Calcioancylite-(Ce)

Wzór chemiczny: (Ce<sup>3+</sup>,Ca,Sr)(CO<sub>3</sub>)(OH,H<sub>2</sub>O)

Rzadki węglan metali ziem rzadkich, wapnia i strontu, tworzący drobne, pryzmatyczne lub dipiramidalne kryształy.

## Charakterystyka Kalcioancylit-(Ce) jest rzadkim minerałem z grupy węglanów, należącym do grupy ancylitu. Jego nazwa wskazuje na dominację wapnia (Calcio) i ceru (Ce) w składzie chemicznym. Tworzy bardzo małe, zazwyczaj mikroskopijne kryształy o pokroju pryzmatycznym, często wydłużone, lub przybierające formę stromych, ośmiościennych dipiramid. Kryształy mogą być zgrupowane w rozetkowe lub promieniste agregaty. Ze względu na niewielki rozmiar kryształów, jest to minerał ceniony głównie przez kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach rzadkich i mikromontażach. ## Właściwości fizyczne Minerał charakteryzuje się szklistym do lekko tłustego połyskiem. Jest przeświecający do nieprzezroczystego. Twardość w skali Mohsa wynosi od 4 do 4.5, a gęstość waha się między 3.96 a 4.1 g/cm³. Jest kruchy i wykazuje nierówny przełam. ## Barwy i odmiany Kalcioancylit-(Ce) występuje w różnych odcieniach, najczęściej jest różowy, różowoczerwony, pomarańczowy, żółtawy, jasnobrązowy lub biały. Zdarza się, że jest bezbarwny. Nie wyróżnia się jego odmian handlowych ani barwnych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od jego składu chemicznego - obecności wapnia (łac. *calx* - wapno) oraz związku z grupą ancylitu. Symbol -(Ce) w nawiasie (tzw. modyfikator Levinsona) wskazuje, że cer jest dominującym pierwiastkiem ziem rzadkich w tym minerale. Został on formalnie uznany przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 1977 roku. Nazwa grupy "ancylit" pochodzi od greckiego słowa *ankylos*, oznaczającego "zakrzywiony", co nawiązuje do często spotykanych zakrzywionych powierzchni kryształów w tej grupie minerałów.

Właściwości

Twardość Mohsa
4-4.5
Połysk
Vitreous to Greasy
Rysa
White
Gęstość
3.96-4.1
Łupliwość
Good on {011}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Translucent to Opaque
Układ krystaliczny
Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja kalcioancylitu-(Ce) w warunkach polowych jest praktycznie niemożliwa ze względu na jego rzadkość i mikroskopijne rozmiary kryształów. W kolekcji można go rozpoznać po charakterystycznym kształcie kryształów (wydłużone pryzmaty, strome dipiramidy), barwie (odcienie różu, żółci, pomarańczu) oraz współwystępowaniu z innymi minerałami pegmatytowymi lub z karbonatytów. Pewna identyfikacja wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD) lub mikroanaliza chemiczna (EDS). ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi minerałami z grupy ancylitu, takimi jak ancylit-(Ce) czy ancylit-(La), od których odróżnia go dominacja wapnia w składzie. Wizualnie może przypominać również inne rzadkie węglany, takie jak bastnäsit czy parisyt, jednak różni się od nich pokrojem kryształów i właściwościami fizycznymi. Ostateczne rozróżnienie jest możliwe tylko za pomocą analizy chemicznej. ## Formy kryształów Kryształy są zazwyczaj bardzo małe, o wymiarach poniżej 1 mm. Przybierają formę wydłużonych, pryzmatycznych słupków lub stromych, ośmiościennych dipiramid. Często tworzą promieniste lub rozetkowe skupienia i agregaty.

Środowisko występowania

## Geneza Kalcioancylit-(Ce) jest minerałem hydrotermalnym, powstającym w późnych stadiach krystalizacji w złożonych pegmatytach granitowych, sjenitowych lub w karbonatytach. Tworzy się w szczelinach i pustkach skalnych w wyniku działania roztworów bogatych w pierwiastki ziem rzadkich, wapń i dwutlenek węgla. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi minerałami zawierającymi pierwiastki ziem rzadkich. Typowe minerały towarzyszące to mikroklin, albit, kwarc, egiryn, cyrkon, tytanit, allanit-(Ce), fluoryt, baryt, stroncjanit, a także inne minerały z grupy ancylitu. ## Lokalizacje Najważniejsze i najbardziej znane stanowiska kalcioancylitu-(Ce) na świecie to kompleksy alkaliczne i karbonatytowe. Do kluczowych lokalizacji należą: Mont Saint-Hilaire w Quebecu (Kanada), gdzie znaleziono jedne z najlepszych okazów; Półwysep Kolski w Rosji (masywy Chibiny i Łowoziero); kompleks Ilimaussaq na Grenlandii oraz niektóre pegmatyty w Norwegii (np. w rejonie Langesundsfjorden).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska kalcioancylitu-(Ce) jest determinowana przede wszystkim przez jakość i formę kryształów, a nie ich rozmiar, który zawsze jest niewielki. Najbardziej pożądane są okazy z ostrymi, dobrze wykształconymi, nieuszkodzonymi kryształami o intensywnej barwie (np. różowej lub pomarańczowej). Wysoko cenione są również bogate agregaty kryształów tworzące promieniste lub rozetkowe skupienia na kontrastującym podłożu (matrycy). Estetyczne rozmieszczenie na matrycy i brak uszkodzeń znacząco podnoszą wartość okazu. ## Popularne stanowiska Najbardziej cenione przez kolekcjonerów okazy pochodzą z klasycznej lokalizacji Mont Saint-Hilaire w Kanadzie. Okazy z rosyjskich masywów Chibiny i Łowoziero również są znane i poszukiwane, podobnie jak te z Grenlandii.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Ze względu na kruchość i niewielki rozmiar kryształów, zalecana jest najwyższa ostrożność. Najbezpieczniejszą metodą jest użycie sprężonego powietrza do usunięcia kurzu. Jeśli konieczne jest czyszczenie na mokro, należy używać wyłącznie wody destylowanej i bardzo miękkiego pędzelka, unikając jakiegokolwiek nacisku. ## Czego unikać Kalcioancylit-(Ce) jako węglan jest wrażliwy na działanie kwasów - nawet słabe kwasy mogą go uszkodzić lub zniszczyć. Należy unikać kontaktu z wszelkimi chemikaliami domowymi. Nie należy go również czyścić w myjkach ultradźwiękowych. Nie jest wrażliwy na światło, ale należy unikać ekstremalnych zmian temperatury. ## Przechowywanie Okazy kalcioancylitu-(Ce), zwłaszcza te w formie mikromontaży, powinny być przechowywane w zamykanych, wyściełanych pudełkach, aby chronić je przed kurzem, wstrząsami i uszkodzeniami mechanicznymi. Jest to najlepszy sposób na zabezpieczenie delikatnych kryształów.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej