Calomel

Wzór chemiczny: HgCl

Kalomelem jest chlorek rtęci(I), rzadki i historycznie ważny minerał, który pod wpływem światła ciemnieje i rozpada się.

## Charakterystyka Kalomel to rzadki minerał z grupy halogenków, będący naturalną formą chlorku rtęci(I). Tworzy dobrze wykształcone, tabliczkowe lub pryzmatyczne kryształy, często o diamentowym lub szklistym połysku. Zazwyczaj występuje w postaci nalotów i skorup. Jest bardzo gęsty i ciężki. Charakterystyczną cechą kalomel jest jego niestabilność - pod wpływem światła ultrafioletowego ciemnieje, a z czasem może ulec rozkładowi na płynną rtęć i chlorek rtęci(II). ## Właściwości fizyczne Kryształy kalomel są miękkie i plastyczne, można je kroić nożem. Minerał ma twardość 1.5-2 w skali Mohsa i bardzo dużą gęstość, wynoszącą około 7.15 g/cm³. Wykazuje silną dwójłomność, jedną z najwyższych znanych wśród minerałów. Połysk jest najczęściej diamentowy, ale bywa też szklisty lub ziemisty w przypadku agregatów. ## Barwy i odmiany Kalomelem jest zazwyczaj bezbarwny, biały, szary, żółtawy lub brązowy. Zabarwienie często wynika z obecności wrostków innych minerałów. Nie wyróżnia się nazwanych odmian tego minerału. ## Historia i nazwa Nazwa "kalomel" pochodzi od greckich słów *kalos* (καλός) oznaczającego "piękny" i *melas* (μέλας) oznaczającego "czarny". Nazwa ta, pozornie sprzeczna z jego jasną barwą, prawdopodobnie nawiązuje do jego reakcji z amoniakiem, w wyniku której powstaje czarny osad, lub do faktu, że ciemnieje na świetle. Minerał był znany i używany w medycynie od wieków, zanim został formalnie opisany jako gatunek mineralny. ## Zastosowania Historycznie, syntetyczny kalomel był szeroko stosowany w medycynie jako środek przeczyszczający i odkażający, jednak jego toksyczność doprowadziła do zaprzestania tych praktyk. Obecnie, ze względu na swoje unikalne właściwości optyczne (wysoka dwójłomność), jest badany pod kątem zastosowań w specjalistycznych urządzeniach optycznych, takich jak polaryzatory. Dla kolekcjonerów stanowi przede wszystkim interesujący i rzadki okaz ze względu na swoją historię i właściwości chemiczne.

Właściwości

Twardość Mohsa: 1.5-2
Połysk: Diamentowy
Rysa: Jasnożółtawobiała
Gęstość: 7.15
Łupliwość: Dobra w {101}, słaba w {001}
Przełam: Muszlowy
Przezroczystość: Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny: Tetragonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowe cechy diagnostyczne kalomel to jego bardzo duża gęstość, niska twardość (jest miękki i plastyczny), diamentowy połysk oraz tetragonalne, tabliczkowe kryształy. Reakcja na światło (ciemnienie) jest również charakterystyczna, choć destrukcyjna dla okazu. ## Odróżnianie od podobnych - **Cynober:** Cynober (HgS) ma intensywnie czerwoną barwę i rysę. Kalomel jest zazwyczaj bezbarwny do brązowego. - **Inne halogenki (np. halit, fluoryt):** Kalomel jest wielokrotnie gęstszy i znacznie bardziej miękki od większości podobnie wyglądających halogenków. - **Cerusyt:** Cerusyt (PbCO₃) również ma wysoki połysk i gęstość, ale jest twardszy (3-3.5) i ma inny pokrój kryształów oraz doskonałą łupliwość. ## Formy kryształów Kalomelem krystalizuje w układzie tetragonalnym, tworząc charakterystyczne, proste kryształy o pokroju tabliczkowym, grubotabliczkowym lub krótkopryzmatycznym. Często występuje w postaci skorup, nalotów lub skupień ziemistych.

Środowisko występowania

## Geneza Kalomelem jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania złóż kruszców rtęci. Tworzy się w wyniku wietrzenia i przemian pierwotnych minerałów rtęci, głównie cynobru (HgS) i rtęci rodzimej, w środowisku bogatym w chlorki. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z cynobrem, rtęcią rodzimą, eglestonitem, terlinguaitem, montroydytem, kalcytem, limonitem i chalcedonem. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne lokalizacje, z których pochodzą najlepsze okazy kalomel, znajdują się w Stanach Zjednoczonych, w dystrykcie Terlingua w Teksasie. Znaczące wystąpienia odnotowano również w Serbii (Avala), Hiszpanii (Almadén), Meksyku (okolice Guadalcázar) oraz w Niemczech (Palatynat).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione okazy kalomel to te z dobrze wykształconymi, ostrymi i przezroczystymi kryształami o wyraźnym diamentowym połysku. Duże, nieuszkodzone kryształy, zwłaszcza na kontrastującej matrycy (np. z cynobrem), są wyjątkowo poszukiwane. Kolor również ma znaczenie - okazy o czystej, jasnożółtej lub miodowej barwie są bardziej atrakcyjne niż szare lub brązowe. Ze względu na niestabilność minerału, okazy, które nie wykazują oznak rozkładu (ciemnienia), są znacznie wyżej oceniane. ## Popularne stanowiska Absolutnie klasycznym i najbardziej pożądanym przez kolekcjonerów źródłem kalomel jest dystrykt Terlingua w hrabstwie Brewster w Teksasie, USA. Okazy stamtąd, często w asocjacji z innymi rzadkimi minerałami rtęci, stanowią światowy standard dla tego gatunku.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Kalomelem jest ekstremalnie wrażliwy i toksyczny. Generalnie nie powinien być czyszczony. Jeśli jest to absolutnie konieczne, można użyć miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Należy unikać wody i jakichkolwiek chemikaliów. ## Czego unikać - **Światło:** Bezwzględnie unikać ekspozycji na światło słoneczne i promieniowanie UV, które powodują jego ciemnienie i rozkład. - **Woda i chemikalia:** Minerał jest wrażliwy na odczynniki chemiczne. Kontakt z wodą jest niewskazany. - **Temperatura:** Unikać podgrzewania, które może przyspieszyć rozkład i uwolnienie toksycznych oparów rtęci. - **Kontakt fizyczny:** Ze względu na toksyczność, należy unikać bezpośredniego kontaktu ze skórą. Zawsze myć ręce po kontakcie. ## Przechowywanie Okazy kalomel muszą być przechowywane w całkowitej ciemności, w szczelnym, zamykanym pojemniku (np. pudełku typu "perky box"), aby zapobiec ekspozycji na światło i ograniczyć ewentualne ulatnianie się par rtęci. Pojemnik powinien być wyraźnie oznaczony jako zawierający toksyczny minerał.