Butlerite

Wzór chemiczny: Fe<sup>3+</sup>S<sup>6+</sup>O<sub>4</sub>(OH)·2H<sub>2</sub>O

Butleryt to rzadki, pomarańczowy siarczan żelaza, tworzący drobne, igiełkowe kryształy w strefach utleniania złóż kruszcowych.

## Charakterystyka Butleryt jest uwodnionym siarczanem żelaza, występującym zazwyczaj w postaci delikatnych, włóknistych lub igiełkowych kryształów o niewielkich rozmiarach. Tworzy skupienia promieniste, naskorupienia lub naloty. Ze względu na swoją kruchość i niewielkie rozmiary kryształów, okazy są zazwyczaj podziwiane w formie, w jakiej narosły na skale macierzystej (matrycy). ## Właściwości fizyczne Kryształy butlerytu są bardzo miękkie, o twardości wynoszącej 2-2.5 w skali Mohsa, co oznacza, że można je zarysować paznokciem. Mają połysk szklisty, przechodzący w jedwabisty w przypadku skupień włóknistych. Są przezroczyste do przeświecających. Gęstość minerału wynosi około 2.54 g/cm³. ## Barwy i odmiany Minerał ten charakteryzuje się intensywną, pomarańczową do żółtopomarańczowej barwą. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Butleryt został po raz pierwszy opisany w 1928 roku przez Carla Lausenana na podstawie okazów znalezionych w kopalni United Verde w Jerome w Arizonie (USA). Nazwa minerału honoruje Gurdon Montague Butlera (1881–1961), amerykańskiego geologa i dziekana College of Mines and Engineering na Uniwersytecie Arizony. ## Zastosowania Butleryt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest wyłącznie minerałem o znaczeniu naukowym i kolekcjonerskim, poszukiwanym ze względu na rzadkość i atrakcyjny kolor.

Właściwości

Twardość Mohsa
2-2.5
Połysk
Vitreous
Rysa
Pale yellow
Gęstość
2.54
Łupliwość
Perfect on {010}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Transparent to Translucent
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Butleryt rozpoznaje się po jego charakterystycznej pomarańczowej barwie, włóknistej lub igiełkowej formie kryształów oraz występowaniu w strefach utleniania złóż siarczkowych. Kluczową cechą jest jego reakcja na wilgoć - jest rozpuszczalny w wodzie. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi wtórnymi siarczanami żelaza, takimi jak kopiapit czy paracoquimbit. Kopiapit ma zwykle bardziej żółty lub zielonkawożółty odcień. Paracoquimbit, choć podobny, krystalizuje w układzie trygonalnym i ma nieco inne właściwości. Ostateczne rozróżnienie często wymaga analiz chemicznych (EDS) lub rentgenowskich (XRD). ## Formy kryształów Butleryt tworzy bardzo małe, pryzmatyczne lub igiełkowe kryształy, często wydłużone i prążkowane wzdłuż osi głównej. Najczęściej występują w formie promienistych agregatów, rozet, naskorupień lub jako powłoki mikrokrystaliczne.

Środowisko występowania

## Geneza Butleryt jest minerałem wtórnym, powstającym w wyniku wietrzenia (utleniania) minerałów siarczkowych, głównie pirytu, w suchych i gorących warunkach klimatycznych. Tworzy się jako produkt pożarów kopalnianych lub hałd górniczych (fumarole). ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi wtórnymi siarczanami, takimi jak kopiapit, paracoquimbit, coquimbit, voltait, jarosyt, a także z gipsem i siarką rodzimą. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska na świecie to m.in. kopalnia United Verde w Jerome, Arizona (miejsce typowe); Calama w Chile; wyspa Vulcano we Włoszech; kopalnia Rammelsberg w Niemczech; oraz kopalnia La Alcaparrosa w Hiszpanii.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, wyraźnymi kryształami o intensywnej, pomarańczowej barwie, tworzące estetyczne, promieniste agregaty na kontrastującej matrycy skalnej. Ze względu na niewielkie rozmiary kryształów, okazy oceniane są głównie pod mikroskopem, a ich wartość rośnie wraz z bogactwem i estetyką skupień. ## Popularne stanowiska Okazy pochodzące z lokalizacji typowej (kopalnia United Verde, Arizona) mają wartość historyczną. Wysokiej jakości mikrokryształy pochodzą również z kopalni Rammelsberg w Niemczech oraz z fumaroli na wyspie Vulcano we Włoszech.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Butleryt jest bardzo wrażliwy na wodę i wilgoć. Absolutnie nie wolno czyścić go na mokro. Jedyną bezpieczną metodą jest delikatne usuwanie kurzu za pomocą miękkiego pędzelka lub dmuchawki fotograficznej. ## Czego unikać Należy unikać wszelkiego kontaktu z wodą, parą wodną i wysoką wilgotnością powietrza, które mogą spowodować rozpuszczenie lub chemiczną zmianę minerału. Należy go również chronić przed chemikaliami, ultradźwiękami i nagłymi zmianami temperatury. ## Przechowywanie Okazy butlerytu muszą być przechowywane w suchych warunkach. Najlepiej trzymać je w szczelnych, zamykanych pudełkach (typu "perky box") lub w gablotach z pochłaniaczem wilgoci (np. żelem krzemionkowym).

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej