Bornemanite

Wzór chemiczny: Na<sub>6</sub>(Na&#9744;)Ba<sub>2</sub>Ti<sup>4+</sup><sub>2</sub>Nb<sup>5+</sup><sub>2</sub>(Na<sub>5</sub>&#9744;)Ti<sup>4+</sup><sub>2</sub>(Si<sub>2</sub>O<sub>7</sub>)<sub>4</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>2</sub>O<sub>4</sub>(OH)<sub>2</sub>F<sub>2</sub>

Bornemanit to rzadki minerał z grupy krzemianów, cechujący się złożonym składem chemicznym i występowaniem w postaci blaszkowatych, łuskowych agregatów.

## Charakterystyka Bornemanit jest złożonym krzemianem, niobianem i fosforanem sodu, baru i tytanu, należącym do grupy lomonosowitu. Tworzy charakterystyczne agregaty złożone z cienkich, blaszkowatych lub łuskowych kryształów, często ułożonych w pakiety lub rozetki. Poszczególne blaszki są elastyczne. Minerał jest zazwyczaj nieprzezroczysty, rzadziej przeświecający na krawędziach. ## Właściwości fizyczne Bornemanit jest stosunkowo miękkim minerałem o twardości w skali Mohsa wynoszącej 3.5-4. Jego blaszki wykazują doskonałą łupliwość w jednym kierunku, co jest typowe dla jego struktury. Połysk na powierzchniach łupliwości jest perłowy, a na innych powierzchniach szklisty. Gęstość minerału wynosi około 3.47 g/cm³. ## Barwy i odmiany Minerał ten występuje w różnych odcieniach brązu - od żółtobrązowego, przez czerwonawobrązowy, aż po ciemnobrązowy. Spotykane są także okazy o barwie zielonkawej lub szarej. Nie wyróżnia się nazwanych odmian bornemanitu. ## Historia i nazwa Bornemanit został opisany po raz pierwszy w 1973 roku przez rosyjskich mineralogów. Jego nazwa upamiętnia Irinę Dmitrijewnę Borneman-Starynkevich (1891-1988), rosyjską chemiczkę i mineralog, która wniosła znaczący wkład w badania minerałów z Półwyspu Kolskiego, w tym minerałów ziem rzadkich i tytanokrzemianów. ## Zastosowania Bornemanit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest wyłącznie obiektem zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach oraz przedmiotem badań naukowych ze względu na swoją skomplikowaną strukturę krystaliczną i skład chemiczny.

Właściwości

Twardość Mohsa
3.5-4
Połysk
Perłowy, Szklisty
Rysa
Biała
Gęstość
3.47
Łupliwość
Doskonała wg {001}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przeświecający do nieprzezroczystego
Układ krystaliczny
Trójskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Bornemanit najłatwiej rozpoznać po jego charakterystycznej formie występowania - blaszkowatych lub łuskowych agregatach o perłowym połysku na powierzchniach łupliwości. Brązowa lub zielonkawa barwa oraz elastyczność cienkich blaszek są również ważnymi wskazówkami. Kluczowe jest jednak miejsce pochodzenia - minerał ten występuje niemal wyłącznie w masywach alkalicznych Półwyspu Kolskiego. ## Odróżnianie od podobnych Bornemanit może być mylony z innymi blaszkowatymi minerałami, takimi jak miki (np. biotyt, flogopit) czy lomonosowit. Od mik odróżnia go mniejsza elastyczność blaszek i specyficzne środowisko występowania. Lomonosowit jest produktem jego wietrzenia i często tworzy z nim zrosty lub pseudomorfozy; bywa trudny do odróżnienia bez zaawansowanych badań (XRD). Inne podobne minerały z tej lokalizacji, jak murmanit, również wymagają dokładnej analizy do pewnej identyfikacji. ## Formy kryształów Kryształy bornemanitu są tabliczkowe lub blaszkowate, często bardzo cienkie. Zazwyczaj tworzą pakiety, wachlarzowate lub sferulityczne agregaty. Rzadko spotyka się pojedyncze, dobrze wykształcone kryształy.

Środowisko występowania

## Geneza Bornemanit jest minerałem pochodzenia magmowego, krystalizującym w późnych stadiach z silnie zróżnicowanych, alkalicznych i nasyconych pierwiastkami rzadkimi magm. Występuje w pegmatytach nefelinowo-syenitowych, gdzie tworzy się w pustkach i szczelinach. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi rzadkimi minerałami typowymi dla pegmatytów alkalicznych. Do jego najczęstszych asocjacji należą: eudialit, lorenzenit, mikroklin, nefelin, egiryn, lomonosowit (jako produkt jego alteracji), murmanit, lamprofyllit oraz villiaumit. ## Lokalizacje Najważniejsze i praktycznie jedyne znaczące stanowiska bornemanitu na świecie znajdują się w Rosji, w alkalicznych masywach Półwyspu Kolskiego. Są to przede wszystkim Masyw Chibiński (góra Eveslogchorr, góra Yukspor) oraz Masyw Łowozierski (góra Karnasurt, góra Kedykverpakhk). Okazy z tych lokalizacji stanowią materiał typowy dla tego minerału.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami tworzącymi estetyczne, wachlarzowate lub rozetkowe agregaty. Ważny jest również rozmiar kryształów i całego skupienia. Pożądane są okazy o intensywnej, czerwonawobrązowej barwie. Kontrastujące połączenie z innymi rzadkimi minerałami, takimi jak różowy eudialit czy biały nefelin, znacznie podnosi atrakcyjność wizualną i wartość okazu. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej poszukiwane i klasyczne okazy bornemanitu pochodzą z pegmatytów Masywu Chibińskiego i Łowozierskiego na Półwyspie Kolskim w Rosji. Stanowiska te dostarczyły najlepszych na świecie okazów tego minerału i są uważane za lokalizację typową.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy bornemanitu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Ze względu na jego podatność na zmiany chemiczne, należy unikać kontaktu z wodą, zwłaszcza wodą z kranu. Jeśli konieczne jest użycie płynu, można bardzo ostrożnie przetrzeć powierzchnię szmatką zwilżoną alkoholem izopropylowym, dbając o szybkie odparowanie. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą, kwasami i innymi chemikaliami, ponieważ bornemanit łatwo ulega przemianom w inne minerały (np. lomonosowit). Jest wrażliwy na wilgoć w powietrzu. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na długotrwałe działanie światła słonecznego. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie bornemanitu w suchym środowisku, najlepiej w szczelnie zamykanym pojemniku (np. typu "membrane box") lub w pudełku z pochłaniaczem wilgoci (żelem krzemionkowym). Chronić przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi, zwłaszcza że jego blaszki są kruche i łatwo się oddzielają.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej