Beryllonite

Wzór chemiczny: NaBePO<sub>4</sub>

Berylonit to rzadki, zazwyczaj bezbarwny lub jasnożółty fosforan sodu i berylu, ceniony przez kolekcjonerów za dobrze wykształcone kryształy.

## Charakterystyka Berylonit jest rzadkim minerałem z grupy fosforanów, chemicznie będącym fosforanem sodu i berylu. Tworzy zazwyczaj dobrze wykształcone, tabliczkowe lub krótkosłupowe kryształy, często o bogatej liczbie ścian. Okazy są przeważnie bezbarwne, białawe lub bladożółte. Berylonit jest kruchy i charakteryzuje się szklistym, a na powierzchniach łupliwości perłowym połyskiem. Jego kryształy bywają zbliźniaczone, tworząc formy przypominające pseudoheksagonalne słupy. ## Właściwości fizyczne Minerał ten cechuje się twardością w zakresie 5.5-6 w skali Mohsa, co czyni go stosunkowo odpornym na zarysowania. Jego gęstość wynosi około 2.8-2.85 g/cm³. Wykazuje doskonałą łupliwość w jednym kierunku, co jest kluczową cechą diagnostyczną. Połysk jest szklisty do perłowego na płaszczyznach łupliwości, a przezroczystość waha się od przezroczystego do przeświecającego. ## Barwy i odmiany Berylonit najczęściej jest bezbarwny, biały lub ma delikatny, jasnożółty odcień. Rzadziej spotykane są okazy o barwie bladozielonej. Nie wyróżnia się nazwanych odmian barwnych ani handlowych, a jego wartość kolekcjonerska opiera się głównie na jakości i formie kryształów, a nie na kolorze. ## Historia i nazwa Berylonit został po raz pierwszy opisany w 1888 roku przez Edwarda S. Danę. Nazwa minerału pochodzi od jego składu chemicznego, a konkretnie od obecności pierwiastka berylu (ang. *beryllium*). Został odkryty w materiale pochodzącym z kamieniołomu McKean w Stoneham, w hrabstwie Oxford, w stanie Maine (USA). ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i doskonałą łupliwość, która utrudnia obróbkę, berylonit nie ma zastosowania przemysłowego. Sporadycznie, najbardziej przezroczyste i czyste kryształy są fasetowane dla zaawansowanych kolekcjonerów kamieni szlachetnych. Jego główna wartość jest naukowa i kolekcjonerska.

Właściwości

Twardość Mohsa
5.5-6
Połysk
Szklisty, perłowy
Rysa
Biała
Gęstość
2.8 - 2.85
Łupliwość
Doskonała w {001}
Przełam
Muszlowy do nierównego
Przezroczystość
Przezroczysty do półprzezroczystego
Układ krystaliczny
Monokliniczny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną berylonitu jest jego doskonała łupliwość w jednym kierunku, często widoczna jako wewnętrzne pęknięcia lub perłowy połysk na powierzchniach oddzielania. Charakterystyczne są również jego formy krystaliczne - krótkie, pryzmatyczne lub tabliczkowe kryształy, często ze złożonymi zakończeniami. Twardość (5.5-6) i stosunkowo niska gęstość pomagają w identyfikacji. ## Odróżnianie od podobnych Berylonit bywa mylony z innymi bezbarwnymi minerałami pegmatytowymi, takimi jak kwarc, topaz, fenakit czy goshenit (bezbarwny beryl). Od kwarcu odróżnia go niższa twardość i doskonała łupliwość (kwarc jej nie posiada). Od topazu różni się niższą gęstością i twardością. Fenakit jest znacznie twardszy (7.5-8). Goshenit również jest twardszy (7.5-8) i krystalizuje w innym układzie. ## Formy kryształów Berylonit tworzy jednoskośne kryształy o pokroju tabliczkowym, krótkosłupowym lub izometrycznym. Często występują w formie złożonych, bogatych w ściany kryształów. Charakterystyczne są dla niego zbliźniaczenia, które mogą tworzyć złożone grupy lub pozorne kryształy o symetrii pseudoheksagonalnej.

Środowisko występowania

## Geneza Berylonit jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego, krystalizującym w późnych stadiach formowania się pegmatytów granitowych, zwłaszcza tych bogatych w fosforany i lit. Powstaje w pustkach i szczelinach (tzw. miarolach) wewnątrz masywu pegmatytowego. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi minerałami pegmatytowymi, takimi jak kwarc, albit (zwłaszcza odmiana cleavelandyt), herderit, eukryptyt, apatyt, turmalin, kasyteryt, kolumbit i mikroklin. ## Lokalizacje Najważniejsze i historyczne stanowisko, z którego pochodzą najlepsze na świecie kryształy berylonitu, to kamieniołom McKean w Stoneham, w stanie Maine, USA. Inne znane lokalizacje to m.in. Paprok w Afganistanie, region Gilgit-Baltistan w Pakistanie, Minas Gerais w Brazylii oraz niektóre pegmatyty na Półwyspie Kolskim w Rosji.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy berylonitu to te z dobrze wykształconymi, ostrymi i kompletnymi kryształami, które są przezroczyste i wolne od pęknięć. Szczególnie pożądane są duże, pojedyncze kryształy lub estetyczne grupy na matrycy skalnej, zwłaszcza w towarzystwie innych rzadkich minerałów pegmatytowych. Okazy z historycznej lokalizacji w Stoneham, Maine, mają szczególną wartość dla kolekcjonerów. ## Popularne stanowiska Klasyczne i najbardziej cenione okazy pochodzą ze Stanów Zjednoczonych (Stoneham, Maine). W ostatnich dekadach na rynku pojawiły się również wysokiej jakości kryształy z Afganistanu (Paprok) i Pakistanu (Gilgit-Baltistan), które często charakteryzują się dużą przezroczystością i atrakcyjną formą.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Kryształy berylonitu należy czyścić bardzo ostrożnie. Najlepiej używać miękkiego pędzelka do usuwania kurzu. W razie potrzeby można przemyć okaz w wodzie destylowanej, a następnie natychmiast i dokładnie osuszyć miękką szmatką. Należy unikać myjek ultradźwiękowych i parowych, które mogą uszkodzić kryształ wzdłuż płaszczyzn łupliwości. ## Czego unikać Berylonit jest wrażliwy na gwałtowne zmiany temperatury, które mogą powodować pęknięcia. Należy unikać kontaktu z kwasami i silnymi detergentami. Ze względu na doskonałą łupliwość, minerał jest bardzo podatny na uszkodzenia mechaniczne - należy chronić go przed uderzeniami i upadkami. ## Przechowywanie Okazy berylonitu najlepiej przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach lub na podstawkach w zamkniętej gablocie, z dala od innych minerałów, które mogłyby je zarysować lub uszkodzić. Należy unikać miejsc narażonych na wibracje i bezpośrednie działanie promieni słonecznych.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej