breithauptyt

Wzór chemiczny: NiSb

Breithauptyt to antymonek niklu, wyróżniający się charakterystyczną, miedzianoczerwoną barwą i metalicznym połyskiem.

## Charakterystyka Breithauptyt jest stosunkowo rzadkim minerałem z grupy niklinu, chemicznie klasyfikowanym jako antymonek niklu. Jego najbardziej rozpoznawalną cechą jest unikalna, fioletowawa, miedzianoczerwona barwa, która na świeżych powierzchniach przełamu jest jasna i intensywna. Z czasem może pokrywać się ciemniejszym, niekiedy tęczowym nalotem. Występuje zazwyczaj w formie skupień ziarnistych, mas zbitych lub wrosłych w inne minerały. Rzadziej tworzy niewielkie, heksagonalne kryształy o pokroju tabliczkowym lub słupkowym. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest nieprzezroczysty i odznacza się silnym, metalicznym połyskiem. Jego twardość w skali Mohsa wynosi 5.5, co plasuje go w tej samej kategorii co apatyt. Jest minerałem kruchym, o gęstości wynoszącej około 7.6 g/cm³, co czyni go wyraźnie ciężkim w dotyku w porównaniu do większości pospolitych minerałów. ## Barwy i odmiany Dominującą i w zasadzie jedyną barwą breithauptytu jest jasna miedzianoczerwona z fioletowym odcieniem. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, nadana w 1840 roku przez Juliusa Fröbla, honoruje Augusta Breithaupta (1791-1873), znanego niemieckiego mineraloga i profesora we Freibergu. Breithaupt jako pierwszy opisał ten minerał w 1833 roku pod nazwą "antymonek niklu" (Antimonnickel). ## Zastosowania Breithauptyt, ze względu na swoją rzadkość i niewielkie nagromadzenia, nie ma znaczenia jako źródło niklu. Stanowi natomiast ceniony i poszukiwany kamień kolekcjonerski.

Właściwości

Twardość Mohsa
5.5
Barwa
Copper-red with a violet tint
Połysk
Metallic
Rysa
Reddish brown
Gęstość
7.591
Łupliwość
None
Przełam
Irregular/Uneven,Sub-Conchoidal
Przezroczystość
Opaque
Układ krystaliczny
Hexagonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną breithauptytu jest jego unikalna miedzianoczerwona barwa z fioletowym odcieniem, połączona z silnym metalicznym połyskiem i czerwonobrunatną rysą. Jest to kombinacja rzadko spotykana wśród innych minerałów metalicznych. Dodatkowo jest twardszy od większości podobnie wyglądających siarczków i arsenków. ## Odróżnianie od podobnych Breithauptyt bywa mylony z niklinem (NiAs), który ma jednak jaśniejszą, bardziej czerwonoróżową barwę i czarną rysę. Miedź rodzima jest bardziej pomarańczowa lub czerwonobrązowa, znacznie bardziej miękka (2.5-3 w skali Mohsa) i plastyczna. Bornit ma podobną barwę, ale szybko pokrywa się charakterystyczną, purpurowo-niebieską, pstrą patyną i jest znacznie bardziej miękki (twardość 3). ## Formy kryształów Kryształy breithauptytu są rzadkie. Jeśli występują, przyjmują formę heksagonalnych, spłaszczonych tabliczek, krótkich słupków lub piramid. Najczęściej spotyka się go w postaci zbitych, ziarnistych lub rozproszonych skupień w skale macierzystej.

Środowisko występowania

## Geneza Breithauptyt jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego. Tworzy się w żyłach kruszcowych bogatych w kobalt, nikiel i srebro, które przecinają skały węglanowe (wapienie, dolomity). Powstaje w warunkach stosunkowo wysokich temperatur i niskiej zawartości siarki. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi minerałami kruszcowymi, takimi jak niklin, skutterudyt, ullmannit, kobaltyn, gersdorffit, maucheryt, a także ze srebrem rodzimym, bizmutem rodzimym, kalcytem, dolomitem i barytem. ## Lokalizacje Historycznie ważne i klasyczne stanowiska znajdują się w Niemczech (St. Andreasberg w górach Harzu; Schneeberg i Annaberg w Saksonii). Znany jest również z rejonu Cobalt-Gowganda w Ontario (Kanada), gdzie występował w żyłach srebrowych. Inne notowane lokalizacje to kopalnie w Czechach (Jáchymov) oraz w Stanach Zjednoczonych (Kolorado).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami, co jest dużą rzadkością. Wysoko oceniane są również bogate, zbite skupienia o intensywnej, świeżej barwie, kontrastujące z jasną skałą macierzystą (np. z białym kalcytem). Ważna jest minimalna ilość nalotów i uszkodzeń mechanicznych. ## Popularne stanowiska Za klasyczne i dostarczające najlepszych okazów uważa się historyczne lokalizacje w Niemczech, zwłaszcza w rejonie St. Andreasberg. Okazy z kanadyjskiego Cobalt, często w asocjacji ze srebrem rodzimym, również cieszą się dużym uznaniem na rynku kolekcjonerskim.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy breithauptytu należy czyścić wyłącznie na sucho, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Kontakt z wodą, a zwłaszcza z kwasami, może prowadzić do jego trwałego uszkodzenia i utraty połysku. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać wszelkich chemikaliów, detergentów i ultradźwięków. Minerał jest wrażliwy na wilgoć i czynniki atmosferyczne, które mogą powodować jego matowienie i powstawanie nalotów. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na długotrwałe działanie światła słonecznego. ## Przechowywanie Kolekcje breithauptytu najlepiej przechowywać w suchych, stabilnych warunkach, najlepiej w zamkniętych pudełkach klaserowych lub gablotach z dala od źródeł wilgoci. Aby zapobiec utlenianiu, można stosować pochłaniacze wilgoci.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej