Bismuthinite

Wzór chemiczny: Bi³⁺₂S²⁻₃

Bizmutynit to siarczek bizmutu, charakteryzujący się metalicznym połyskiem, ołowianoszarą barwą i doskonałą łupliwością, często tworzący igiełkowe kryształy.

## Charakterystyka Bizmutynit jest kruszcem bizmutu, należącym do grupy siarczków. Tworzy kryształy o pokroju słupkowym, pręcikowym lub igiełkowym, często z podłużnym prążkowaniem na ścianach. Zazwyczaj występuje w postaci skupień promienistych, włóknistych, ziarnistych lub wrosłych mas. Jego wygląd jest typowo metaliczny, z barwą od ołowianoszarej do cynowobiałej, czasami z żółtą lub wielobarwną, opalizującą patyną powstałą w wyniku utleniania. ## Właściwości fizyczne Jest to minerał stosunkowo miękki, o twardości 2-2.5 w skali Mohsa, co oznacza, że można go zarysować paznokciem. Ma wysoką gęstość, wynoszącą około 6.78 g/cm³, co sprawia, że okazy są wyraźnie ciężkie w stosunku do swojej wielkości. Charakteryzuje się metalicznym połyskiem i jest całkowicie nieprzezroczysty. Posiada doskonałą łupliwość w jednym kierunku. ## Barwy i odmiany Podstawową barwą bizmutynitu jest ołowianoszara do cynowobiałej. Na powierzchni wystawionej na działanie powietrza może pokrywać się matową, żółtawą lub tęczową patyną. Nie wyróżnia się odrębnych odmian handlowych czy barwnych, a jego nazwa odnosi się bezpośrednio do składu chemicznego. ## Historia i nazwa Nazwa bizmutynitu, nadana w 1832 roku przez François Sulpice Beudanta, pochodzi od jego głównego składnika - bizmutu. Nawiązuje ona do niemieckiego słowa "wismut", którego pochodzenie jest niejasne, ale prawdopodobnie wywodzi się od "weiße Masse" (biała masa), co opisywało wygląd metalu. ## Zastosowania Bizmutynit jest głównym źródłem pozyskiwania bizmutu. Metal ten ma liczne zastosowania w przemyśle, między innymi w produkcji niskotopliwych stopów (np. do bezpieczników, lutów), w farmaceutykach (w preparatach na dolegliwości żołądkowe), a także jako nietoksyczny zamiennik ołowiu w amunicji śrutowej czy obciążnikach wędkarskich.

Właściwości

Twardość Mohsa
2-2.5
Połysk
Metaliczny
Rysa
Lead-gray
Gęstość
6.78
Łupliwość
Perfect on {010} imperfect on {100} {110}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Opaque
Układ krystaliczny
Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Bizmutynit można rozpoznać po jego wysokiej gęstości (jest ciężki jak na swój rozmiar), metalicznym połysku, ołowianoszarej barwie i niskiej twardości (2-2.5 w skali Mohsa). Charakterystyczna jest również jego doskonała łupliwość w jednym kierunku oraz igiełkowa lub słupkowa forma kryształów. Rysa ma kolor ołowianoszary. ## Odróżnianie od podobnych Bizmutynit jest często mylony ze stibnitem (antymonitem). Stibnit jest bardzo podobny wizualnie, ale ma niższą gęstość (ok. 4.6 g/cm³), jest więc wyraźnie lżejszy. Ponadto, podgrzany w płomieniu świecy, stibnit łatwo się topi, podczas gdy bizmutynit nie. Od galeny odróżnia go forma kryształów (galena tworzy sześciany) i łupliwość (galena ma doskonałą łupliwość w trzech kierunkach). ## Formy kryształów Kryształy bizmutynitu są zazwyczaj wydłużone, słupkowe, pręcikowe lub igiełkowe, często z pionowym prążkowaniem. Występuje w skupieniach promienistych, włóknistych, splątanych masach, a także w formie skupień ziarnistych i jako wrostki w innych minerałach.

Środowisko występowania

## Geneza Bizmutynit jest minerałem hydrotermalnym średnich i wysokich temperatur. Powstaje w żyłach kwarcowych związanych z intruzjami granitoidowymi. Występuje również w pegmatytach, w strefach kontaktowego metamorfizmu oraz w złożach wulkaniczno-wyziewowych (ekshalacyjnych). ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z bizmutem rodzimym, chalkopirytem, arsenopirytem, kwarcem, pirytem, kasyterytem, wolframitem, galeną i sfalerytem. W wyniku jego wietrzenia mogą powstawać wtórne minerały bizmutu, takie jak bizmutyt czy bizmit. ## Lokalizacje Klasyczne i ważne historycznie lokalizacje to kopalnie w okolicach Schneeberg i Freiberg w Saksonii (Niemcy) oraz Jáchymov (Czechy). Duże, dobrze wykształcone kryształy pochodzą z boliwijskich złóż w Tasna, Chorolque i Llallagua. Inne znaczące stanowiska znajdują się w Rumunii (Cavnic), Meksyku (Guanajuato), Australii (Nowa Południowa Walia), Chinach, Peru oraz w Stanach Zjednoczonych (Kolorado, Kalifornia, Utah).

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z ostro zakończonymi, dobrze wykształconymi, metalicznie błyszczącymi kryształami o znacznej długości. Atrakcyjność podnoszą promieniste lub chaotycznie splątane agregaty igiełkowych kryształów. Okazy osadzone na kontrastującym podłożu, na przykład na białym kwarcu, są wyżej oceniane. Czystość od wtórnych nalotów i brak uszkodzeń mechanicznych są kluczowe dla wartości okazu. ## Popularne stanowiska Za najlepsze na świecie uchodzą okazy z Boliwii, zwłaszcza z kopalni Tasna, skąd pochodzą duże, grube kryształy. Klasyczne, choć często mniejsze, okazy pochodzą z Niemiec i Czech. W ostatnich latach na rynku pojawiły się również atrakcyjne okazy z Chin.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy bizmutynitu należy czyścić bardzo ostrożnie, najlepiej na sucho przy użyciu miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Można użyć sprężonego powietrza. Ze względu na miękkość i doskonałą łupliwość, należy unikać myjek ultradźwiękowych i czyszczenia mechanicznego. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wodą i chemikaliami, które mogą przyspieszyć proces utleniania i powstawania niepożądanej patyny. Minerał jest miękki i kruchy, dlatego trzeba chronić go przed uderzeniami, zarysowaniem i upadkiem. Nie należy go podgrzewać. ## Przechowywanie Bizmutynit najlepiej przechowywać w zamkniętych, suchych pojemnikach lub gablotach, aby ograniczyć kontakt z wilgocią i powietrzem, co spowalnia proces utleniania. Ze względu na jego kruchość, każdy okaz powinien być przechowywany oddzielnie, z dala od twardszych minerałów, które mogłyby go uszkodzić.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej