Bustamite-series

Wzór chemiczny: Ca(Mn,Fe)[SiO<sub>3</sub>]<sub>2</sub>

Różowy krzemian wapnia i manganu z grupy wollastonitu, tworzący włókniste lub zbite skupienia, ceniony przez kolekcjonerów za intensywną barwę.

## Charakterystyka Bustamit to krzemian wapnia i manganu należący do grupy wollastonitu. Rzadko tworzy dobrze wykształcone, tabliczkowe lub słupkowe kryształy, najczęściej występując w formie skupień włóknistych, promienistych lub zbitych, ziarnistych mas. Jego wygląd jest bardzo charakterystyczny, szczególnie gdy występuje w bogatych w mangan skałach metamorficznych, gdzie tworzy żyły i agregaty o intensywnie różowej barwie. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością w zakresie 5.5-6.5 w skali Mohsa. Jego połysk jest szklisty, a na powierzchniach przełamu bywa perłowy. Jest minerałem przeświecającym, a w cienkich odłamkach nawet przezroczystym. Gęstość bustamitu wynosi od 3.32 do 3.43 g/cm³. ## Barwy i odmiany Bustamit najczęściej przybiera barwę od jasnoróżowej do czerwonoróżowej, niekiedy bywa też brązowoczerwony. Jego kolor jest bezpośrednio związany z zawartością manganu. Ciemnienie i brązowienie powierzchni okazów jest często wynikiem procesów utleniania. Nie wyróżnia się nazwanych odmian, ale intensywność i odcień różu mogą się znacznie różnić w zależności od lokalizacji. ## Historia i nazwa Nazwa minerału honoruje meksykańskiego generała i prezydenta Anastasio Bustamante (1780-1853). Minerał został po raz pierwszy opisany przez Alexandre'a Brongniarta w 1826 roku na podstawie okazów z kopalni Franklin w New Jersey, USA, chociaż lokalizacją typową jest Tetela de Ocampo w Meksyku. ## Zastosowania Bustamit jest przede wszystkim minerałem interesującym dla kolekcjonerów. Ze względu na swoją atrakcyjną barwę i rzadkość występowania w formie dobrze wykształconych kryształów, jest cenionym dodatkiem do zbiorów. Czasami bywa szlifowany w formy kaboszonów i wykorzystywany jako kamień ozdobny, jednak jego stosunkowo niska twardość i doskonała łupliwość ograniczają zastosowanie w jubilerstwie.

Właściwości

Twardość Mohsa
5.5 - 6.5
Połysk
Szklisty, perłowy
Rysa
Biała
Gęstość
3.32 - 3.43
Łupliwość
Doskonała wg {100}, dobra wg {110} i {1-10}
Przełam
Nierówny do muszlowego
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Trójskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Bustamit najłatwiej rozpoznać po jego charakterystycznej różowej lub czerwonoróżowej barwie oraz formie występowania - najczęściej włóknistych lub spilśnionych agregatach. Ważną cechą jest jego współwystępowanie z innymi minerałami manganu, takimi jak rodochrozyt czy rodonit, w skałach metamorficznych. ## Odróżnianie od podobnych Bustamit bywa mylony z rodonitem i rodochrozytem. Od rodonitu różni się często jaśniejszym, bardziej "mięsistym" odcieniem różu i brakiem czarnych żyłek tlenków manganu, chociaż mogą one występować na powierzchniach utlenionych. W odróżnieniu od rodochrozytu, bustamit nie reaguje z kwasem solnym. Piroksmangit jest wizualnie niemal identyczny i często wymaga zaawansowanych analiz (np. XRD) do pewnego odróżnienia. ## Formy kryształów Kryształy są rzadkie, zwykle mają pokrój tabliczkowy lub słupkowy. Najczęściej spotykane są skupienia włókniste, spilśnione, promieniste oraz zbite, ziarniste masy.

Środowisko występowania

## Geneza Bustamit jest minerałem typowym dla zmetamorfizowanych złóż rud manganu i wapienia, czyli skarnów. Powstaje w warunkach metamorfizmu kontaktowego, gdzie bogate w mangan osady są poddawane działaniu wysokiej temperatury i ciśnienia w kontakcie z intruzją magmową. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi minerałami manganu i krzemianami skarnowymi. Do najczęstszych minerałów towarzyszących należą rodonit, rodochrozyt, tefroit, glaukochroit, kalcyt, diopsyd, wollastonit i granaty (głównie spessartyn). ## Lokalizacje Najsłynniejsze i dostarczające najlepszych okazów stanowiska bustamitu na świecie to kopalnie Franklin i Sterling Hill w New Jersey, USA. Inne ważne lokalizacje to Broken Hill w Nowej Południowej Walii (Australia), Kuruman w Republice Południowej Afryki, a także Tetela de Ocampo w Meksyku (lokalizacja typowa).

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy bustamitu charakteryzują się intensywną, nasyconą różową lub czerwonoróżową barwą. Poszukiwane są dobrze wykształcone, przezroczyste kryształy, które są jednak ekstremalnie rzadkie. Wysoko oceniane są również bogate, włókniste agregaty o żywym kolorze, często w kontraście z białą matrycą kalcytową. Czystość (brak brązowych nalotów tlenków) również znacząco podnosi wartość okazu. ## Popularne stanowiska Kolekcjonerzy najbardziej pożądają klasycznych okazów z kopalni Franklin i Sterling Hill w USA, które uchodzą za światowy standard dla tego minerału. Okazy z Broken Hill w Australii oraz z regionu Kalahari Manganese Fields w RPA również są bardzo cenione za swoją jakość i intensywność barwy.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy bustamitu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można użyć wody destylowanej, ale należy unikać długotrwałego moczenia. Zawsze należy dokładnie wysuszyć okaz po czyszczeniu na mokro. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z kwasami i silnymi środkami chemicznymi, które mogą uszkodzić powierzchnię minerału. Bustamit jest wrażliwy na gwałtowne zmiany temperatury. Długotrwała ekspozycja na bezpośrednie światło słoneczne może spowodować blaknięcie intensywnie różowych barw. ## Przechowywanie Ze względu na łupliwość, okazy bustamitu powinny być przechowywane w osobnych pudełkach lub na miękkim podłożu, aby uniknąć zarysowań i uderzeń. Nie należy przechowywać go razem z twardszymi minerałami. Warto chronić go przed kurzem i bezpośrednim światłem słonecznym.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej