Britholite-(Y)

Wzór chemiczny: Ca<sub>2</sub>Y<sub>3</sub>(SiO<sub>4</sub>)<sub>3</sub>OH

Britholit-(Y) to rzadki minerał z grupy apatytu, krzemian wapnia i itru, wyróżniający się wysoką gęstością i występowaniem w pegmatytach alkalicznych.

## Charakterystyka Britholit-(Y) jest minerałem należącym do supergrupy apatytu. Tworzy kryształy o pokroju sześciobocznych pryzmatów, często zakończonych piramidą, choć spotykany jest również w formie skupień ziarnistych, promienistych agregatów lub bezpostaciowych mas. Jego struktura krystaliczna jest często częściowo lub całkowicie zniszczona przez promieniowanie pochodzące z rozpadu pierwiastków ziem rzadkich (metamiktyzacja), co nadaje mu szklisty wygląd i zwiększa kruchość. ## Właściwości fizyczne Jego twardość w skali Mohsa wynosi około 5.5. Cechą charakterystyczną jest wysoka gęstość, wahająca się od 4.2 do 4.66 g/cm³, co jest bezpośrednim skutkiem dużej zawartości ciężkich pierwiastków ziem rzadkich, jak itr. Połysk jest zazwyczaj szklisty, żywiczny lub tłusty. Minerał jest przeświecający do nieprzezroczystego. ## Barwy i odmiany Britholit-(Y) występuje w różnych barwach, najczęściej jest brązowy, czerwonobrązowy do niemal czarnego. Rzadziej spotyka się okazy zielonkawe, różowe lub żółtawe. Nie wyróżnia się jego formalnych odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa "britholit" pochodzi od greckiego słowa *βρίθος (brithos)* oznaczającego "ciężar", co jest aluzją do jego dużej gęstości. Przyrostek -(Y) został dodany zgodnie z zasadami nazewnictwa Międzynarodowej Asocjacji Mineralogicznej (IMA) dla wskazania, że itr (Y) jest dominującym pierwiastkiem ziem rzadkich w tym konkretnym minerale z grupy britholitu. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość, britholit-(Y) nie ma zastosowań przemysłowych. Stanowi obiekt zainteresowania naukowego ze względu na swoją złożoną krystalochemię oraz jako potencjalne źródło itru i innych pierwiastków ziem rzadkich w badaniach. Jest ceniony przez kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach.

Właściwości

Twardość Mohsa
5.5
Połysk
Vitreous to resinous
Rysa
Grayish white
Gęstość
4.2-4.66
Łupliwość
Indistinct on {0001} and {1010}
Przełam
Conchoidal to uneven
Przezroczystość
Translucent to opaque
Układ krystaliczny
Hexagonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną britholitu-(Y) jest jego wysoka gęstość, którą można wyczuć nawet w niewielkich okazach. Sześcioboczny kształt kryształów, żywiczny lub tłusty połysk oraz występowanie w specyficznym środowisku geologicznym (skały alkaliczne) są również ważnymi wskazówkami. Wiele okazów jest metamiktyczna, co objawia się muszlowym przełamem i szklistym wyglądem. ## Odróżnianie od podobnych Britholit-(Y) może być mylony z innymi brązowymi, gęstymi minerałami, takimi jak allanit, cyrkon, euksenit czy inne minerały z grupy apatytu, np. britholit-(Ce) lub fluorapatyt. Pewne odróżnienie od innych członków grupy britholitu wymaga zaawansowanych analiz chemicznych (np. EDS) w celu określenia dominującego pierwiastka ziem rzadkich. Apatyt jest zazwyczaj lżejszy i rzadko bywa metamiktyczny. ## Formy kryształów Kryształy mają formę sześciobocznych, wydłużonych lub krótkich słupów (pryzmatów). Często występują jako wrośnięte, niedoskonale wykształcone ziarna w skale macierzystej lub w postaci promienistych i ziarnistych skupień.

Środowisko występowania

## Geneza Britholit-(Y) jest minerałem magmowym, krystalizującym w późnych stadiach z magm alkalicznych, bogatych w pierwiastki ziem rzadkich. Najczęściej spotykany jest w sjenitach nefelinowych i związanych z nimi pegmatytach. Występuje również w karbonatytach oraz w strefach metasomatycznych (fenitach) na kontakcie intruzji alkalicznych ze skałami otoczenia. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi minerałami typowymi dla skał alkalicznych, takimi jak albit, mikroklin, nefelin, egiryn, arfvedsonit, eudialit, lorenzenit, cyrkon, tytanit, a także z innymi minerałami ziem rzadkich, np. allanitem czy monacytem. ## Lokalizacje Do najważniejszych stanowisk na świecie, gdzie znajdowano dobrze wykształcone okazy britholitu-(Y), należą: - kompleksy alkaliczne na Półwyspie Kolskim w Rosji (masywy Chibiny i Łowoziero), - rejon Langesundsfjorden w Norwegii, - Mont Saint-Hilaire w Quebecu, Kanada, - kompleks Ilímaussaq na Grenlandii, - rzadziej w Szwecji (kopalnia Östanmossa) i USA (stan Wisconsin).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej poszukiwane przez kolekcjonerów są dobrze wykształcone, ostre i w pełni zakończone kryształy o znacznym rozmiarze. Wysoko cenione są okazy, w których ciemne kryształy britholitu-(Y) kontrastują z jasnym tłem skały macierzystej, na przykład z białym albitem lub nefelinem. Przejrzystość, choć rzadka, oraz intensywna, jednolita barwa również podnoszą wartość kolekcjonerską okazu. ## Popularne stanowiska Okazy o najlepszej jakości krystalograficznej pochodzą z pegmatytów alkalicznych w Norwegii (rejon Langesundsfjorden), z Mont Saint-Hilaire w Kanadzie oraz z Półwyspu Kolskiego w Rosji. Te lokalizacje dostarczyły wzorcowych kryształów, które stanowią ozdobę wielu kolekcji mineralogicznych na świecie.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy britholitu-(Y) należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka i wody destylowanej. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, ponieważ wibracje mogą spowodować pękanie w okazach, które uległy metamiktyzacji i stały się kruche. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie silnych kwasów. Należy chronić go przed gwałtownymi zmianami temperatury oraz uderzeniami i upadkami, które mogą łatwo go uszkodzić. Niektóre okazy mogą wykazywać słabą radioaktywność, dlatego zaleca się unikanie długotrwałego, bezpośredniego kontaktu i przechowywanie ich w odrębnych pojemnikach. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w osobnych, wyściełanych pudełkach, aby uniknąć zarysowań przez twardsze minerały. Ekspozycja na silne światło słoneczne nie jest wskazana, chociaż nie ma dowodów na jego blaknięcie.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej