Brianyoungite
Wzór chemiczny: Zn<sup>2+</sup><sub>3</sub>CO<sub>3</sub>(OH)<sub>4</sub>
Kruchy, perłowy węglan cynku, tworzący delikatne, kuliste agregaty w strefach utleniania złóż cynku.
Opis
## Charakterystyka Brianyoungit jest uwodnionym węglanem cynku, znanym z tworzenia niezwykle delikatnych i estetycznych agregatów. Najczęściej występuje w postaci białych lub bezbarwnych skupień o budowie kulistej (sferolitycznej), nerkowatej lub groniastej. Poszczególne sferolity rzadko przekraczają kilka milimetrów średnicy i składają się z mikroskopijnych, blaszkowatych kryształów. Powierzchnia agregatów charakteryzuje się silnym, perłowym połyskiem, co nadaje okazom charakterystyczny, lśniący wygląd. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest niezwykle miękki i kruchy, co czyni go bardzo podatnym na uszkodzenia mechaniczne. Jego twardość jest zbyt niska do wiarygodnego zmierzenia standardowymi metodami. Połysk jest typowo perłowy na powierzchniach agregatów, a szklisty na pojedynczych mikrokryształach. Jest przeświecający, a w bardzo małych fragmentach może być przezroczysty. Obliczona gęstość wynosi około 3,95 g/cm³, jednak ze względu na porowatą naturę agregatów jest ona trudna do zmierzenia w praktyce. ## Barwy i odmiany Brianyoungit jest zazwyczaj biały jak śnieg lub całkowicie bezbarwny. Nie tworzy barwnych odmian ani nie są znane jego nazwy handlowe. ## Historia i nazwa Minerał został uznany przez IMA w 1991 roku, a jego opis opublikowano w 1993 roku. Nazwa honoruje Briana Younga (ur. 1947), geologa z British Geological Survey, w uznaniu jego wkładu w badania mineralogii północnych Penninów w Anglii, gdzie minerał ten został po raz pierwszy znaleziony. Odkrycia dokonano na terenie kopalni Brownley Hill w hrabstwie Kumbria. ## Zastosowania Brianyoungit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów minerałów i naukowców badających procesy wietrzenia złóż kruszcowych.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Cechami charakterystycznymi brianyoungitu są jego śnieżnobiała barwa, silny perłowy połysk oraz typowa forma występowania w postaci niewielkich, kulistych agregatów. Jego ekstremalna kruchość i miękkość są również kluczowymi wskaźnikami. Jako węglan, reaguje burzliwie z kwasami, jednak test ten jest destrukcyjny i należy go unikać. Występowanie w opuszczonych wyrobiskach kopalń cynku i ołowiu jest silną wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Brianyoungit bywa mylony z hydrocynkitem, który tworzy podobne skupienia i występuje w tym samym środowisku. Hydrocynkit często wykazuje jednak silną, niebieską fluorescencję w świetle ultrafioletowym (UV), której brianyoungit nie posiada. Smithsonit, inny węglan cynku, jest znacznie twardszy (4-4,5 w skali Mohsa) i rzadko tworzy tak delikatne, perłowe agregaty. Gips może tworzyć podobne białe skupienia, ale ma inną budowę krystaliczną i jest mniej kruchy. ## Formy kryształów Kryształy brianyoungitu są mikroskopijne, mają postać cienkich blaszek lub listewek. Tworzą one promieniste struktury, które budują kuliste, półkuliste lub nerkowate agregaty, a także delikatne skorupy i naloty.
Środowisko geologiczne
## Geneza Brianyoungit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż kruszców cynku i ołowiu. Co charakterystyczne, jest to typowy minerał formacji "post-mining", co oznacza, że krystalizuje współcześnie, już po zakończeniu eksploatacji górniczej. Powstaje w wyniku reakcji wód bogatych w siarczany i węglany z minerałami cynku, takimi jak sfaleryt, w wilgotnym środowisku starych sztolni, szybów i na hałdach. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi wtórnymi minerałami cynku i ołowiu. Jego najczęstszymi towarzyszami są hydrocynkit, smithsonit, cerusyt, hemimorfit, a także gips i sfaleryt (jako minerał pierwotny). ## Lokalizacje Najważniejszym i klasycznym miejscem występowania, a zarazem lokalizacją typową, jest kopalnia Brownley Hill w Nenthead (Kumbria, Anglia). Inne znane stanowiska to m.in. kopalnie w Wanlockhead w Szkocji, Blanchard Mine w Nowym Meksyku (USA) oraz pojedyncze wystąpienia w Niemczech i Austrii.
Rzadkość
Rzadki
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy brianyoungitu charakteryzują się obfitym pokryciem matrycy skalnej przez dobrze uformowane, kuliste agregaty o intensywnym perłowym połysku. Ważny jest brak uszkodzeń - ze względu na ekstremalną kruchość minerału, nawet najmniejszy dotyk może zniszczyć delikatne sferolity. Kontrastująca matryca skalna oraz asocjacja z innymi rzadkimi minerałami wtórnymi również podnoszą wartość okazu. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej poszukiwane przez kolekcjonerów są okazy z lokalizacji typowej - kopalni Brownley Hill w Anglii. Uważane są one za światowy standard dla tego minerału. Okazy z Blanchard Mine w USA są również cenione, często tworząc atrakcyjne kompozycje z innymi minerałami.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy brianyoungitu są ekstremalnie delikatne i wrażliwe na wodę. Jedyną bezpieczną metodą usuwania kurzu jest bardzo ostrożne zdmuchiwanie go za pomocą gruszki fotograficznej lub strumienia sprężonego powietrza z dużej odległości. Nigdy nie należy używać szczoteczek, pędzli ani żadnych narzędzi mechanicznych. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą i wszelkimi chemikaliami, które mogą rozpuścić lub uszkodzić kruche kryształy. Minerał jest bardzo wrażliwy na wstrząsy, dotyk i zmiany wilgotności. Nie wolno stosować myjek ultradźwiękowych. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w szczelnie zamykanych pudełkach typu "micromount", które chronią je przed kurzem, uszkodzeniami mechanicznymi i nagłymi zmianami wilgotności. Należy unikać eksponowania na otwartych półkach, gdzie minerał mógłby łatwo ulec zniszczeniu.