Bernalite

Wzór chemiczny: Fe<sup>3+</sup>(OH)<sub>3</sub>

Bernalit to rzadki wodorotlenek żelaza(III), tworzący drobne, ośmiościenne kryształy o ciemnozielonej do czarnej barwie i szklistym połysku.

## Charakterystyka Bernalit jest wodorotlenkiem żelaza(III), występującym w postaci bardzo małych, ale dobrze wykształconych kryształów. Zazwyczaj przyjmują one formę ośmiościanów, rzadziej sześcianów, o wielkości nieprzekraczającej 0,5 mm. Minerał ten jest najczęściej spotykany jako pojedyncze, rozproszone kryształy lub ich niewielkie skupienia na powierzchni innych minerałów, zwłaszcza w pustkach skał wulkanicznych. ## Właściwości fizyczne Kryształy bernalitu charakteryzują się szklistym, a na niektórych powierzchniach niemal metalicznym połyskiem. Są kruche i wykazują nierówny przełam. Twardość w skali Mohsa wynosi około 4, a gęstość jest dość wysoka, mierzona na 3,33 g/cm³. Minerał jest zazwyczaj nieprzezroczysty, jedynie na najcieńszych krawędziach bywa przeświecający. ## Barwy i odmiany Bernalit ma charakterystyczną, ciemnozieloną do niemal czarnej barwę. W świetle przechodzącym pod mikroskopem ukazuje intensywnie zielony kolor. Nie wyróżniono żadnych jego odmian. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1993 roku przez zespół badaczy (Walenta, Dunn, Birch, Tiekink) na podstawie okazów znalezionych w kopalni żelaza smart w Australii Południowej. Nazwa "bernalit" honoruje Johna Desmonda Bernala (1901-1971), irlandzkiego krystalografa i naukowca, pioniera w dziedzinie krystalografii białek i jednego z twórców nowoczesnej biologii molekularnej. Jego prace nad strukturą wodorotlenków żelaza miały fundamentalne znaczenie dla zrozumienia tej grupy związków. ## Zastosowania Bernalit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego ze względu na swoją rzadkość i mikroskopijne rozmiary kryształów. Ma znaczenie wyłącznie naukowe i kolekcjonerskie, będąc obiektem pożądania dla kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach rzadkich i mikromontażach.

Właściwości

Twardość Mohsa
4
Połysk
Szklisty
Rysa
Zielonawobrązowa
Gęstość
3.33
Łupliwość
Brak
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przeświecający do nieprzezroczystego
Układ krystaliczny
Regularny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Bernalit jest trudny do zidentyfikowania bez specjalistycznego sprzętu. Jego cechami charakterystycznymi są: występowanie w formie drobnych, ostrych, ośmiościennych kryształów, ciemnozielona do czarnej barwa, szklisty połysk oraz specyficzne środowisko występowania (utlenione strefy złóż). Ostateczna identyfikacja wymaga analizy chemicznej (EDS) i krystalograficznej (XRD). ## Odróżnianie od podobnych Ze względu na swój wygląd i niewielkie rozmiary, bernalit może być mylony z innymi drobnokrystalicznymi, ciemnymi minerałami, takimi jak magnetyt, goethyt czy niektóre spinele. Odróżnia go regularny, ośmiościenny kształt kryształów, brak magnetyzmu (w przeciwieństwie do magnetytu) oraz charakterystyczna zielona barwa w świetle przechodzącym. Goethyt rzadko tworzy tak dobrze wykształcone, izometryczne kryształy. ## Formy kryształów Bernalit krystalizuje w układzie regularnym, tworząc niemal wyłącznie kryształy o pokroju ośmiościennym {111}. Rzadziej obserwuje się formy sześcianu {100} lub ich kombinacje. Kryształy są zazwyczaj pojedyncze i narosłe na powierzchni innych minerałów.

Środowisko występowania

## Geneza Bernalit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż kruszców. Tworzy się w warunkach niskiej temperatury w wyniku hydrotermalnych przemian lub wietrzenia minerałów pierwotnych bogatych w żelazo, takich jak syderyt czy piryt. Często występuje w pustkach i szczelinach skał wulkanicznych lub osadowych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi minerałami wtórnymi strefy utleniania. W lokalizacji typowej (kopalnia smart, Australia) znaleziono go w towarzystwie kankitu, schneiderhöhnitu, arsenosyderytu, skorodytu, strengitu i kwarcu. W innych lokalizacjach towarzyszą mu goethyt, hematyt i syderyt. ## Lokalizacje Najważniejsze i potwierdzone stanowiska występowania bernalitu na świecie to: - **Australia** - kopalnia żelaza smart w Wirrabara, Flinders Ranges, Australia Południowa (miejsce odkrycia). - **Niemcy** - kopalnia Clara w Oberwolfach, Schwarzwald oraz kilka innych lokalizacji w górach Harz i w Kraju Saary. - **Włochy** - w produktach ekshalacji wulkanicznych Wezuwiusza. - **USA** - w hrabstwie Utah.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazu bernalitu ocenia się przede wszystkim na podstawie wykształcenia i wielkości kryształów. Najbardziej cenione są okazy z ostrymi, błyszczącymi, dobrze zdefiniowanymi ośmiościanami, wyraźnie odcinającymi się od podłoża (matrycy). Ważna jest również estetyka całego skupienia i brak uszkodzeń mechanicznych. Ze względu na mikroskopowy charakter minerału, nawet kryształy o wielkości ułamka milimetra są uważane za wartościowe, jeśli są dobrze uformowane. ## Popularne stanowiska Najbardziej klasyczne i poszukiwane przez kolekcjonerów okazy pochodzą z lokalizacji typowej w Australii Południowej oraz z kopalni Clara w Niemczech. Okazy z tych miejsc są uważane za wzorcowe dla tego gatunku mineralogicznego.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy bernalitu, ze względu na mikroskopijne rozmiary i kruchość kryształów, należy czyścić z najwyższą ostrożnością. Najbezpieczniejszą metodą jest użycie sprężonego powietrza (z bezpiecznej odległości) do usunięcia luźnych pyłów. W przypadku silniejszych zabrudzeń można zastosować ostrożne płukanie w wodzie destylowanej, a następnie dokładne osuszenie. Należy unikać jakiegokolwiek kontaktu mechanicznego, w tym używania szczoteczek. ## Czego unikać Bernalit jest wrażliwy na działanie kwasów, które mogą go uszkodzić lub całkowicie rozpuścić. Należy unikać kontaktu z wszelkimi chemikaliami domowymi i laboratoryjnymi. Nie należy go również podgrzewać ani poddawać ultradźwiękom w myjkach. ## Przechowywanie Najlepszym sposobem przechowywania i eksponowania bernalitu są specjalistyczne pudełka do mikromontażu ("micromount boxes"). Chronią one delikatne kryształy przed uszkodzeniami mechanicznymi, kurzem i nagłymi zmianami wilgotności, jednocześnie umożliwiając obserwację pod mikroskopem.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej