Beshtauite

Wzór chemiczny: (N<sup>3-</sup>H<sub>4</sub>)<sub>2</sub>(U<sup>6+</sup>O<sub>2</sub>)(S<sup>6+</sup>O<sub>4</sub>)<sub>2</sub>·2H<sub>2</sub>O

Beshtauit to ekstremalnie rzadki, radioaktywny minerał wtórny z grupy siarczanów uranylu, tworzący skupienia drobnych, jaskrawożółtych kryształów.

## Charakterystyka Beshtauit jest minerałem wtórnym, występującym w formie niewielkich, lecz efektownych wizualnie skupień. Zazwyczaj tworzy cienkie naloty i powłoki, zbudowane z agregatów bardzo małych, listewkowych lub tabliczkowych kryształów. Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest intensywna, jaskrawa barwa, od kanarkowożółtej po żółtozieloną, która sprawia, że jest łatwo zauważalny na tle skały macierzystej. Kryształy, choć rzadko przekraczają ułamki milimetra, pod powiększeniem wykazują szklisty lub perłowy połysk. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest bardzo miękki i kruchy. Jego twardość w skali Mohsa wynosi około 2. Jest przezroczysty do przeświecającego. Jako minerał uranu, beshtauit jest silnie radioaktywny i wymaga specjalnego traktowania. Wykazuje również silną, zieloną fluorescencję w świetle ultrafioletowym (zarówno krótko-, jak i długofalowym), co jest typowe dla wielu minerałów uranylowych i stanowi ważną cechę diagnostyczną. ## Barwy i odmiany Beshtauit jest minerałem jednobarwnym, którego kolor waha się w wąskim zakresie od jaskrawożółtego do zielonkawożółtego. Intensywność barwy zależy od stopnia krystaliczności i grubości nalotu. Nie są znane żadne jego odmiany barwne ani handlowe. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od miejsca jego odkrycia – góry Beshtau (Бештау) w rejonie Piatigorska, na Kaukazie Północnym w Rosji. Został on po raz pierwszy opisany przez zespół mineralogów pod kierownictwem V. V. Kholodova i zatwierdzony jako nowy gatunek minerału przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2001 roku. Jest to jedyne znane miejsce występowania tego minerału na świecie. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość i występowanie w postaci jedynie mikroskopijnych kryształów, beshtauit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz jest ceniony przez wyspecjalizowanych kolekcjonerów rzadkich minerałów.

Właściwości

Twardość Mohsa
2
Połysk
Perłowy na płaszczyznach łupliwości, szklisty na innych powierzchniach
Rysa
Jasnożółta
Gęstość
3.33
Łupliwość
Doskonała wg {010}, dobra wg {100}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Rombowy

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowe cechy rozpoznawcze beshtauitu to jego jaskrawożółta barwa, forma występowania w postaci drobnoziarnistych nalotów, silna zielona fluorescencja w świetle UV oraz ekstremalna rzadkość. Ważnym wskaźnikiem jest również jego pochodzenie z jedynej znanej lokalizacji na górze Beshtau. Jest silnie radioaktywny, co można stwierdzić za pomocą licznika Geigera. ## Odróżnianie od podobnych Beshtauit można łatwo pomylić z innymi wtórnymi, żółtymi minerałami uranu, takimi jak uranopilit, zippeit czy johannit, które często występują w podobnych środowiskach i mają zbliżony wygląd. Wizualne odróżnienie jest praktycznie niemożliwe. Pewną identyfikację umożliwiają jedynie zaawansowane metody laboratoryjne, takie jak dyfrakcja rentgenowska (XRD) lub analiza chemiczna (EDS). ## Formy kryształów Minerał ten tworzy agregaty bardzo drobnych, listewkowatych lub tabliczkowych kryształów, które rzadko osiągają widoczne gołym okiem rozmiary. Kryształy te układają się w cienkie, porowate skorupy i naloty na powierzchni skał.

Środowisko występowania

## Geneza Beshtauit jest minerałem wtórnym, powstającym w specyficznych warunkach. Jego geneza jest związana z procesami wietrzenia i utleniania złóż uranu, które zachodzą po zakończeniu eksploatacji górniczej. Tworzy się jako produkt reakcji kwaśnych, bogatych w siarczany wód kopalnianych z pierwotnymi minerałami uranu (uraninitem) w obecności jonów amonowych. Źródłem amoniaku mogły być rozkładające się substancje organiczne lub pozostałości materiałów wybuchowych stosowanych w kopalni. Powstaje w postaci współczesnych wykwitów na ścianach sztolni i hałd. ## Asocjacje mineralne Beshtauit występuje w towarzystwie innych wtórnych minerałów uranu, które powstają w podobnych warunkach. Do najczęstszych asocjacji należą uranopilit, zippeit, gips, a także pierwotne minerały rudne, takie jak uraninit (blenda smolista), piryt i markasyt. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym i opisanym miejscem występowania beshtauitu na świecie jest jego lokalizacja typowa – złoże uranu Lermontovskoe na górze Beshtau, w pobliżu Piatigorska, w Kraju Stawropolskim w Rosji.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Dla kolekcjonerów najważniejszym kryterium oceny okazu beshtauitu jest jego bogactwo i powierzchnia pokrycia na matrycy skalnej. Im większy i bardziej intensywnie zabarwiony nalot, tym okaz jest cenniejszy. Wysoko cenione są również okazy, na których pod powiększeniem można zaobserwować dobrze wykształcone, choć mikroskopijne, formy krystaliczne. Asocjacja z innymi rzadkimi minerałami wtórnymi może dodatkowo podnieść wartość kolekcjonerską. ## Popularne stanowiska Wszystkie dostępne na rynku kolekcjonerskim okazy pochodzą z jednego miejsca – kopalni Lermontovskoe na górze Beshtau w Rosji. Jest to minerał monogenetyczny, co oznacza, że jego wartość i zainteresowanie nim są nierozerwalnie związane z tą unikatową lokalizacją.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Czyszczenie okazów beshtauitu jest wysoce niewskazane i powinno być ograniczone do absolutnego minimum. Pył można usuwać bardzo ostrożnie za pomocą miękkiego pędzelka lub gruszki fotograficznej. Należy unikać jakiegokolwiek kontaktu z wodą lub innymi płynami, ponieważ minerał jest w nich rozpuszczalny. ## Czego unikać Jako minerał uranu, beshtauit jest silnie radioaktywny. Należy bezwzględnie unikać wdychania pyłu i bezpośredniego kontaktu ze skórą. Po każdym kontakcie z okazem należy dokładnie umyć ręce. Nie należy go przechowywać w miejscach stałego pobytu ludzi (sypialnie, biura). Minerał jest wrażliwy na podwyższoną temperaturę, która może prowadzić do jego dehydratacji i zniszczenia. Należy go również chronić przed wilgocią i bezpośrednim światłem słonecznym. ## Przechowywanie Okazy beshtauitu muszą być przechowywane w szczelnych, trwałych pojemnikach (np. typu "perky box"), które zapobiegają pyleniu i przypadkowemu kontaktowi. Każdy pojemnik musi być wyraźnie i trwale oznaczony jako materiał radioaktywny. Zaleca się przechowywanie w odizolowanym miejscu, z dala od innych minerałów, które mogłyby ulec uszkodzeniu na skutek promieniowania (np. poprzez zmianę barwy).

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej