Bentorite

Wzór chemiczny: Ca₆Cr₃+₂(S₆+O₄)₃(OH)₁₂·₂₆H₂O

Bentoryt to rzadki, fioletowy minerał z grupy ettringitu, odkryty w formacji Hatrurim w Izraelu.

## Charakterystyka Bentoryt jest uwodnionym siarczanem wapnia i chromu, należącym do grupy ettringitu. Występuje w postaci drobnych, heksagonalnych kryształów, które rzadko przekraczają 1 mm długości. Zazwyczaj tworzy agregaty, żyłki lub powłoki na innych minerałach. Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest intensywny, fioletowy lub lawendowy kolor. ## Właściwości fizyczne Kryształy bentorytu wykazują szklisty połysk. Minerał jest stosunkowo miękki, a jego twardość w skali Mohsa wynosi 2. Jest przezroczysty do przeświecającego. Ze względu na niewielkie rozmiary kryształów, jego gęstość została obliczona na 1.79 g/cm³. ## Barwy i odmiany Bentoryt jest minerałem idiochromatycznym, co oznacza, że jego barwa pochodzi od kluczowego składnika w jego wzorze chemicznym - w tym przypadku od trójwartościowego chromu (Cr³⁺). Występuje w odcieniach od jasnofioletowego do fioletowego. Nie są znane jego odmiany barwne ani handlowe. ## Historia i nazwa Minerał został opisany w 1980 roku przez Shulamit Gross. Nazwa upamiętnia Yaakova Ben-Tora (1910-2002), izraelskiego geologa i petrologa, profesora na Uniwersytecie Hebrajskim w Jerozolimie oraz na Uniwersytecie Kalifornijskim w San Diego, za jego wkład w badania geologii i mineralogii Izraela, a w szczególności formacji Hatrurim, gdzie bentoryt został odkryty. ## Zastosowania Bentoryt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest czysto naukowe i kolekcjonerskie ze względu na rzadkość występowania, atrakcyjny kolor i powiązanie z unikalną lokalizacją typową.

Właściwości

Twardość Mohsa: 2
Połysk: Szklisty
Rysa: Jasnofioletowa
Gęstość: 1.79
Łupliwość: Doskonała wg {1010}
Przełam: Nierówny
Przezroczystość: Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny: Heksagonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną bentorytu jest jego charakterystyczny fioletowy kolor, heksagonalny kształt kryształów oraz występowanie w specyficznym środowisku geologicznym formacji Hatrurim. Jego niska twardość (2 w skali Mohsa) również jest pomocna w identyfikacji. ## Odróżnianie od podobnych Fioletowy sturmanit może być podobny, ale zazwyczaj tworzy większe i lepiej wykształcone kryształy. Charlesyt, inny minerał z grupy ettringitu, bywa jasnożółty lub bezbarwny. Ostateczne rozróżnienie od innych rzadkich siarczanów wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD) lub analiza chemiczna (EDS). ## Formy kryształów Bentoryt tworzy sześcioboczne, pryzmatyczne kryształy, często zakończone piramidą heksagonalną. Kryształy są zazwyczaj bardzo małe, o długości poniżej 1 mm, i występują jako pojedyncze igły, rozetkowe skupienia lub cienkie żyłki przecinające skałę macierzystą.

Środowisko występowania

## Geneza Bentoryt jest minerałem wtórnym, powstającym w wyniku niskotemperaturowych procesów hydrotermalnych. W lokalizacji typowej (formacja Hatrurim) powstał w żyłkach przecinających skały larnitowe. Jego krystalizacja zachodziła w środowisku bogatym w wapń i siarczany, przy udziale chromu uwolnionego z pierwotnych minerałów. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi rzadkimi minerałami formacji Hatrurim, takimi jak kalcyt, ettringit, truscotyt, gips, a także minerałami skał macierzystych, jak larnit i brownmilleryt. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym i dobrze udokumentowanym miejscem występowania bentorytu na świecie jest jego lokalizacja typowa w formacji Hatrurim, na południe od Morza Martwego w Izraelu. Jest to unikalny kompleks skał metamorficznych powstałych w wyniku naturalnego spalania podziemnych złóż bituminów.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione okazy bentorytu to te, które posiadają dobrze wykształcone, ostro zakończone kryształy o intensywnie fioletowej barwie, wyraźnie kontrastujące z jaśniejszą skałą macierzystą. Ze względu na mikroskopijne rozmiary kryształów, okazy są oceniane pod powiększeniem. Bogate skupienia tworzące druzy lub gęste żyłki są bardziej pożądane niż pojedyncze, rozproszone kryształy. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów kolekcjonerskich jest formacja Hatrurim w Izraelu. Okazy z tej lokalizacji są wysoko cenione przez kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach rzadkich oraz pochodzących z typowych lokalizacji (tzw. "type locality specimens").

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy bentorytu są niezwykle delikatne i wrażliwe na wodę. Czyszczenie mechaniczne jest wysoce ryzykowne. Jeśli jest to absolutnie konieczne, można użyć sprężonego powietrza (z bezpiecznej odległości) do usunięcia luźnego kurzu. Należy unikać kontaktu z wodą, która może rozpuścić lub uszkodzić drobne kryształy. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać wody, kwasów, rozpuszczalników i ultradźwięków. Minerał jest bardzo miękki (twardość 2), więc jest podatny na zarysowania i uszkodzenia mechaniczne. Należy chronić go przed wysoką temperaturą i bezpośrednim światłem słonecznym, które mogą prowadzić do dehydratacji i utraty koloru. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów bentorytu w zamkniętych, stabilnych pojemnikach (np. typu "micromount"), aby chronić je przed kurzem, wilgocią i uszkodzeniami fizycznymi. Najlepiej trzymać go w suchym miejscu o stałej temperaturze.