Calcioferrite

Wzór chemiczny: Ca<sub>4</sub>MgFe<sup>3+</sup><sub>4</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>6</sub>(OH)<sub>4</sub>·12H<sub>2</sub>O

Kalcioferryt to uwodniony fosforan wapnia, magnezu i żelaza, tworzący charakterystyczne kuliste lub włókniste agregaty o zielonkawej barwie.

## Charakterystyka Kalcioferryt to rzadki, uwodniony minerał z grupy fosforanów, o wzorze chemicznym Ca₄MgFe³⁺₄(PO₄)₆(OH)₄·12H₂O. Najczęściej występuje w formie skupień kulistych (sferolitów), groniastych lub w postaci promienisto-włóknistych agregatów. Dobrze wykształcone, oddzielne kryształy należą do rzadkości. Zazwyczaj tworzy naskorupienia i powłoki na innych minerałach. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi 2.5. Charakteryzuje się połyskiem perłowym, niekiedy woskowym, a na świeżych powierzchniach bywa matowy. Jest przeświecający i kruchy. Jego gęstość to około 2.53 g/cm³. ## Barwy i odmiany Kalcioferryt przybiera barwy od żółtozielonej, przez jabłkowozieloną, po intensywnie zieloną. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian barwnych, a zróżnicowanie koloru zależy od lokalnych warunków chemicznych podczas krystalizacji. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, nadana w 1858 roku przez J.C. Ullmanna, nawiązuje bezpośrednio do jego składu chemicznego - obecności wapnia (łac. *calcium*) i żelaza (łac. *ferrum*). Jako miejsce typowe (pierwszego znalezienia) wskazano rejon Battenberg w Hesji, w Niemczech. ## Zastosowania Kalcioferryt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest wyłącznie minerałem o znaczeniu naukowym i kolekcjonerskim, cenionym przez zbieraczy specjalizujących się w rzadkich fosforanach lub minerałach wtórnych.

Właściwości

Twardość Mohsa
2.5
Połysk
Pearly to waxy
Rysa
Pale yellow-green
Gęstość
2.53
Łupliwość
Perfect on {010}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Translucent
Układ krystaliczny
Triclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Najważniejszą cechą diagnostyczną kalcioferrytu jest jego forma występowania - charakterystyczne kuliste, groniaste lub promienisto-włókniste agregaty. Identyfikację ułatwiają również jego specyficzna, zielonkawa barwa, niska twardość (daje się zarysować paznokciem) oraz perłowy lub woskowy połysk. ## Odróżnianie od podobnych Kalcioferryt bywa mylony z innymi wtórnymi fosforanami o zielonej barwie, takimi jak waryscyt, wavellit czy dufrénit. Wavellit często tworzy bardziej wyraziste, gwiaździste agregaty. Waryscyt jest od niego znacznie twardszy (3.5-4.5 w skali Mohsa). Dufrénit ma zazwyczaj ciemniejszą, oliwkowozieloną do niemal czarnej barwę. Pewne rozróżnienie często wymaga zaawansowanych badań, np. dyfrakcji rentgenowskiej (XRD). ## Formy kryształów Kryształy kalcioferrytu są mikroskopijne i tabliczkowe, jednak niezwykle rzadkie. Minerał ten niemal zawsze tworzy agregaty: kuliste (sferolityczne), nerkowate, groniaste oraz promienisto-włókniste. Występuje także w formie cienkich naskorupień i nalotów.

Środowisko występowania

## Geneza Kalcioferryt jest minerałem wtórnym. Powstaje w strefach utleniania złóż rud żelaza lub, częściej, w wyniku hydrotermalnych przeobrażeń pierwotnych minerałów fosforanowych (głównie trifylinu) w złożonych pegmatytach granitowych. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi fosforanami, takimi jak dufrénit, rockbridgeit, strengit, beraunit, wiwianit, a także z minerałem pierwotnym, z którego powstaje - trifylinem. Towarzyszyć mu mogą również tlenki żelaza, jak goethyt. ## Lokalizacje Do najważniejszych stanowisk na świecie należą: Battenberg w Hesji oraz pegmatyt Hagendorf-Süd w Bawarii (Niemcy); Tip Top Mine w Dakocie Południowej i Palermo No. 1 Mine w New Hampshire (USA); a także słynna kopalnia Sapucaia w Minas Gerais (Brazylia). Wystąpienia odnotowano również w Czechach (Cyrilov na Morawach).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska kalcioferrytu zależy od kilku czynników. Najwyżej cenione są okazy z dobrze uformowanymi, kulistymi agregatami o intensywnej, jabłkowozielonej barwie. Ważny jest również rozmiar sferolitów oraz ich ilość na matrycy skalnej. Okazy nieuszkodzone, z wyraźnymi strukturami i kontrastującą matrycą, osiągają wyższe ceny. Wartości dodaje współwystępowanie z innymi rzadkimi fosforanami. ## Popularne stanowiska Za klasyczne i dostarczające najlepszych okazów uważa się dwie lokalizacje: pegmatyt Hagendorf-Süd w Niemczech oraz, przede wszystkim, kopalnię Tip Top w hrabstwie Custer (Dakota Południowa, USA). Okazy z Tip Top Mine słyną z pięknych, zielonych kul kalcioferrytu na białej matrycy.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy kalcioferrytu są miękkie i kruche, dlatego wymagają dużej ostrożności. Do usuwania kurzu najlepiej używać miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. Należy unikać mycia w wodzie, a jeśli jest to absolutnie konieczne, stosować krótką kąpiel w wodzie destylowanej i natychmiastowe, dokładne osuszenie. Pod żadnym pozorem nie wolno używać myjek ultradźwiękowych. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na chemikalia, zwłaszcza kwasy, które mogą go uszkodzić. Jako minerał uwodniony, jest także podatny na zmiany strukturalne pod wpływem wysokiej temperatury, która prowadzi do dehydratacji. Należy chronić go przed urazami mechanicznymi i zarysowaniem przez twardsze minerały. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w osobnych, wyściełanych pudełkach lub klaserach, w stabilnych warunkach pokojowych, z dala od bezpośredniego światła słonecznego i źródeł ciepła. Ekspozycja powinna zapewniać ochronę przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej