Bixbyite-(Mn)

Wzór chemiczny: Mn<sup>3+</sup><sub>2</sub>O<sub>3</sub>

Biksbit-(Mn) to rzadki tlenek manganu, tworzący charakterystyczne, metalicznie lśniące, czarne kryształy o regularnej, sześciennej formie.

## Charakterystyka Biksbit-(Mn), dawniej znany po prostu jako biksbit, jest tlenkiem manganu i żelaza. Jego najbardziej rozpoznawalną cechą są doskonale wykształcone, ostre jak brzytwa kryształy o formie sześcianu, często zmodyfikowane narożami. Zwykle są nieprzezroczyste i mają intensywny, czarny kolor z silnym, metalicznym lub submetalicznym połyskiem. Kryształy mogą występować pojedynczo, wrosnięte w skałę macierzystą (najczęściej riolit), lub tworzyć bliźniacze zrosty penetracyjne, gdzie kilka sześcianów przenika się wzajemnie. Powierzchnie kryształów bywają gładkie i lustrzane, choć czasem pokryte są drobnymi prążkami wzrostowymi. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo twardy, co pozwala mu zachować ostre krawędzie kryształów. Jego twardość w skali Mohsa wynosi 6 do 6.5. Jest kruchy, a jego gęstość jest znaczna, wynosząca około 4.95 g/cm³, co jest wyczuwalne przy trzymaniu nawet niewielkiego okazu. Połysk jest jedną z jego najbardziej charakterystycznych cech - silnie metaliczny lub submetaliczny, przypominający polerowany metal. ## Barwy i odmiany Biksbit-(Mn) jest minerałem o stałej barwie - zawsze czarnej. Nie tworzy odmian barwnych. Nazwa "biksbit" bywa mylona z "biksbitem" będącym handlową nazwą czerwonego berylu (szmaragdu), co jest błędem - są to dwa zupełnie różne minerały. Oficjalna nazwa "Biksbit-(Mn)" została wprowadzona w celu odróżnienia go od potencjalnych, hipotetycznych minerałów z tej samej grupy strukturalnej, w których dominowałby inny pierwiastek niż mangan. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1897 roku przez S. L. Penfielda i H. W. Foote'a. Nazwali go na cześć Maynarda Bixby'ego (1853-1935), amerykańskiego poszukiwacza i handlarza minerałami, który jako pierwszy dostarczył próbki do badań. Okazy pochodziły z Thomas Range w hrabstwie Juab w stanie Utah, USA. W 2021 roku nazwa została zmodyfikowana na Bixbyite-(Mn) przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA), aby precyzyjnie wskazać mangan jako dominujący pierwiastek w jego strukturze. ## Zastosowania Biksbit-(Mn) nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest ceniony wyłącznie jako kamień kolekcjonerski ze względu na swoją rzadkość, estetykę i doskonale wykształcone kryształy.

Właściwości

Twardość Mohsa
6-6.5
Połysk
Metaliczny, Półmetaliczny
Rysa
Czarna
Gęstość
4.95
Łupliwość
Słaba/Niewyraźna
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny
Regularny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną biksbitu-(Mn) jest jego forma krystaliczna - niemal idealne sześciany o ostrych krawędziach. Inne ważne cechy to czarna barwa, silny metaliczny lub submetaliczny połysk oraz wysoka twardość. Często występuje w charakterystycznym, jasnym riolicie. Rysa jest czarna lub czarnobrązowa. ## Odróżnianie od podobnych Biksbit-(Mn) można pomylić z innymi czarnymi, metalicznymi minerałami tworzącymi sześcienne kryształy. - **Magnetyt**: Jest silnie magnetyczny, podczas gdy biksbit-(Mn) nie wykazuje magnetyzmu. - **Galena**: Ma znacznie niższą twardość (około 2.5 w skali Mohsa) i jest o wiele cięższa (wyższa gęstość). Posiada też doskonałą łupliwość w trzech kierunkach, tworząc sześcienne fragmenty po uderzeniu. - **Piryt**: Zwykle ma barwę mosiężnożółtą, a nie czarną, chociaż bywa irydowany. Piryt ma też zielonkawo-czarną rysę. ## Formy kryształów Biksbit-(Mn) krystalizuje w układzie regularnym, tworząc głównie sześciany. Kryształy te są często zmodyfikowane przez małe ścianki dwunastościanu rombowego lub ośmiościanu na narożach. Często tworzy zrosty penetracyjne, gdzie dwa lub więcej kryształów sześciennych przenika się wzajemnie, tworząc estetyczne, złożone grupy.

Środowisko występowania

## Geneza Biksbit-(Mn) jest minerałem wysokotemperaturowym. Powstaje w warunkach pneumatolitycznych, krystalizując z par i gazów bogatych w mangan w pustkach i szczelinach kwaśnych skał wulkanicznych, takich jak riolity. Formuje się w temperaturze około 450-500°C w środowisku o niskim ciśnieniu. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z minerałami typowymi dla swojego środowiska powstawania. W riolitach z Thomas Range w Utah jego typowymi minerałami towarzyszącymi są topaz (szczególnie sherry), czerwony beryl (biksbite), pseudobrookit, hematyt i kwarc (w odmianie ametyst lub dymny). ## Lokalizacje Najważniejsze i najbardziej znane na świecie stanowisko, dostarczające najlepszych okazów, to Thomas Range w hrabstwie Juab, Utah, USA. Jest to lokalizacja typowa dla tego minerału. Inne znaczące wystąpienia to Black Range w Nowym Meksyku (USA) oraz stan San Luis Potosí w Meksyku. Został również odnotowany w Patagonii w Argentynie.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy biksbitu-(Mn) charakteryzują się ostrymi, dobrze zdefiniowanymi kryształami o lustrzanym, metalicznym połysku. Idealny okaz to pojedynczy, duży sześcian lub estetyczny bliźniak penetracyjny, kontrastowo osadzony na jasnej matrycy riolitowej. Wielkość kryształów jest kluczowym czynnikiem - okazy z kryształami przekraczającymi 1 cm są już uważane za wyjątkowe. Brak uszkodzeń, wysoki połysk i estetyczna kompozycja z innymi minerałami (np. topazem) znacznie podnoszą wartość kolekcjonerską. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej pożądane przez kolekcjonerów okazy pochodzą z klasycznej lokalizacji w Thomas Range w Utah, USA. Stanowisko to, a w szczególności obszar Maynard's Claim (nazwany na cześć odkrywcy), dostarczyło najlepszych znanych okazów tego minerału i jest uważane za światowy standard dla biksbitu-(Mn).

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy biksbitu-(Mn) najlepiej czyścić na sucho przy użyciu miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza w celu usunięcia kurzu. Jeśli konieczne jest czyszczenie na mokro, należy używać wyłącznie wody destylowanej i bardzo miękkiej szczoteczki, a następnie dokładnie osuszyć okaz. Należy zachować ostrożność, jeśli kryształy są osadzone w kruchej, riolitowej matrycy. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z kwasami i silnymi środkami chemicznymi, które mogą uszkodzić powierzchnię kryształów. Minerał jest kruchy, więc należy chronić go przed uderzeniami i upadkami, które mogą powodować wykruszenia lub pęknięcia. Nie wymaga specjalnej ochrony przed światłem czy temperaturą, ale należy unikać ekstremalnych szoków termicznych. ## Przechowywanie Okazy biksbitu-(Mn) najlepiej przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach lub gablotach, aby zapobiec otarciom i uszkodzeniom mechanicznym. Ze względu na kruchość matrycy skalnej, w której często występuje, należy unikać umieszczania ciężkich przedmiotów na okazie.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej