Brattforsite

Wzór chemiczny: Mn²⁺₁₉As³⁺₁₂O₃₆Cl₂

Brattforsyt to rzadki arsenin manganu i chloru, tworzący pomarańczowe do czerwonobrązowych ziarniste skupienia, odkryty w szwedzkiej kopalni Brattfors.

## Charakterystyka Brattforsyt jest bardzo rzadkim minerałem z grupy arseninów, chemicznie klasyfikowanym jako zasadowy arsenin manganu i chloru. Występuje w postaci anhedralnych (nie wykazujących własnych ścian kryształów) ziaren, które tworzą masywne, zbite skupienia. Typowe okazy mają intensywną, pomarańczową do czerwonobrązowej barwę. Ze względu na swoją rzadkość i występowanie w formie niewielkich agregatów, jest minerałem znanym głównie w kręgach naukowych i wśród wyspecjalizowanych kolekcjonerów. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością w zakresie 3-4 w skali Mohsa, co czyni go stosunkowo miękkim. Jego gęstość wynosi około 4.49 g/cm³, jest więc zauważalnie ciężki jak na minerał o niemetalicznym wyglądzie. Jest przeświecający, a jego połysk nie został jednoznacznie określony. Przełam jest nierówny do podmuszlowego. ## Barwy i odmiany Brattforsyt występuje w jednolitych odcieniach od pomarańczowego do czerwonobrązowego. Nie wyróżniono żadnych jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od miejsca jego odkrycia - kopalni Brattfors w rejonie Nordmark Odal Field (Filipstad, Värmland) w Szwecji. Został on oficjalnie uznany za nowy gatunek minerału przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2011 roku (numer IMA2011-048). Opisali go Dan Holtstam i Jörgen Langhof. ## Zastosowania Brattforsyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest czysto naukowe i kolekcjonerskie.

Właściwości

Twardość Mohsa: 3-4
Rysa: Biała
Gęstość: 4.49
Przełam: Nieregularny/Nierówny,Podkonchoidalny
Przezroczystość: Prześwitujący
Układ krystaliczny: Jednoskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Brattforsyt rozpoznaje się na podstawie jego unikalnego składu chemicznego, potwierdzonego zaawansowanymi metodami analitycznymi. Wizualnie charakteryzuje się pomarańczową do czerwonobrązowej barwą, występowaniem w formie masywnych, ziarnistych skupień oraz stosunkowo dużą gęstością. Biała rysa jest również cechą pomocniczą. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi rzadkimi arseninami manganu z tej samej lokalizacji, takimi jak magnussonit czy katoptrit, które mają podobne barwy i formy występowania. Pewne odróżnienie jest możliwe niemal wyłącznie na podstawie analizy rentgenowskiej (XRD) lub chemicznej (EDS/WDS). ## Formy kryształów Minerał ten nie tworzy dobrze wykształconych kryształów. Występuje wyłącznie w formie anhedralnych ziaren o wielkości do 0.5 mm, które zrastają się w masywne agregaty.

Środowisko występowania

## Geneza Brattforsyt powstaje w wyniku procesów metamorficznych w obrębie złoża rud żelaza i manganu. Jest produktem reakcji zachodzących w skarnach, czyli skałach powstałych na kontakcie intruzji magmowej z bogatymi w węglany skałami osadowymi (np. dolomitami). Występuje w żyłach kalcytowo-dolomitowych przecinających te złoża. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi minerałami typowymi dla zmetamorfizowanych złóż manganu, takimi jak: hausmanit, magnussonit, tegengrenit, berzeliit, katoptrit, manganhumit, hedyfan, flogopit, kalcyt i dolomit. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania brattforsytu na świecie jest jego lokalizacja typowa - kopalnia Brattfors w rejonie Nordmark Odal Field, w gminie Filipstad (Värmland), w Szwecji. Jest to klasyczna lokalizacja dla wielu rzadkich minerałów manganu.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jako minerał ekstremalnie rzadki, występujący w formie mikroskopijnych ziaren, głównym kryterium wartości jest wielkość i bogactwo agregatu. Najbardziej cenione są okazy, na których brattforsyt tworzy wyraźne, jak największe skupienia o intensywnej barwie, dobrze widoczne na tle skały macierzystej (matrycy). Ważne jest również współwystępowanie z innymi rzadkimi minerałami z tej lokalizacji. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów brattforsytu jest kopalnia Brattfors w Szwecji. Materiał z tej lokalizacji jest niezwykle trudny do zdobycia i pojawia się na rynku kolekcjonerskim sporadycznie, zwykle w obiegu zamkniętym wśród wyspecjalizowanych kolekcjonerów i instytucji badawczych.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Z uwagi na jego miękkość i rzadkość, zalecana jest najwyższa ostrożność. Czyszczenie powinno ograniczać się do delikatnego usunięcia kurzu za pomocą miękkiego pędzelka lub strumienia sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. Należy unikać kontaktu z wodą i wszelkimi środkami chemicznymi. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać myjek ultradźwiękowych, kwasów, detergentów i rozpuszczalników. Minerał jest stosunkowo miękki, dlatego trzeba chronić go przed zarysowaniem przez twardsze minerały (np. kwarc). Należy również unikać uderzeń i upadków, które mogą spowodować jego pękanie. ## Przechowywanie Okazy brattforsytu powinny być przechowywane w osobnych, wyściełanych pudełkach kolekcjonerskich, aby zapobiec otarciom i kontaktowi z innymi minerałami. Należy chronić go przed kurzem i wilgocią. Ze względu na jego rzadkość, każdy okaz ma dużą wartość naukową i wymaga odpowiedniego zabezpieczenia.