Betpakdalite-CaCa

Wzór chemiczny: [Ca<sub>2</sub>(H<sub>2</sub>O)<sub>17</sub>Ca(H<sub>2</sub>O)<sub>6</sub>][Mo<sup>6+</sup><sub>8</sub>As<sup>5+</sup><sub>2</sub>Fe<sup>3+</sup><sub>3</sub>O<sub>36</sub>(OH)]

Betpakdalit-CaCa to rzadki arsenian molibdenianu, tworzący charakterystyczne, jaskrawożółte, kuliste agregaty i naskorupienia.

## Charakterystyka Betpakdalit-CaCa jest złożonym arsenianem i molibdenianem żelaza oraz wapnia. Występuje najczęściej w postaci mikrokrystalicznych, kulistych lub nerkowatych agregatów, a także jako ziemiste naloty i naskorupienia. Jego struktura składa się z małych, igiełkowych lub tabliczkowych kryształów, które rzadko są widoczne gołym okiem. Ze względu na swoją jaskrawą, kanarkowożółtą lub cytrynowożółtą barwę jest minerałem łatwo zauważalnym w skale macierzystej. ## Właściwości fizyczne Kryształy betpakdalitu-CaCa są bardzo małe i kruche. Minerał ten charakteryzuje się niską twardością, wynoszącą około 3 w skali Mohsa. Ma matowy lub ziemisty połysk, a w przypadku lepiej wykształconych agregatów może być jedwabisty. Jest minerałem lekkim, o gęstości zbliżonej do 3 g/cm³. Jest przeświecający do nieprzezroczystego. ## Barwy i odmiany Minerał ten występuje w charakterystycznych odcieniach żółtego - od kanarkowego, przez cytrynowy, do żółtozielonego. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa "betpakdalit" pochodzi od pustyni Betpak-dała w Kazachstanie, gdzie w 1961 roku po raz pierwszy opisano minerał z tej grupy (oryginalny betpakdalit, później przemianowany na betpakdalit-NaCa). Człon "-CaCa" w nazwie obecnego minerału został dodany w celu odróżnienia go od innych członków grupy betpakdalitów i wskazuje na dominację wapnia (Ca) w dwóch określonych pozycjach w jego strukturze krystalicznej. Formalne zatwierdzenie nazwy Betpakdalit-CaCa nastąpiło w późniejszych latach w ramach systematyzacji tej grupy minerałów. ## Zastosowania Betpakdalit-CaCa nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest wyłącznie obiektem zainteresowania kolekcjonerów rzadkich minerałów oraz naukowców badających strefy utleniania złóż kruszcowych.

Właściwości

Twardość Mohsa
3
Połysk
Earthy
Rysa
Pale yellow
Gęstość
2.9-3.0
Łupliwość
Perfect on {010}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Translucent to opaque
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną betpakdalitu-CaCa jest jego jaskrawa, kanarkowożółta barwa oraz charakterystyczna forma występowania w postaci kulistych lub nerkowatych agregatów i ziemistych naskorupień. Jego występowanie w strefach utleniania złóż molibdenowych w asocjacji z innymi wtórnymi minerałami arsenu i molibdenu jest również silną wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Betpakdalit-CaCa można pomylić z innymi wtórnymi minerałami uranu i molibdenu o żółtej barwie, takimi jak karnotyt czy ferrimolibdyt. Ferrimolibdyt często tworzy jedwabiste, igiełkowe agregaty, podczas gdy betpakdalit-CaCa formuje raczej kuliste skupienia. Ostateczne odróżnienie od innych członków grupy betpakdalitu oraz od ferrimolibdytu wymaga zaawansowanych analiz chemicznych (EDS) lub rentgenowskich (XRD). ## Formy kryształów Dobrze wykształcone kryształy są niezwykle rzadkie i mają postać drobnych, tabliczkowych lub igiełkowych form o jednoskośnej symetrii. Zazwyczaj tworzą one gęste, promieniste lub sferulityczne (kuliste) agregaty. Najczęściej spotykaną formą są jednak ziemiste i proszkowe naloty oraz naskorupienia na skale macierzystej.

Środowisko występowania

## Geneza Betpakdalit-CaCa jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż kruszcowych bogatych w molibden, arsen i żelazo. Tworzy się w wyniku skomplikowanych procesów chemicznych zachodzących pod wpływem wód powierzchniowych, które oddziałują na pierwotne siarczki, takie jak molibdenit i arsenopiryt. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi minerałami wtórnymi strefy utlenienia. Do jego typowych asocjacji należą: ferrimolibdyt, jarosyt, goethyt, kwarc, a także inne rzadkie molibdeniany i arseniany. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowiska występowania betpakdalitu-CaCa znajdują się w Chile, w regionie Atakama (kopalnie El Guanaco, Taltal) oraz w regionie Coquimbo. Notowany był również w Japonii (kopalnia Touno, prefektura Gifu) oraz w Stanach Zjednoczonych (Arizona, Nevada).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, kulistymi agregatami o intensywnej, jaskrawożółtej barwie. Ważny jest kontrast z ciemną skałą macierzystą, który podkreśla kolor minerału. Duże, nieuszkodzone sferulity lub bogate naskorupienia pokrywające znaczną powierzchnię matrycy osiągają wyższą wartość. Czystość okazu, czyli brak niepożądanych nalotów innych minerałów, również podnosi jego atrakcyjność. ## Popularne stanowiska Za najlepsze na świecie uchodzą okazy pochodzące z kopalni El Guanaco w regionie Antofagasta w Chile. Charakteryzują się one wyjątkowo dobrze uformowanymi, kulistymi agregatami o żywej barwie, często osadzonymi na kontrastującej skale.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić wyłącznie bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Z uwagi na kruchość i możliwą reaktywność, należy unikać kontaktu z wodą, a zwłaszcza z chemicznymi środkami czyszczącymi. Jeśli konieczne jest usunięcie luźnych zanieczyszczeń, można użyć sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą, kwasami i innymi chemikaliami. Minerał jest bardzo miękki i kruchy, podatny na uszkodzenia mechaniczne. Należy chronić go przed wstrząsami, upadkami i zarysowaniem. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na długotrwałe działanie wilgoci. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w zamkniętych, suchych pojemnikach lub klaserach, z dala od kurzu i wilgoci. Najlepiej umieścić go w osobnym pudełku z miękką wyściółką, aby uniknąć otarć i wstrząsów. Nie powinien być przechowywany razem z twardszymi minerałami.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej