Canasite

Wzór chemiczny: K₃Na₃Ca₅Si₁₂O₃₀(OH)₄

Kanasyt to rzadki, fioletowy lub niebieskawy krzemian o włóknistej budowie, występujący w sjenitach nefelinowych na Półwyspie Kolskim.

## Charakterystyka Kanasyt jest złożonym krzemianem potasu, sodu i wapnia, który wyróżnia się charakterystyczną, najczęściej fioletową lub niebieskofioletową barwą. Tworzy agregaty o budowie włóknistej lub listewkowej, które mogą osiągać znaczne rozmiary. Poszczególne "włókna" lub "listwy" w agregacie wykazują doskonałą łupliwość w dwóch kierunkach, co nadaje im specyficzny, jedwabisty lub perłowy połysk na powierzchniach przełamu. Rzadko spotyka się go w formie wyraźnych, wykształconych kryształów. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością wynoszącą 5 w skali Mohsa. Jego połysk jest szklisty na ścianach kryształów, a na powierzchniach łupliwości staje się perłowy. Jest minerałem przeświecającym, a w cienkich odłamkach nawet przezroczystym. Gęstość kanasytu wynosi około 2,71 g/cm³. ## Barwy i odmiany Dominującą barwą kanasytu jest fioletowa, lawendowa i niebieskofioletowa. Spotykane są również okazy szare, żółtawe, a nawet bezbarwne. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian, a zróżnicowanie kolorystyczne zależy od domieszek i warunków krystalizacji. ## Historia i nazwa Kanasyt został odkryty w masywie Chibin na Półwyspie Kolskim w Rosji i opisany w 1959 roku przez rosyjską mineralog M.D. Dorfman. Nazwa minerału jest akronimem pochodzącym od jego składu chemicznego: "Ca" (wapń), "Na" (sód) i "K" (potas, z łac. kalium), z dodanym rosyjskim przyrostkiem "-syt" od krzemianu (silikat). ## Zastosowania Kanasyt jest cenionym kamieniem kolekcjonerskim i ozdobnym. Ze względu na atrakcyjny kolor i jedwabisty połysk bywa wykorzystywany do wyrobu drobnej galanterii ozdobnej, kaboszonów oraz niewielkich rzeźb. Jego zastosowanie jest jednak ograniczone przez stosunkowo niewielką twardość i doskonałą łupliwość.

Właściwości

Twardość Mohsa
5
Barwa
Greenish yellow
Połysk
Vitreous, Pearly
Rysa
White
Gęstość
2.707
Łupliwość
One, very perfect; another, perfect, at 118° to the first.
Przełam
Splintery
Przezroczystość
Transparent,Translucent
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kanasyt jest stosunkowo łatwy do rozpoznania dzięki unikalnej kombinacji cech: fioletowej lub niebieskawej barwy, włóknistej lub listewkowej budowy agregatów oraz perłowego połysku na powierzchniach łupliwości. Charakterystyczna jest również jego doskonała łupliwość w dwóch kierunkach, niemal pod kątem prostym. ## Odróżnianie od podobnych Kanasyt bywa mylony z czaroitem, innym fioletowym krzemianem z Rosji. Czaroit ma jednak bardziej skomplikowaną, "wirującą" teksturę i zazwyczaj intensywniejszy, lawendowy odcień. Kanasyt tworzy agregaty o bardziej uporządkowanej, równoległej strukturze włóknistej lub listewkowej. Można go również pomylić z niektórymi fioletowymi odmianami fluorytu, ten jednak ma inną łupliwość (ośmiościenną) i często tworzy regularne sześcienne kryształy. ## Formy kryształów Kryształy kanasytu są rzadkie. Zazwyczaj występuje w postaci grubych, listewkowych lub włóknistych agregatów, często o promienistej budowie. Poszczególne kryształy w agregatach mogą osiągać długość do 20 cm.

Środowisko występowania

## Geneza Kanasyt jest minerałem charakterystycznym dla silnie zalkalicznych skał magmowych. Powstaje w pegmatytach i żyłach hydrotermalnych przecinających sjenity nefelinowe i fojality. Jest produktem późnych etapów krystalizacji magmy bogatej w alkalia (sód, potas) i pierwiastki lotne. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi krzemianami typowymi dla środowisk alkalicznych. Do jego najczęstszych minerałów towarzyszących należą egiryn, nefelin, mikroklin, eudialit, lamprofyllit, mosandryt, tinaksyt oraz tytanit. ## Lokalizacje Najważniejsze i najbardziej znane na świecie złoża kanasytu znajdują się w Rosji, na Półwyspie Kolskim, w masywach alkalicznych Chibin i Łowoziorsk. Są to lokalizacje typowe dla tego minerału, skąd pochodzi praktycznie cały materiał dostępny na rynku kolekcjonerskim i ozdobnym.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy o intensywnej, głębokiej fioletowej lub niebieskofioletowej barwie. Wysoko oceniane są duże, dobrze uformowane agregaty o wyraźnej, jedwabistej grze światła na powierzchniach łupliwości. Atrakcyjność podnoszą również estetyczne asocjacje z innymi minerałami, takimi jak egiryn czy eudialit. Czystość i brak uszkodzeń mechanicznych są kluczowe. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej pożądane okazy kanasytu pochodzą z jego lokalizacji typowej - masywu Chibin na Półwyspie Kolskim w Rosji. Materiał z tego regionu uchodzi za wzorcowy i stanowi większość okazów w światowych kolekcjach.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy kanasytu należy czyścić bardzo ostrożnie. Najlepiej używać miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można przemyć go szybko w wodzie destylowanej i natychmiast dokładnie osuszyć miękką szmatką. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą spowodować rozpad agregatu wzdłuż płaszczyzn łupliwości. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na gwałtowne zmiany temperatury oraz na działanie kwasów. Nie należy wystawiać go na długotrwałe działanie silnego światła słonecznego, które teoretycznie może spowodować blaknięcie koloru. Ze względu na doskonałą łupliwość, należy chronić go przed uderzeniami i upadkami. ## Przechowywanie Kolekcjonerskie okazy kanasytu najlepiej przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach, aby uniknąć zarysowań i uszkodzeń mechanicznych. Nie powinien być przechowywany razem z twardszymi minerałami. Dobrze prezentuje się w zamkniętych gablotach, chroniących przed kurzem.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej