Blodite-series
Wzór chemiczny: Na<sub>2</sub>(Mg,Mn,Ni)[SO<sub>4</sub>]<sub>2</sub>[H<sub>2</sub>O]<sub>4</sub>
Seria blödytu to grupa uwodnionych siarczanów sodu, magnezu, manganu i niklu, tworząca kryształy lub naloty w wysychających słonych jeziorach i złożach ewaporatów.
Opis
## Charakterystyka Seria blödytu obejmuje kilka powiązanych ze sobą minerałów, będących uwodnionymi siarczanami. Poszczególne minerały serii różnią się dominującym pierwiastkiem: magnezem (blödyt), manganem (changoit) lub niklem (nikelblödyt). Najczęściej spotykanym członkiem grupy jest blödyt. Tworzy on zazwyczaj krótkie, pryzmatyczne lub tabliczkowe kryształy, często o bogatej liczbie ścian. Występuje również w formie skupień ziarnistych, zbitych mas, a także jako wykwity i naskorupienia na innych minerałach lub skałach. ## Właściwości fizyczne Minerały z tej serii charakteryzują się niewielką twardością, wahającą się w przedziale 2.5-3 w skali Mohsa, co oznacza, że można je zarysować miedzianym drutem. Mają szklisty połysk i są przezroczyste do przeświecających. Gęstość blödytu wynosi około 2.23 g/cm³, jest więc minerałem stosunkowo lekkim. Cechą charakterystyczną jest jego rozpuszczalność w wodzie. ## Barwy i odmiany Barwa minerałów serii zależy od składu chemicznego. Czysty blödyt (magnezowy) jest bezbarwny, biały, szarawy lub bladożółty. Changoit, zawierający mangan, przybiera odcienie żółtozielone. Nikelblödyt, jak wskazuje nazwa, ma barwę zieloną z powodu zawartości niklu. Odmianami są poszczególne minerały (ogniwa) serii. ## Historia i nazwa Nazwa najpopularniejszego minerału serii, blödytu, została nadana w 1828 roku przez Johna George'a Childrena. Uhonorował on w ten sposób niemieckiego chemika i mineraloga Karla Augusta Blöde (1773-1820). Minerał został po raz pierwszy opisany na podstawie okazów pochodzących z kopalni soli w pobliżu Ischl w Austrii. ## Zastosowania Minerały z serii blödytu nie mają znaczącego zastosowania przemysłowego. Stanowią głównie obiekt zainteresowania kolekcjonerów oraz naukowców badających procesy powstawania złóż solnych (ewaporatów).
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Kluczowymi cechami rozpoznawczymi minerałów z tej serii są: środowisko występowania (złoża ewaporatowe), niska twardość, szklisty połysk oraz charakterystyczne, krótkie kryształy pryzmatyczne. Najważniejszym testem diagnostycznym jest całkowita rozpuszczalność w wodzie. Minerał ma również słono-gorzki smak, jednak próba smaku nie jest zalecaną ani bezpieczną metodą identyfikacji. ## Odróżnianie od podobnych Blödyt bywa mylony z innymi siarczanami ewaporatowymi. Od gipsu odróżnia go większa twardość i rozpuszczalność w wodzie. Od tenardytu różni się formą kryształów (tenardyt krystalizuje w układzie rombowym) i obecnością wody w strukturze. Mirabilit jest znacznie mniej stabilny i szybko wietrzeje (traci wodę) w suchym powietrzu. Halit (sól kamienna) ma idealną, trójkierunkową łupliwość i krystalizuje w układzie regularnym, tworząc sześcienne kryształy. ## Formy kryształów Kryształy są zazwyczaj krótkopryzmatyczne, tabliczkowe lub niemal izometryczne, często o skomplikowanej budowie i dużej liczbie ścian. Występuje w formie pojedynczych, narosłych kryształów, a także w skupieniach ziarnistych, zbitych i jako naskorupienia lub wykwity.
Środowisko geologiczne
## Geneza Minerały z serii blödytu są typowymi produktami ewaporacji (odparowywania) wód bogatych w siarczany i chlorek sodu. Powstają w klimacie suchym i gorącym, krystalizując bezpośrednio z solanek w wysychających jeziorach, lagunach, słonych bagnach (playach) i morskich basenach sedymentacyjnych. Mogą również tworzyć się jako wtórne wykwity na powierzchni gleb i skał na obszarach pustynnych. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępują z innymi minerałami solnymi, takimi jak halit, tenardyt, mirabilit, glauberit, epsomit, polihalit oraz gips. Skład zespołu minerałów towarzyszących zależy od chemizmu pierwotnej solanki i warunków krystalizacji. ## Lokalizacje Znaczące złoża i dobrze wykształcone kryształy blödytu pochodzą z wielu miejsc na świecie. Do klasycznych lokalizacji należą kopalnie soli w Austrii (Hallstatt, Bad Ischl). W USA piękne okazy znajdowano w Soda Lake i Searles Lake w Kalifornii oraz w Wielkim Jeziorze Słonym w Utah. Pustynia Atakama w Chile jest ważnym źródłem blödytu, a także typową lokalizacją dla rzadszych członków serii - changoitu (Salar de Pintados) i nikelblödytu.
Rzadkość
Niezbyt pospolity
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są dobrze wykształcone, w pełni przezroczyste kryształy o ostrych krawędziach i gładkich ścianach. Duży rozmiar jest istotnym atutem. Okazy z intensywnie zabarwionych odmian, jak zielony nikelblödyt, są szczególnie poszukiwane. Wysoko oceniane są również estetyczne kompozycje blödytu z innymi kontrastującymi minerałami ewaporatowymi, na przykład różowym halitem. ## Popularne stanowiska Za najlepsze dla kolekcjonerów uchodzą okazy pochodzące z klasycznych stanowisk w Austrii oraz z amerykańskich słonych jezior, zwłaszcza z Kalifornii. Chilijska pustynia Atakama dostarcza dużych ilości materiału, w tym rzadkich odmian manganowych i niklowych, które są bardzo pożądane na rynku kolekcjonerskim.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Minerał jest rozpuszczalny w wodzie, dlatego **absolutnie nie wolno czyścić go na mokro**. Do usuwania kurzu i drobnych zanieczyszczeń należy używać wyłącznie miękkiego, suchego pędzelka, gruszki fotograficznej lub sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. ## Czego unikać Należy unikać wszelkiego kontaktu z wodą i roztworami chemicznymi, które mogą bezpowrotnie uszkodzić lub rozpuścić okaz. Minerał jest wrażliwy na zmiany wilgotności - w zbyt suchym powietrzu może ulec dehydratacji i rozsypać się, a w zbyt wilgotnym może "pocić się" i powoli rozpuszczać. Należy chronić go przed wysoką temperaturą i bezpośrednim działaniem promieni słonecznych. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w stabilnych warunkach, najlepiej w zamkniętych, szczelnych pojemnikach (np. typu "membrane box") lub w gablotach, które pomagają utrzymać stały poziom wilgotności. Należy trzymać je z dala od innych minerałów, które mogą być higroskopijne.