Bertossaite

Wzór chemiczny: Li<sub>2</sub>CaAl<sub>4</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>4</sub>(OH)<sub>4</sub>

Rzadki minerał fosforanowy z grupy amblygonitu, znajdowany w granitowych pegmatytach w postaci białych, ziarnistych mas.

## Charakterystyka Bertossait to rzadki, uwodniony fosforan litu, wapnia i glinu, należący do grupy amblygonitu. Zazwyczaj tworzy anhedralne (nie wykazujące własnych ścian kryształów) ziarna i masywne agregaty, mocno spękane i poprzerastane z innymi minerałami, głównie kwarcem i amblygonitem. Jego wygląd jest niepozorny - najczęściej występuje w postaci białych lub bezbarwnych, półprzezroczystych mas o matowym lub szklistym połysku. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością wynoszącą 6 w skali Mohsa. Ma białą rysę i szklisty połysk, często przytłumiony na zwietrzałych powierzchniach. Jest minerałem stosunkowo gęstym, a jego gęstość wynosi około 3.12 g/cm³. Wykazuje dobrą łupliwość w jednym kierunku. ## Barwy i odmiany Bertossait jest zazwyczaj bezbarwny do białego. Nie wyróżniono jego barwnych odmian ani nazw handlowych, co jest typowe dla tak rzadkich minerałów interesujących głównie środowisko naukowe i wyspecjalizowanych kolekcjonerów. ## Historia i nazwa Minerał został odkryty w pegmatycie w pobliżu Mangualde w Portugalii. Został opisany i nazwany w 1966 roku na cześć Antonio Bertossy (1912-1963), geologa z Dyrekcji Generalnej Kopalń i Służb Geologicznych Portugalii, który prowadził badania geologiczne w tym kraju. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość, bertossait nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz jest cennym nabytkiem dla zaawansowanych kolekcjonerów minerałów rzadkich i systematycznych.

Właściwości

Twardość Mohsa
6
Połysk
Szklisty
Rysa
Biała
Gęstość
3.12
Łupliwość
Dobra w jednym kierunku
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przeświecający
Układ krystaliczny
Jednoskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja bertossaitu jest bardzo trudna i zazwyczaj wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD) lub analiza chemiczna (EDS/WDS). W terenie jest praktycznie niemożliwy do odróżnienia od innych białych minerałów pegmatytowych, takich jak kwarc, albit czy inne fosforany z grupy amblygonitu. ## Odróżnianie od podobnych Bertossait jest wizualnie niemal identyczny z amblygonitem, montebrazytem i innymi minerałami z tej grupy. Odróżnienie jest możliwe jedynie na podstawie analizy składu chemicznego - bertossait wyróżnia się obecnością wapnia, którego brak w amblygonicie. Można go również pomylić z albitem lub kwarcem mlecznym, od których różni się wyższą gęstością i właściwościami chemicznymi. ## Formy kryształów Dobrze wykształcone kryształy bertossaitu nie są znane. Minerał ten występuje wyłącznie w formie anhedralnych ziaren i masywnych, zbitych agregatów.

Środowisko występowania

## Geneza Bertossait jest minerałem pochodzenia magmowego, krystalizującym w późnych stadiach ewolucji granitowych pegmatytów bogatych w lit i fosfor. Powstaje w złożonych, bogatych w fosforany strefach tych pegmatytów. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi minerałami typowymi dla pegmatytów granitowych, takimi jak kwarc, amblygonit, montebrazyt, eukryptyt, litiofilit, tryplit, wiwianit, apatyt, herderit i muskowit. ## Lokalizacje Najważniejszym i typowym miejscem występowania (localitas typica) jest pegmatyt z okolic Mangualde w dystrykcie Viseu w Portugalii. Poza tą lokalizacją, jego obecność potwierdzono jedynie w kilku innych miejscach na świecie, w tym w Brazylii (kopalnia Jocão, Minas Gerais) oraz w Rwandzie (złoże Buranga).

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazu bertossaitu ocenia się przede wszystkim na podstawie jego czystości i bogactwa w masie próbki. Ponieważ minerał ten nie tworzy estetycznych kryształów, najbardziej cenione są jak największe, możliwie jednorodne fragmenty, które zostały pozytywnie zidentyfikowane analitycznie. Ważna jest również dobrze udokumentowana lokalizacja, zwłaszcza jeśli okaz pochodzi z miejsca typowego (Mangualde). ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów o znaczeniu kolekcjonerskim jest lokalizacja typowa w Mangualde w Portugalii. Okazy z innych, nielicznych stanowisk są ekstremalnie rzadkie i praktycznie niedostępne na rynku.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy bertossaitu należy czyścić wyłącznie mechanicznie, używając miękkiej, suchej szczoteczki do usunięcia kurzu. Ze względu na możliwą reaktywność i obecność spękań, należy unikać kontaktu z wodą, a zwłaszcza z chemicznymi środkami czyszczącymi. ## Czego unikać Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogłyby uszkodzić kruche i spękane agregaty. Minerał powinien być chroniony przed kwasami i innymi agresywnymi chemikaliami. Nie należy go podgrzewać ani narażać na gwałtowne zmiany temperatury. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w stabilnych warunkach, w zamkniętych pudełkach kolekcjonerskich lub klaserach, aby chronić je przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Należy unikać ekspozycji na wilgoć.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej