Benstonite

Wzór chemiczny: Ba<sub>6</sub>Ca<sub>6</sub>Mg(CO<sub>3</sub>)<sub>13</sub>

Rzadki węglan baru, wapnia i magnezu, tworzący charakterystyczne, białe lub kremowe skupienia o ziarnistej lub spilśnionej budowie.

## Charakterystyka Benstonit jest rzadkim minerałem z gromady węglanów, składającym się z baru, wapnia i magnezu. Najczęściej tworzy masywne, zbite lub ziarniste skupienia, rzadziej spotykany jest w formie spilśnionej lub w postaci grubych, tabliczkowych kryształów o romboedrycznym zarysie. Jego wygląd jest zazwyczaj niepozorny, a okazy mają barwę od białej i kremowej do szarobiałej. Cechą charakterystyczną jest silna, czerwona fluorescencja w krótkofalowym świetle ultrafioletowym. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi 3 do 4. Jest kruchy, a jego gęstość jest dość wysoka jak na węglan i wynosi około 3.6 g/cm³, co jest efektem dużej zawartości ciężkiego pierwiastka - baru. Posiada doskonałą łupliwość. Połysk benstonitu określa się jako szklisty, a na powierzchniach przełamu bywa też matowy. ## Barwy i odmiany Benstonit nie wykazuje dużego zróżnicowania barwnego. Jego paleta ogranicza się do odcieni bieli, kremowego, żółtawobiałego i szarego. Nie wyróżnia się żadnych odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został odkryty w 1954 roku w złożu barytu w Magnet Cove w stanie Arkansas (USA). Nazwa "benstonit" została nadana na cześć Orlando J. Benstona (1901-1966), amerykańskiego geologa i mineraloga, który specjalizował się w złożach manganu i jako pierwszy zwrócił uwagę na ten nietypowy minerał. ## Zastosowania Benstonit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie ogranicza się do świata nauki i kolekcjonerstwa minerałów. Jest poszukiwany przez kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach oraz minerałach fluorescencyjnych.

Właściwości

Twardość Mohsa
3-4
Połysk
Szklisty
Rysa
Biała
Gęstość
3.596-3.69
Łupliwość
Doskonała w {1011}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Prześwitujący
Układ krystaliczny
Trygonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Najważniejszą cechą diagnostyczną benstonitu jest jego silna, czerwona lub pomarańczowoczerwona fluorescencja w krótkofalowym świetle UV (SW-UV) oraz często towarzysząca jej fosforescencja (świecenie po wyłączeniu źródła UV). Reaguje gwałtownie z kwasem solnym, pieniąc się. Stosunkowo wysoka gęstość jak na węglan również jest pomocną wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi białymi, masywnymi węglanami, takimi jak kalcyt, dolomit czy barytokalcyt. Od kalcytu i dolomitu odróżnia go znacznie wyższa gęstość. Od barytokalcytu, z którym często współwystępuje, można go odróżnić po formie kryształów (jeśli są obecne) oraz charakterystycznej czerwonej fluorescencji w SW-UV, której barytokalcyt zazwyczaj nie wykazuje. ## Formy kryształów Dobrze wykształcone kryształy są rzadkie. Zazwyczaj mają postać grubych, romboedrycznych lub pseudo-heksagonalnych tabliczek. Najczęściej spotyka się go w formie zbitych, ziarnistych lub spilśnionych mas, a także jako wypełnienia żył i spoiwo w brekcjach.

Środowisko występowania

## Geneza Benstonit jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego. Powstaje w niskich i średnich temperaturach w żyłach węglanowych, często związanych ze złożami barytu, manganu lub metali ziem rzadkich. Tworzy się w środowisku bogatym w bar, wapń i dwutlenek węgla. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi węglanami i siarczanami. Do jego najczęstszych minerałów towarzyszących należą: baryt, kalcyt, barytokalcyt, fluoryt, kwarc, alstonit, a także rzadsze minerały jak norsethyt czy witherit. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowisko, skąd pochodzą najlepsze okazy, to Magnet Cove w hrabstwie Hot Spring, w stanie Arkansas (USA). Inne znane lokalizacje to złoże rud manganu w Langban w Szwecji, kopalnia Rosh Pinah w Namibii, a także wystąpienia w Kanadzie (okolice jeziora Superior), Indiach (kopalnia Joda) i Chinach.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami, co jest dużą rzadkością dla tego minerału. Wysoko oceniane są również bogate skupienia o intensywnej, czerwonej fluorescencji. Kontrastujące połączenia z innymi minerałami, np. ciemnym fluorytem, podnoszą atrakcyjność okazu. Wielkość i czystość (brak uszkodzeń) są również kluczowymi czynnikami wpływającymi na wartość. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej pożądane okazy pochodzą z lokalizacji typowej - Magnet Cove w Arkansas, USA. Są one uważane za światowy standard dla tego minerału. Okazy z Langban w Szwecji również są cenione, choć często mają inną formę i charakter.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Benstonit jest wrażliwy na działanie kwasów, które powodują jego gwałtowne pienienie i rozkład. Do czyszczenia należy używać wyłącznie wody destylowanej i bardzo miękkiej szczoteczki lub ściereczki. Należy unikać myjek ultradźwiękowych. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z kwasami (nawet słabymi, jak ocet czy sok z cytryny). Minerał jest kruchy i wrażliwy na uderzenia oraz zarysowania. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na gwałtowne zmiany temperatury. ## Przechowywanie Okazy benstonitu najlepiej przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach, aby uniknąć zarysowań i obtłuczeń. Ze względu na jego kruchość, nie powinien być przechowywany luzem z twardszymi minerałami. Jest stabilny w warunkach domowych i nie wymaga specjalnej kontroli wilgotności czy ochrony przed światłem.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej