Brockite

Wzór chemiczny: (Ca,Th₄+,Ce₄+)PO₄·H₂O

Brockit to rzadki minerał fosforanowy z grupy rhabdofanu, zawierający wapń, tor i cer, występujący w postaci promienistych skupień i mas ziemistych.

## Charakterystyka Brockit jest minerałem z grupy rhabdofanu, będącym uwodnionym fosforanem wapnia, toru i ceru. Zazwyczaj tworzy agregaty o budowie promienistej lub włóknistej, a także występuje w formie mas ziemistych i naskorupień. Rzadko obserwuje się go w postaci sferulitycznych lub botryoidalnych (groniastych) skupień. Ze względu na swoją drobnokrystaliczną naturę, pojedyncze kryształy są praktycznie niespotykane i widoczne jedynie pod dużym powiększeniem. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością w zakresie 3-4 w skali Mohsa. Jego połysk jest najczęściej woskowy, ziemisty lub matowy. Jest minerałem nieprzezroczystym, rzadziej przeświecającym w cienkich odłamkach. Gęstość brockitu wynosi około 3.9 g/cm³. ## Barwy i odmiany Brockit przyjmuje barwy od żółtej, przez żółtobrązową, ciemnobrązową, aż po czerwonawobrązową. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian. ## Historia i nazwa Nazwa minerału honoruje Maurice'a R. Brocka i jego brata, Lawrence'a E. Brocka, geologów z United States Geological Survey, którzy badali złoża toru w rejonie Wet Mountains w Kolorado (USA). Minerał został opisany i zatwierdzony jako nowy gatunek w 1962 roku przez F. A. Fishera i R. C. Meyrowitza. ## Zastosowania Ze względu na zawartość toru, brockit jest potencjalną, choć podrzędną, rudą tego pierwiastka. Nie ma jednak znaczenia przemysłowego. Jest natomiast minerałem interesującym dla zaawansowanych kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach rzadkich i promieniotwórczych.

Właściwości

Twardość Mohsa: 3-4
Barwa: Reddish brown, yellow
Połysk: Waxy
Rysa: Light yellow
Gęstość: 3.9
Łupliwość: None
Przełam: Sub-Conchoidal
Przezroczystość: Translucent,Opaque
Układ krystaliczny: Hexagonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Cechami charakterystycznymi brockitu są jego typowe formy występowania - promieniste lub włókniste agregaty oraz ziemiste masy. Barwa, najczęściej w odcieniach brązu i żółci, w połączeniu z woskowym lub ziemistym połyskiem, jest również pomocna. Kluczową cechą diagnostyczną jest jego promieniotwórczość, którą można wykryć za pomocą licznika Geigera. ## Odróżnianie od podobnych Brockit może być mylony z innymi wtórnymi minerałami fosforanowymi o podobnych barwach i formach, takimi jak monacyt czy ningyoit. Od monacytu odróżnia go zazwyczaj niższa twardość i brak wyraźnych kryształów. Od ningyoitu, który również jest fosforanem zawierającym pierwiastki ziem rzadkich, odróżnienie często wymaga zaawansowanych metod analitycznych, jak dyfrakcja rentgenowska (XRD). Promieniotwórczość odróżnia go od wizualnie podobnych, ale nieaktywnych minerałów, np. niektórych form goethytu. ## Formy kryształów Brockit krystalizuje w układzie heksagonalnym, jednak prawie nigdy nie tworzy wykształconych makroskopowo kryształów. Występuje jako skupienia mikrokrystaliczne: promienisto-włókniste agregaty, masy ziemiste, naskorupienia oraz sferulity.

Środowisko występowania

## Geneza Brockit jest minerałem wtórnym. Powstaje w strefach wietrzenia hydrotermalnych żył i karbonatytów zawierających pierwiastki ziem rzadkich i tor. Tworzy się w wyniku przeobrażenia pierwotnych minerałów toru, takich jak toryt, w warunkach niskich temperatur i ciśnień, często przy udziale wód bogatych w fosforany. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi minerałami zawierającymi pierwiastki ziem rzadkich oraz minerałami wtórnymi. Najczęściej towarzyszą mu: fluoryt, baryt, bastnäzyt, monacyt, toryt, kalcyt, kwarc oraz tlenki żelaza (hematyt, goethyt). ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowiska brockitu znajdują się w USA, w szczególności w typowej lokalizacji w rejonie Wet Mountains w hrabstwie Custer w Kolorado. Znany jest również z Bokan Mountain na Alasce. Poza Stanami Zjednoczonymi jego wystąpienia odnotowano m.in. w kopalni Shinkolobwe w Demokratycznej Republice Konga oraz w rejonie Wodgina w Australii Zachodniej.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Dla kolekcjonerów najbardziej pożądane są okazy brockitu o wyraźnej strukturze promienistej lub sferulitycznej, z intensywną, nasyconą barwą. Ważna jest również dobrze zdefiniowana matryca skalna, kontrastująca z minerałem. Ze względu na rzadkość, każdy dobrze udokumentowany okaz, nawet w formie masywnej, ma wartość kolekcjonerską. Obecność minerałów towarzyszących, takich jak bastnäzyt czy fluoryt, może podnieść atrakcyjność okazu. ## Popularne stanowiska Najbardziej cenione przez kolekcjonerów okazy pochodzą z lokalizacji typowej w Wet Mountains w Kolorado, USA. Materiał z tego miejsca jest uważany za klasyczny dla tego gatunku. Okazy z innych potwierdzonych lokalizacji, jak Alaska czy Australia, są również poszukiwane ze względu na ich rzadkość.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy brockitu należy czyścić wyłącznie mechanicznie, używając miękkiej, suchej szczoteczki lub pędzelka do usunięcia kurzu. Z uwagi na jego porowatą i często ziemistą strukturę, należy unikać kontaktu z wodą i innymi płynami, które mogłyby wniknąć w strukturę minerału i spowodować jego uszkodzenie lub zmianę barwy. ## Czego unikać Brockit jest minerałem promieniotwórczym ze względu na zawartość toru. Należy ograniczać bezpośredni, długotrwały kontakt i przechowywać go z dala od miejsc stałego przebywania. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, środków chemicznych oraz wysokich temperatur. Minerał jest stosunkowo miękki i kruchy, więc jest podatny na uszkodzenia mechaniczne. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów brockitu w osobnych, zamykanych pojemnikach (np. typu "perky box"), wyraźnie oznaczonych jako materiał promieniotwórczy. Powinny być trzymane w miejscu suchym, z dala od innych minerałów, które mogłyby ulec uszkodzeniu od promieniowania (np. kwarcu dymnego, fluorytu).

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej