Bustamite
Wzór chemiczny: Mn²⁺₂Ca₂Mn²⁺Ca(Si₃O₉)₂
Różowy do czerwonobrązowego krzemian wapnia i manganu, ceniony za intensywną barwę i często wykazujący efekt kociego oka.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 5.5-6.5
- Barwa
- Pale to medium pink; brownish red; colourless to yellowish pink in transmitted light
- Połysk
- Vitreous to Pearly
- Rysa
- White
- Gęstość
- 3.32
- Łupliwość
- On {100} perfect; on {110} and <mi>{1_10}</mi> good; on {010} poor.
- Przełam
- Irregular/Uneven,Splintery
- Przezroczystość
- Transparent,Translucent
- Układ krystaliczny
- Triclinic
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Kluczowymi cechami diagnostycznymi bustamitu są jego charakterystyczna różowa do czerwonobrązowej barwa, szklisty połysk oraz często włóknista lub masywna budowa. Twardość (5.5-6.5) pozwala odróżnić go od miększych węglanów, takich jak rodochrozyt. Często współwystępuje z czarnymi tlenkami manganu, co jest dodatkową wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Bustamit bywa mylony z rodonitem i rodochrozytem. - **Rodonit** jest bardzo podobny, ale zazwyczaj ma nieco wyższą twardość (do 6.5) i często tworzy bardziej tabliczkowe kryształy. Pewne rozróżnienie często wymaga analizy chemicznej lub krystalograficznej. - **Rodochrozyt** jest znacznie bardziej miękki (twardość 3.5-4), reaguje z kwasami i ma doskonałą łupliwość romboedryczną, której bustamit nie posiada. - **Tugtupit** jest podobny kolorystycznie, ale jest znacznie rzadszy i wykazuje silną fluorescencję w świetle UV, czego bustamit zazwyczaj nie robi. ## Formy kryształów Dobrze wykształcone kryształy są rzadkie. Zazwyczaj mają postać spłaszczonych, tabliczkowych lub wydłużonych, słupkowych form. Najczęściej jednak bustamit tworzy skupienia włókniste o promienistym układzie, a także masywne, ziarniste lub zbite agregaty, często wrośnięte w skałę.
Środowisko występowania
## Geneza Bustamit jest minerałem typowym dla procesów metamorfizmu kontaktowego i metasomatozy. Powstaje w skarnach, czyli skałach powstałych na kontakcie intruzji magmowej (najczęściej granitowej) ze skałami węglanowymi (wapieniami, dolomitami) bogatymi w mangan. Wymaga specyficznych warunków chemicznych i stosunkowo wysokiej temperatury. ## Asocjacje mineralne Minerałami, które często towarzyszą bustamitowi, są kalcyt, rodonit, diopsyd, wollastonit, grossular (granat), tefroit, a także siarczki takie jak galena i sfaleryt. Często występuje razem z czarnymi tlenkami manganu, takimi jak hausmannit czy piroluzyt. ## Lokalizacje Najważniejsze i historyczne złoża bustamitu znajdują się w Meksyku (Tetela de Ocampo, Puebla). Znaczące okazy pochodzą również z Franklin i Sterling Hill w New Jersey, USA, gdzie jest częścią słynnych paragenez minerałów cynku i manganu. Inne znane lokalizacje to Broken Hill w Australii (Nowa Południowa Walia), kopalnie Wessels i N'Chwaning w Kuruman, RPA, a także niektóre stanowiska w Japonii i Szwecji (Långban).
Rzadkość
Niezbyt pospolity
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy bustamitu charakteryzują się intensywną, jednolitą, różowoczerwoną lub malinową barwą. Duże, dobrze wykształcone i zakończone kryształy są ekstremalnie rzadkie i osiągają bardzo wysokie ceny. W przypadku agregatów włóknistych, pożądany jest wyraźny efekt kociego oka po oszlifowaniu w kaboszon. Czystość materiału, czyli brak ciemnych wrostków tlenków manganu, również podnosi wartość okazu, chociaż kontrastowe, estetyczne wzory mogą być również atrakcyjne. Połączenie z innymi rzadkimi minerałami, np. z Franklin, jest dodatkowym atutem. ## Popularne stanowiska Za klasyczne i dostarczające najlepszej jakości materiału uważa się stanowiska w RPA (kopalnie Kalahari Manganese Fields, np. Wessels), które słyną z intensywnie czerwonych, częściowo jubilerskich okazów. Historycznie ważne i wciąż cenione są okazy z Franklin, New Jersey, USA. Okazy z Broken Hill w Australii również należą do światowej czołówki.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy bustamitu można bezpiecznie czyścić miękką szczoteczką pod bieżącą letnią wodą. W przypadku silniejszych zabrudzeń można użyć wody z niewielkim dodatkiem łagodnego mydła, a następnie dokładnie spłukać czystą wodą. Do osuszenia najlepiej użyć miękkiej szmatki lub sprężonego powietrza. ## Czego unikać Bustamit jest wrażliwy na działanie kwasów, w tym kwasu solnego i fluorowodorowego, które mogą go uszkodzić. Należy unikać kontaktu z silnymi chemikaliami i środkami czyszczącymi. Nie należy go również poddawać czyszczeniu w myjkach ultradźwiękowych ani parowych. Długotrwała ekspozycja na intensywne światło słoneczne może z czasem spowodować blaknięcie koloru. ## Przechowywanie Okazy kolekcjonerskie najlepiej przechowywać w osobnych pudełkach lub na miękkim podłożu, aby uniknąć zarysowań przez twardsze minerały (np. kwarc). Ze względu na możliwość blaknięcia, zaleca się przechowywanie z dala od bezpośredniego światła słonecznego.