Brushite

Wzór chemiczny: Ca(PO<sub>₃</sub>OH)·₂H<sub>₂</sub>O

Brushyt to uwodniony fosforan wapnia, tworzący charakterystyczne, igiełkowe kryształy, często spotykany w jaskiniach z guano nietoperzy.

## Charakterystyka Brushyt jest uwodnionym fosforanem wapnia, znanym z tworzenia delikatnych, bezbarwnych lub białych kryształów. Najczęściej występuje w postaci promienistych agregatów, skupień igiełkowych lub cienkich skorup i nalotów. Pojedyncze kryształy są zazwyczaj pryzmatyczne, igiełkowe lub tabliczkowe, często z podłużnym prążkowaniem. Ze względu na swoją kruchość i niską twardość, okazy brushytu są bardzo delikatne. ## Właściwości fizyczne Kryształy brushytu wykazują szklisty lub perłowy połysk, zwłaszcza na powierzchniach łupliwości. Minerał ten jest stosunkowo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi 2.5, co oznacza, że można go zarysować paznokciem. Jest przezroczysty do przeświecającego. Gęstość wynosi około 2.33 g/cm³, co czyni go stosunkowo lekkim minerałem. ## Barwy i odmiany Brushyt jest zazwyczaj bezbarwny, biały lub ma odcienie bladożółte. Nie tworzy nazwanych odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został nazwany w 1865 roku na cześć George'a Jarvisa Brusha (1831-1912), amerykańskiego mineraloga i profesora na Uniwersytecie Yale. Pierwszy opis pochodzi z analizy guana z bezludnej wyspy Aves w Wenezueli. ## Zastosowania Brushyt jest minerałem o znaczeniu głównie naukowym i kolekcjonerskim. Jest ważnym składnikiem niektórych kamieni nerkowych u ludzi, co czyni go przedmiotem badań w medycynie. Syntetyczny brushyt jest badany pod kątem zastosowań w biomateriałach, np. jako cement kostny w stomatologii i ortopedii.

Właściwości

Twardość Mohsa: 2.5
Połysk: Szklisty, Perłowy na płaszczyznach łupliwości
Rysa: Biała
Gęstość: 2.328
Łupliwość: Doskonała na {010}
Przełam: Nierówny
Przezroczystość: Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny: Jednoskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Brushyt można rozpoznać po jego charakterystycznych, igiełkowych lub promienistych agregatach, niskiej twardości (2.5 w skali Mohsa) i perłowym połysku na powierzchniach łupliwości. Często występuje w specyficznym środowisku, takim jak jaskinie z guano. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi fosforanami lub siarczanami, takimi jak gips czy monetit. Od gipsu odróżnia go doskonała łupliwość w jednym kierunku (gips ma w trzech) i często bardziej promienisty pokrój. Monetit jest chemicznie podobny, ale bezwodny i ma inny pokrój kryształów. Ostateczne rozróżnienie często wymaga analizy chemicznej (XRD). ## Formy kryształów Tworzy wydłużone, igiełkowe lub tabliczkowe kryształy, często zebrane w promieniste, gwiaździste lub snopopodobne agregaty. Występuje także w formie skorup, nalotów oraz mas ziemistych.

Środowisko występowania

## Geneza Brushyt jest minerałem pochodzenia osadowego. Powstaje w wyniku reakcji bogatych w fosfor roztworów (pochodzących z rozkładu guana ptaków morskich lub nietoperzy) z węglanem wapnia pochodzącym ze skał wapiennych lub koralowców. Jest również produktem przejściowym w procesie fosfatyzacji skał. Może tworzyć się w glebach nawożonych superfosfatami. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi fosforanami, takimi jak apatyt, whitlockit, monetit, newberyit, a także z gipsem i kalcytem. ## Lokalizacje Znaczące stanowiska brushytu znajdują się w jaskiniach z guano nietoperzy, np. w regionie Nullarbor w Australii Zachodniej. Występuje również na wyspach z pokładami guana ptaków morskich, jak Aves (Wenezuela - miejsce typowe) czy Monomoy (Massachusetts, USA). Znajdowany jest także w jaskiniach w Meksyku, na Kubie i w Europie (np. Rumunia).

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, dużymi i przezroczystymi kryształami, tworzące estetyczne, promieniste agregaty na matrycy skalnej. Pożądane są okazy nieuszkodzone, co ze względu na kruchość minerału jest rzadkością. Kontrast z ciemną skałą macierzystą podnosi atrakcyjność wizualną. ## Popularne stanowiska Do klasycznych i cenionych lokalizacji należą jaskinie z półwyspu Jukatan w Meksyku, skąd pochodzą piękne, promieniste agregaty. Wysokiej jakości okazy znajdowano również w Australii Zachodniej (jaskinie w regionie Nullarbor) oraz w historycznych lokalizacjach w USA.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy brushytu są ekstremalnie delikatne i wrażliwe na wodę. Należy unikać czyszczenia na mokro. Kurz można usuwać bardzo ostrożnie za pomocą miękkiego pędzelka lub dmuchawki fotograficznej. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą, która może rozpuścić lub uszkodzić kryształy. Minerał jest bardzo miękki i kruchy, dlatego należy chronić go przed wszelkimi uderzeniami, zarysowaniami i wibracjami. Unikać należy również ultradźwiękowych myjek i wszelkich chemikaliów. ## Przechowywanie Okazy brushytu najlepiej przechowywać w zamkniętych, wyściełanych pudełkach lub gablotkach, aby chronić je przed kurzem, uszkodzeniami mechanicznymi i zmianami wilgotności. Nie należy ich dotykać gołymi rękami.