Branchite

Wzór chemiczny: C<sub>20</sub>H<sub>34</sub>

Branchit (hartyt) to bardzo rzadki minerał organiczny z grupy żywic kopalnych, będący naturalnym, krystalicznym węglowodorem.

## Charakterystyka Branchit, uznawany za synonim hartytu, jest minerałem organicznym należącym do grupy węglowodorów. Występuje w formie niewielkich, tabliczkowych lub listewkowych kryształów, tworzących skupienia, naloty i krystaliczne masy. Z wyglądu przypomina parafinę lub wosk. Jest bardzo miękki, lekki i kruchy, a w dotyku sprawia wrażenie tłustego. Zazwyczaj jest bezbarwny, biały lub ma odcień żółtawy. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się wyjątkowo małą twardością, wynoszącą zaledwie 1 w skali Mohsa, co oznacza, że można go zarysować paznokciem. Jego gęstość jest również bardzo niska, zbliżona do gęstości wody, przez co okazy wydają się niezwykle lekkie. Ma połysk żywiczny, woskowy lub tłusty. Jest przezroczysty do przeświecającego. Jest łatwopalny i topi się w niskiej temperaturze. ## Barwy i odmiany Branchit najczęściej jest bezbarwny, biały, szarobiały lub żółtawy. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych. Nazwa branchit jest historycznym synonimem nazwy hartyt, która jest oficjalnie uznawana przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA). ## Historia i nazwa Nazwa branchit została nadana w 1858 roku przez Charlesa Uphama Sheparda i pochodzi od miejsca znalezienia - kopalni lignitu w Monteviale (Brancha) w prowincji Vicenza we Włoszech. Minerał ten jest obecnie klasyfikowany jako hartyt, nazwany na cześć austriackiego geologa Karla von Hartta. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość i niewielkie rozmiary, branchit (hartyt) nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego i kolekcjonerskiego.

Właściwości

Twardość Mohsa
1
Połysk
Resinous to waxy
Rysa
White
Gęstość
1.05-1.07
Łupliwość
Perfect on {010}
Przełam
Conchoidal
Przezroczystość
Transparent to translucent
Układ krystaliczny
Triclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowe cechy diagnostyczne to ekstremalna miękkość (twardość 1 w skali Mohsa), bardzo niska gęstość (okaz jest lekki jak plastik), tłusty lub woskowy wygląd i dotyk oraz łatwopalność. Charakterystyczne jest również jego środowisko występowania - złoża węgla brunatnego (lignitu). ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi żywicami kopalnymi, takimi jak bursztyn czy kopal, które są jednak znacznie twardsze (twardość 2-2.5). Od miękkich minerałów nieorganicznych, jak talk, odróżnia go niższa gęstość, żywiczny połysk (talk ma perłowy) i łatwopalność. Wosk parafinowy ma podobny wygląd, ale jest produktem sztucznym. ## Formy kryształów Tworzy małe, tabliczkowe lub listewkowe kryształy, często ułożone w promieniste agregaty. Występuje także w formie skupień ziarnistych, nalotów i cienkich żyłek przerastających skałę macierzystą (lignit).

Środowisko występowania

## Geneza Branchit (hartyt) jest minerałem pochodzenia organicznego. Powstaje w wyniku procesów diagenetycznych (fosylizacji) żywic drzew iglastych w warunkach beztlenowych, w obrębie złóż węgla brunatnego (lignitu). ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z węglem brunatnym (lignitem). Towarzyszyć mu mogą inne minerały organiczne (np. inne żywice kopalne) oraz minerały wtórne formujące się w tych samych warunkach, takie jak gips, kalcyt czy siarka. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska na świecie to historyczne lokalizacje w Europie. Typowa lokalizacja dla branchitu to Monteviale we Włoszech. Dla hartytu, którego branchit jest synonimem, lokalizacją typową jest Oberhart w Karyntii, Austria. Minerał ten znajdowano również w Idriji w Słowenii oraz w Valchovie w Czechach.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami, co jest dużą rzadkością. Ważna jest również wielkość kryształów i ich obfitość na matrycy skalnej (lignicie). Okazy czyste, bez zanieczyszczeń i o wyraźnej, białej lub żółtawej barwie są wyżej oceniane. Dużą wartość mają próbki z klasycznych, historycznych lokalizacji. ## Popularne stanowiska Za najlepsze uchodzą okazy pochodzące z historycznych stanowisk w Austrii (Oberhart) i Włoszech (Monteviale), które dostarczyły najlepiej wykształconych kryształów. Znaleziska z innych lokalizacji są znacznie rzadsze na rynku kolekcjonerskim.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Należy czyścić wyłącznie na sucho, używając bardzo miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Kontakt z wodą, a zwłaszcza z gorącą wodą lub detergentami, jest niedopuszczalny i może zniszczyć okaz. ## Czego unikać Minerał jest ekstremalnie wrażliwy na ciepło - topi się już w temperaturze około 75°C, dlatego należy go trzymać z dala od źródeł ciepła, lamp i bezpośredniego światła słonecznego. Jest łatwopalny. Należy unikać wszelkich rozpuszczalników organicznych, kwasów i zasad. Jako minerał bardzo miękki i kruchy, jest podatny na zarysowania i uszkodzenia mechaniczne. ## Przechowywanie Okazy branchitu najlepiej przechowywać w zamykanych, wyściełanych pudełkach (np. typu "micromount"), które chronią przed kurzem, światłem i uszkodzeniami fizycznymi. Należy go izolować od innych minerałów, aby uniknąć zarysowań.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej