Bortolanite

Wzór chemiczny: Ca<sub>2</sub>(Ca<sub>1.5</sub>Zr<sup>4+</sup><sub>0.5</sub>)Na(NaCa)Ti<sup>4+</sup>(Si<sub>2</sub>O<sub>7</sub>)<sub>2</sub>(OF)F<sub>2</sub>

Bortolanit to bardzo rzadki minerał z grupy wöhlerytu, odkryty w Brazylii, wyróżniający się złożonym składem chemicznym zawierającym cyrkon, tytan i niob.

## Charakterystyka Bortolanit jest minerałem o niezwykle złożonym składzie chemicznym, należącym do grupy wöhlerytu. Został odkryty w intruzywie karbonatytowo-alkalicznym Poços de Caldas w Brazylii. Występuje w formie niewielkich, anhedralnych (nieprawidłowo wykształconych) ziaren, zwykle o rozmiarach nieprzekraczających 0,3 mm. Jego ziarna są najczęściej spotykane w asocjacji z innymi minerałami, takimi jak kwarc, mikroklin czy egiryn. Ze względu na swój skomplikowany skład i rzadkość występowania, jest obiektem zainteresowania głównie naukowego. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się szklistym połyskiem. Jest przezroczysty do przeświecającego. Jego twardość w skali Mohsa wynosi 5,5, a gęstość została obliczona na 3,36 g/cm³. Nie wykazuje fluorescencji w świetle ultrafioletowym. ## Barwy i odmiany Bortolanit ma barwę od bladożółtej do żółtobrązowej. Nie zaobserwowano u niego wyraźnej pleochroizmu. Nie są znane jego odmiany barwne ani handlowe. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od miejsca jego odkrycia - kamieniołomu Bortolan, zlokalizowanego w kompleksie Poços de Caldas, w stanie Minas Gerais w Brazylii. Został on oficjalnie uznany przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2007 roku (numer IMA2007-037). Opisali go Daniel Atencio, Marcelo B. Andrade, Artur C. Bastos Neto i Vitor E. V. Viana. ## Zastosowania Bortolanit nie ma żadnego praktycznego ani komercyjnego zastosowania. Jego znaczenie jest czysto naukowe i kolekcjonerskie, jako unikatowy i rzadki składnik specyficznych formacji geologicznych.

Właściwości

Twardość Mohsa
5.5
Połysk
Szklisty
Rysa
Biała
Gęstość
3.36
Łupliwość
Niedostrzegalna
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Jednoskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja bortolanitu jest niemożliwa bez zaawansowanych technik laboratoryjnych, takich jak mikroanaliza rentgenowska (EDS/WDS) oraz dyfrakcja rentgenowska (XRD). W warunkach kolekcjonerskich rozpoznanie opiera się wyłącznie na etykiecie z wiarygodnego źródła, potwierdzającej analizę chemiczną. Wizualnie, są to jedynie drobne, żółtawe ziarna w skale. ## Odróżnianie od podobnych Bortolanit jest wizualnie nieodróżnialny od innych minerałów z grupy wöhlerytu (np. wöhlerytu, låvenitu) oraz od wielu innych rzadkich cyrkonokrzemianów występujących w podobnych środowiskach. Pewne rozróżnienie wymaga specjalistycznej analizy składu chemicznego. ## Formy kryształów Minerał ten tworzy wyłącznie anhedralne, czyli nieregularne, nie wykazujące ścian kryształu ziarna. Zazwyczaj występują one jako pojedyncze ziarna rozproszone w skale macierzystej.

Środowisko występowania

## Geneza Bortolanit powstaje w późnych stadiach krystalizacji w obrębie nefelinowych sjenitów, które są częścią złożonych intruzji alkalicznych i karbonatytowych. Jego obecność jest związana z procesami metasomatycznymi, gdzie płyny bogate w pierwiastki rzadkie (jak cyrkon, niob, tytan) oddziałują na wcześniej uformowane skały. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z kwarcem, mikroklinem, alitem, egirynem, nefelinem, astrofilitem, eudialitem, loparytem-(Ce), fluorytem, cyrkonem oraz innymi minerałami z grupy wöhlerytu. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania bortolanitu na świecie jest jego lokalizacja typowa - kamieniołom Bortolan w Poços de Caldas, Minas Gerais, Brazylia.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazu bortolanitu jest determinowana wyłącznie przez jego potwierdzoną autentyczność za pomocą analizy chemicznej. Ponieważ minerał występuje jako mikroskopijne, wrośnięte ziarna, kryteria takie jak kolor, przejrzystość czy forma nie mają praktycznego zastosowania. Najcenniejsze są okazy z możliwie jak największą koncentracją widocznych (pod powiększeniem) ziaren bortolanitu, pochodzące bezpośrednio z lokalizacji typowej i z wiarygodną dokumentacją analityczną. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów jest kamieniołom Bortolan w Brazylii. Materiał kolekcjonerski jest niezwykle trudno dostępny na rynku.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Z uwagi na ekstremalną rzadkość i niewielkie rozmiary ziaren, okazy bortolanitu (zwykle wrośnięte w skałę macierzystą) nie powinny być czyszczone mechanicznie ani chemicznie przez kolekcjonera. Wszelkie zabiegi mogą uszkodzić delikatne ziarna. Najbezpieczniej jest pozostawić okaz w stanie nienaruszonym. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z jakimikolwiek chemikaliami, kwasami i detergentami. Nie należy poddawać go czyszczeniu ultradźwiękowemu. Chronić przed wysoką temperaturą i gwałtownymi jej zmianami. ## Przechowywanie Okazy z bortolanitem powinny być przechowywane w stabilnych warunkach, w zamykanym pudełku typu "perky box", aby chronić je przed kurzem, wilgocią i uszkodzeniami mechanicznymi. Należy unikać bezpośredniej ekspozycji na światło słoneczne.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej