Calaverite

Wzór chemiczny: AuTe₂

Tellurek złota, rzadki minerał kruszcowy o metalicznym połysku i srebrzystobiałej lub mosiężnożółtej barwie, będący ważnym źródłem złota.

## Charakterystyka Kalaveryt to tellurek złota, należący do rzadkich i poszukiwanych przez kolekcjonerów minerałów kruszcowych. Zazwyczaj tworzy niewielkie, pryzmatyczne lub listewkowe kryształy, często z charakterystycznym, podłużnym prążkowaniem na ścianach. Rzadziej występuje w formie skupień ziarnistych lub jako wrostki w innych minerałach. Jego wygląd jest typowo metaliczny, z jasną, srebrzystobiałą barwą, która na powietrzu może matowieć, przybierając odcień mosiężnożółty do brązowawego. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi 2.5, co oznacza, że można go zarysować miedzianą monetą. Jest bardzo kruchy i ciężki, o gęstości dochodzącej do 9.35 g/cm³. Charakteryzuje się silnym, metalicznym połyskiem i jest całkowicie nieprzezroczysty. Nie wykazuje łupliwości, a jego przełam jest nierówny do muszlowego. ## Barwy i odmiany Kalaveryt nie posiada nazwanych odmian. Jego barwa jest dość stała - najczęściej srebrzystobiała, bladożółta lub mosiężnożółta. Czasem na powierzchniach wystawionych na działanie powietrza pojawia się delikatna, brązowa patyna. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od hrabstwa Calaveras w Kalifornii (USA), gdzie został on po raz pierwszy zidentyfikowany w 1861 roku w kopalni Stanislaus. Opisany został formalnie przez Fredericka Augustusa Genth w 1868 roku. Odkrycie kalaverytu, wraz z innymi tellurkami złota i srebra, miało kluczowe znaczenie dla gorączki złota w Cripple Creek w Kolorado, gdzie minerały te były głównym źródłem wydobywanego kruszcu. ## Zastosowania Kalaveryt, ze względu na wysoką zawartość złota (około 43.5% masowo), jest lokalnie ważną rudą tego metalu. Jego znaczenie przemysłowe jest ograniczone do miejsc, gdzie występuje w większych nagromadzeniach, jak historyczne złoża w Cripple Creek (Kolorado, USA) czy Kalgoorlie (Australia). Dla kolekcjonerów stanowi cenny i poszukiwany okaz ze względu na rzadkość, skład chemiczny i dobrze wykształcone kryształy.

Właściwości

Twardość Mohsa
2.5-3
Barwa
Brass yellow to silver white
Połysk
Metallic
Rysa
Greenish to yellowish gray
Gęstość
9.1
Łupliwość
None
Przełam
Irregular/Uneven,Sub-Conchoidal
Przezroczystość
Opaque
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kalaveryt rozpoznaje się po jego metalicznym połysku, srebrzystobiałej lub mosiężnożółtej barwie, dużej gęstości oraz charakterystycznych, podłużnie prążkowanych kryształach. Jest bardzo kruchy i stosunkowo miękki. Występuje w specyficznym środowisku geologicznym - niskotemperaturowych żyłach hydrotermalnych bogatych w tellur. ## Odróżnianie od podobnych Kalaveryt jest bardzo podobny do sylwanitu (AuAgTe₄), z którym często współwystępuje. Sylwanit jednak krystalizuje w układzie jednoskośnym i wykazuje doskonałą łupliwość, której kalaveryt nie posiada. Od pirytu (FeS₂) odróżnia go niższa twardość (piryt jest znacznie twardszy), jaśniejsza, bardziej srebrzysta barwa i większa gęstość. Od markasytu (FeS₂) różni się barwą i formą kryształów. Pewne rozróżnienie od innych tellurków złota i srebra często wymaga zaawansowanych metod analitycznych (np. XRD, EDS). ## Formy kryształów Kryształy kalaverytu są zazwyczaj małe, o pokroju pryzmatycznym, listewkowym lub igiełkowym. Charakterystyczną cechą są głębokie, równoległe bruzdy na ścianach pryzmatów. Kryształy często tworzą skupienia promieniste lub wachlarzowe. Występuje również w formie skupień ziarnistych i jako nieregularne wrostki w kwarcowej masie skalnej.

Środowisko występowania

## Geneza Kalaveryt jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego. Powstaje w warunkach niskich i średnich temperatur z roztworów bogatych w złoto, tellur i inne metale. Typowo tworzy się w żyłach kruszcowych, przecinających skały wulkaniczne, takie jak fonolity czy trachity, a także w skałach osadowych i metamorficznych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi tellurkami, takimi jak sylwanit, krenneryt, petzyt, hessyt i altait. Towarzyszą mu również rodzime złoto, piryt, tetraedryt, tenantyt, a z minerałów płonnych głównie kwarc, fluoryt, celestyn, rodochrozyt i dolomit. ## Lokalizacje Najważniejsze historyczne i klasyczne lokalizacje dla kalaverytu to Cripple Creek w hrabstwie Teller, Kolorado, oraz hrabstwo Calaveras w Kalifornii, USA. Znaczące złoża, z których pochodzą dobrze wykształcone kryształy, znajdują się w rejonie Kalgoorlie w Australii Zachodniej (tzw. "Golden Mile"). Inne znane wystąpienia to kopalnia Emperor na Fidżi, Sacarâmb (dawniej Nagyág) w Rumunii, Kirkland Lake w Ontario, Kanada oraz kilka miejsc w Kazachstanie.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z ostro zakończonymi, dobrze wykształconymi kryształami o silnym metalicznym połysku. Szczególnie poszukiwane są kryształy o wyraźnym prążkowaniu, tworzące atrakcyjne, wachlarzowate lub promieniste agregaty na jasnej matrycy kwarcowej. Wielkość kryształów ma kluczowe znaczenie - okazy z kryształami przekraczającymi centymetr długości są uważane za wyjątkowe. Czystość okazu, czyli brak uszkodzeń mechanicznych i niepożądanych nalotów, również znacząco podnosi jego wartość. ## Popularne stanowiska Za najlepsze na świecie uchodzą okazy pochodzące z historycznych znalezisk w Cripple Creek w Kolorado (USA), które dostarczyły ostrych, błyszczących kryształów. Równie wysoko cenione są bogate agregaty z Kalgoorlie w Australii. Klasyczne, choć dziś rzadko dostępne, są także okazy z Sacarâmb w Rumunii. Okazy z kopalni Emperor na Fidżi słyną z tworzenia pięknych, promienistych agregatów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Kalaveryt jest minerałem bardzo delikatnym i kruchym, dlatego należy obchodzić się z nim z najwyższą ostrożnością. Do usuwania kurzu najlepiej używać sprężonego powietrza lub bardzo miękkiego pędzelka (np. do makijażu). Unikać mycia wodą, a zwłaszcza stosowania myjek ultradźwiękowych, które mogą bezpowrotnie uszkodzić okaz. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z chemikaliami, kwasami i detergentami. Minerał jest wrażliwy na gwałtowne zmiany temperatury. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na długotrwałe działanie silnego światła, choć nie jest on szczególnie światłoczuły. Ze względu na kruchość, należy chronić go przed uderzeniami, upadkami i zarysowaniem. ## Przechowywanie Okazy kalaverytu najlepiej przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach kolekcjonerskich, aby zapobiec kontaktowi z twardszymi minerałami. Dobrym rozwiązaniem jest umieszczenie go w stabilnym pojemniku membranowym. Należy unikać przechowywania w wilgotnym środowisku.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej