroapatytem) lub z kalcytem i aragonitem. Od innych apatytów odróżnia go reakcja z kwasem. Od kalcytu i aragonitu odróżnia go wyższa twardość (kalcyt ma twardość 3) i brak doskonałej łupliwości. ## Formy kryształów Dobrze wykształcone kryształy są rzadkie. Zazwyczaj tworzy agregaty włókniste, promieniste, nerkowate, kuliste (sferolityczne), a także masywne, ziemiste lub zbite skupienia. Występuje również w postaci oolitów i konkrecji w skałach osadowych.

Środowisko występowania

## Geneza Jest to minerał powstający głównie w procesach osadowych w środowisku morskim, często przy udziale organizmów żywych. Tworzy się w wyniku diagenezy i wietrzenia fosforytów oraz innych skał bogatych w fosfor. Może również powstawać w strefach utleniania złóż kruszców oraz w wyniku procesów hydrotermalnych niskich temperatur. ## Asocjacje mineralne Współwystępuje z innymi minerałami fosforanowymi, takimi jak fluoroapatyt i hydroksyapatyt, a także z kalcytem, dolomitem, kwarcem, chalcedonem i minerałami ilastymi. ## Lokalizacje Jako minerał skałotwórczy jest szeroko rozpowszechniony na świecie. Znaczące złoża fosforytów zawierające węglanowy hydroksyapatyt znajdują się w Maroku, Tunezji, Algierii, Stanach Zjednoczonych (Floryda, Karolina Północna), Rosji (Półwysep Kolski) i Chinach. Wystąpienia w formie dahllitu znane są z Norwegii (Odegården, Bamble) i Niemiec.

Rzadkość

Pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Dla kolekcjonerów najbardziej pożądane są okazy o dobrze wykształconych, nietypowych formach, takich jak precyzyjne sferolity, gładkie konkrecje nerkowate czy estetyczne agregaty promieniste. Ceniony jest również intensywny, żywiczny połysk i ciekawa barwa, np. miodowożółta lub brązowa. Okazy na kontrastującej matrycy skalnej są bardziej atrakcyjne. ## Popularne stanowiska Klasyczne okazy typu "dahllit" pochodzą z lokalizacji w Norwegii, szczególnie z rejonu Bamble. Wysokiej jakości kuliste i nerkowate agregaty znajdowane są w złożach fosforytów w Maroku i na Florydzie.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić delikatnie, używając miękkiej szczoteczki i wody destylowanej. Należy unikać twardych narzędzi, które mogą porysować powierzchnię (twardość 5 w skali Mohsa). ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na kwasy, które powodują jego gwałtowne rozpuszczanie się z wydzieleniem dwutlenku węgla. Należy unikać kontaktu z kwasem solnym, octowym i innymi chemikaliami domowymi. Długotrwała ekspozycja na silne światło słoneczne nie jest zalecana, podobnie jak gwałtowne zmiany temperatury. ## Przechowywanie Okazy powinny być przechowywane w stabilnych warunkach, z dala od chemikaliów. Najlepiej trzymać je w osobnych pudełkach lub na miękkim podłożu, aby uniknąć zarysowań przez twardsze minerały.

Powiązane minerały

Źródła

IMA Mineral List (CNMNC)

Czytaj więcej