Cancrinite

Wzór chemiczny: (Na,Ca,&#9744;)<sub>8</sub>(Al<sub>6</sub>Si<sub>6</sub>)O<sub>24</sub>(CO<sub>3</sub>,S<sup>6+</sup>O<sub>4</sub>)<sub>2</sub>·2H<sub>2</sub>O

Kankrynit to złożony tektokrzemian z grupy skaleniowców, charakteryzujący się najczęściej żółtą barwą i występowaniem w sjenitach nefelinowych.

## Charakterystyka Kankrynit jest minerałem należącym do grupy skaleniowców, blisko spokrewnionym z sodalitem. Rzadko tworzy dobrze wykształcone, sześcioboczne, słupkowe kryształy. Zazwyczaj występuje w postaci zbitych, ziarnistych lub włóknistych skupień, wrośniętych w masę skalną. Jego kryształy często mają nierówne, skorodowane powierzchnie. Jest kruchy i wykazuje właściwości piezoelektryczne. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością 5-6 w skali Mohsa i gęstością wynoszącą od 2.42 do 2.51 g/cm³. Połysk kankrynitu jest szklisty na ścianach kryształów, a na powierzchniach przełamu często tłusty lub perłowy. Jest przezroczysty do przeświecającego. Niektóre okazy mogą wykazywać pomarańczową fluorescencję w świetle ultrafioletowym. ## Barwy i odmiany Kankrynit najczęściej przybiera barwy od cytrynowożółtej do pomarańczowej. Spotykane są również okazy białe, szare, zielonkawe, niebieskawe lub bezbarwne. Różnorodność kolorów wynika z obecności różnych domieszek i wrostków. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian handlowych, a klasyfikacja opiera się głównie na składzie chemicznym. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od nazwiska hrabiego Jegora Kankrina (1774-1845), rosyjskiego ministra finansów i entuzjasty mineralogii. Minerał został po raz pierwszy opisany w 1839 roku przez Gustava Rosego na podstawie okazów znalezionych w Górach Ilmeńskich na Uralu Południowym w Rosji. ## Zastosowania Kankrynit nie ma istotnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie ogranicza się głównie do sfery naukowej i kolekcjonerskiej. Jest ceniony przez kolekcjonerów ze względu na intensywne, żółte zabarwienie i rzadkość występowania dobrze wykształconych kryształów.

Właściwości

Twardość Mohsa
5-6
Połysk
Szklisty, tłusty, perłowy
Rysa
Biała
Gęstość
2.42-2.51
Łupliwość
Doskonała wg {1010}
Przełam
Nierówny, muszlowy
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Heksagonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Najważniejszą cechą diagnostyczną kankrynitu jest jego gwałtowna reakcja z kwasem solnym, podczas której wydziela się dwutlenek węgla, co powoduje pienienie. Charakterystyczna jest również jego cytrynowożółta barwa, tłusty połysk na przełamie oraz współwystępowanie z nefelinem i sodalitem w sjenitach. ## Odróżnianie od podobnych Kankrynit bywa mylony z innymi żółtymi minerałami. Od **melilitu** i **gehlenitu** odróżnia go niższa twardość i reakcja z kwasem. Od **żółtego kwarcu (cytrynu)** różni się znacznie niższą twardością. Od **żółtego apatytu** odróżnia go brak charakterystycznego dla apatytu sześciobocznego przekroju i niższa twardość. W przeciwieństwie do **sodalitu**, z którym często występuje, kankrynit jest zazwyczaj żółty, a nie niebieski, i gwałtownie reaguje z kwasami. ## Formy kryształów Kryształy kankrynitu należą do układu heksagonalnego i mają pokrój słupkowy lub pryzmatyczny, często zakończone piramidą. Zazwyczaj są słabo wykształcone, z zaokrąglonymi krawędziami. Najczęściej spotyka się go w formie zbitych, ziarnistych, włóknistych lub promienistych skupień.

Środowisko występowania

## Geneza Kankrynit jest minerałem pochodzenia magmowego. Powstaje w późnych stadiach krystalizacji w alkalicznych skałach magmowych, ubogich w krzemionkę, takich jak sjenity nefelinowe i fonolity. Może również tworzyć się w wyniku procesów hydrotermalnych, przeobrażając inne minerały, głównie nefelin. Spotykany jest także w skarnach kontaktowych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten typowo współwystępuje z innymi skaleniowcami i minerałami skał alkalicznych. Najczęściej towarzyszą mu: nefelin, sodalit, mikroklin, sanidyn, albit, biotyt, egiryn, a także kalcyt i natrolit. ## Lokalizacje Najważniejsze światowe lokalizacje kankrynitu to Półwysep Kolski i Góry Ilmeńskie na Uralu w Rosji. Znaczące okazy pochodzą również z Bancroft w Ontario (Kanada), gdzie występują duże kryształy, oraz z Langesundsfjorden w Norwegii. Inne znane stanowiska to Magnet Cove w Arkansas (USA), okolice Jeziora Laacher w Niemczech oraz Iporã w Goiás (Brazylia).

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej poszukiwane przez kolekcjonerów są dobrze wykształcone, ostro zakończone kryształy o pokroju słupkowym. Wysoko cenione są okazy o intensywnej, cytrynowożółtej lub pomarańczowej barwie, dużej przezroczystości i szklistym połysku. Atrakcyjność podnosi również kontrastowe umiejscowienie żółtych kryształów kankrynitu na ciemniejszej matrycy skalnej, często w towarzystwie sodalitu lub egirynu. ## Popularne stanowiska Za klasyczne i dostarczające najlepszych okazów uważa się lokalizacje w Rosji (Półwysep Kolski) oraz w Kanadzie (okolice Bancroft w Ontario). Kanadyjskie okazy są znane z osiągania znacznych rozmiarów, nawet do kilkudziesięciu centymetrów, choć rzadko mają jakość gemmologiczną. Okazy z Langesundsfjorden w Norwegii również cieszą się uznaniem kolekcjonerów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy kankrynitu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można użyć wilgotnej szmatki lub przemyć okaz w wodzie destylowanej, a następnie natychmiast go osuszyć. Należy unikać myjek ultradźwiękowych. ## Czego unikać Kankrynit jest wrażliwy na działanie kwasów - nawet słabe kwasy, jak kwas solny, powodują jego gwałtowne pienienie się i rozkład. Należy chronić go przed kontaktem z chemikaliami domowymi i laboratoryjnymi. Jest minerałem kruchym, podatnym na uszkodzenia mechaniczne. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach lub gablotach, aby uniknąć zarysowań przez twardsze minerały. Zaleca się trzymanie go z dala od źródeł wilgoci i skrajnych temperatur.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej