Calciosamarskite

Wzór chemiczny: (Ca,Fe³⁺,Fe²⁺,Y)(Nb⁵⁺Ta⁵⁺,Ti⁴⁺)O₄

Rzadki minerał z grupy samarskitu, tlenek niobu, tantalu, wapnia i żelaza, znajdowany w pegmatytach granitowych.

## Charakterystyka Kalciosamarskit jest rzadkim minerałem tlenkowym należącym do grupy samarskitu. Tworzy zazwyczaj masywne, pozbawione wyraźnych ścian kryształów agregaty, rzadziej występuje w formie słabo wykształconych, grubotabliczkowych kryształów. Jego powierzchnia jest często matowa lub pokryta produktami wietrzenia. Zazwyczaj jest nieprzezroczysty, o smolistoczarnym lub brązowoczarnym kolorze. Ze względu na zawartość pierwiastków promieniotwórczych, takich jak uran i tor, jego struktura krystaliczna jest zazwyczaj zniszczona (metamiktyczna). ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością w zakresie 6-6.5 w skali Mohsa i znaczną gęstością, wynoszącą od 4.47 do 5.83 g/cm³, co jest typowe dla minerałów zawierających tantal i niob. Ma połysk szklisty do żywicznego na świeżych powierzchniach przełamu, który jednak szybko matowieje. Przełam jest muszlowy do nierównego. Jest kruchy. ## Barwy i odmiany Kalciosamarskit występuje w jednolitych barwach: czarnej, brązowoczarnej lub smolistoczarnej. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, nadana w 1928 roku przez D.D. Hogartha, nawiązuje do jego składu chemicznego - dominacji wapnia (łac. *calcius*) oraz do jego związku ze samarskitem, minerałem nazwanym na cześć rosyjskiego inżyniera górnictwa Wasilija Samarskiego-Bychowca. Minerał został pierwotnie opisany na podstawie materiału z Hybla, w hrabstwie Hastings, w Ontario (Kanada). ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość, kalciosamarskit nie ma zastosowań przemysłowych. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach, minerałach pegmatytowych lub minerałach promieniotwórczych.

Właściwości

Twardość Mohsa: 5-6
Barwa: Black
Połysk: Vitreous to resinous
Rysa: Brown-grey
Gęstość: 4.48
Łupliwość: None
Przełam: Conchoidal
Przezroczystość: Opaque
Układ krystaliczny: Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kalciosamarskit rozpoznaje się na podstawie jego dużej gęstości, czarnej barwy, żywicznego połysku na świeżym przełamie oraz występowania w pegmatytach granitowych. Charakterystyczny jest również jego muszlowy przełam. Identyfikację potwierdza się za pomocą metod analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (po uprzednim wygrzaniu próbki w celu rekrystalizacji) i analiza składu chemicznego. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi czarnymi, ciężkimi minerałami pegmatytowymi, takimi jak samarskit-(Y), euxenit-(Y), kolumbit czy uraninit. Od samarskitu-(Y) różni się dominacją wapnia nad itrem. Od euxenitu odróżnia go skład chemiczny i subtelne różnice w strukturze. Uraninit jest znacznie cięższy i silniej promieniotwórczy. Pewne rozróżnienie wymaga zaawansowanych badań laboratoryjnych. ## Formy kryształów Kryształy są niezwykle rzadkie, słabo wykształcone, o pokroju grubotabliczkowym lub pryzmatycznym. Najczęściej tworzy nieregularne, masywne skupienia wtopione w skałę macierzystą (kwarc, skaleń).

Środowisko występowania

## Geneza Kalciosamarskit jest minerałem akcesorycznym w złożonych pegmatytach granitowych, szczególnie tych wzbogaconych w niob, tantal i pierwiastki ziem rzadkich. Powstaje w późnych stadiach krystalizacji magmy pegmatytowej. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z kwarcem, mikroklinem, albitem, muskowitem, biotytem, a także z innymi rzadkimi minerałami, takimi jak cyrtolit (odmiana cyrkonu), euxenit-(Y), fergusonit-(Y), monacyt, ksenotym, uraninit i allanit. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska na świecie to m.in. Hybla i Madawaska w Ontario (Kanada), skąd pochodzi materiał typowy; pegmatyty w rejonie Iveland i Evje (Norwegia); Ural (Rosja); a także niektóre pegmatyty w Colorado i Karolinie Północnej (USA).

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, choćby częściowo, kryształami, co jest dla tego minerału dużą rzadkością. Ważna jest również wielkość okazu oraz jego powiązanie z innymi minerałami towarzyszącymi, tworzące estetyczną kompozycję. Okazy wtopione w kwarc lub skaleń są typowe, ale mniej atrakcyjne niż te wykazujące ściany krystaliczne. ## Popularne stanowiska Za klasyczne i najbardziej pożądane uchodzą okazy z historycznych lokalizacji w Ontario w Kanadzie (Hybla, Madawaska) oraz z norweskich pegmatytów w rejonie Iveland.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić wyłącznie mechanicznie, używając miękkiej, suchej szczoteczki do usunięcia kurzu. Należy unikać wody i jakichkolwiek środków chemicznych, które mogłyby wejść w reakcję z powierzchnią minerału. ## Czego unikać Jako minerał metamiktyczny (o zniszczonej sieci krystalicznej w wyniku promieniowania), jest wrażliwy na zmiany temperatury. Nie należy go podgrzewać. Należy unikać kontaktu z chemikaliami, kwasami i zasadami. Ze względu na zawartość pierwiastków promieniotwórczych, należy ograniczyć bezpośredni, długotrwały kontakt i przechowywać go z dala od innych minerałów wrażliwych na promieniowanie. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w osobnych, wyściełanych pudełkach, aby uniknąć otarć i uszkodzeń mechanicznych. Należy trzymać go w suchym miejscu, z dala od źródeł ciepła i bezpośredniego światła słonecznego. Z uwagi na promieniotwórczość, okazy powinny być przechowywane w miejscu z dobrą wentylacją, z dala od miejsc stałego przebywania ludzi.