Bementite

Wzór chemiczny: Mn<sup>2+</sup><sub>7</sub>Si<sub>6</sub>O<sub>15</sub>(OH)<sub>8</sub>

Bementyt to rzadki, bogaty w mangan krzemian warstwowy, tworzący charakterystyczne skupienia włókniste, promieniste lub sferolityczne o barwie od żółtej do brunatnej.

## Charakterystyka Bementyt jest uwodnionym krzemianem manganu, należącym do grupy serpentynów. Rzadko tworzy dostrzegalne, pojedyncze kryształy, najczęściej występując w postaci skupień włóknistych, spilśnionych, promienistych lub sferolitycznych. Jego wygląd bywa niepozorny, często przypomina zbite, matowe masy o strukturze podobnej do filcu. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością 6 w skali Mohsa, co czyni go stosunkowo twardym jak na krzemian warstwowy. Połysk jest zazwyczaj matowy, ziemisty lub jedwabisty w przypadku form włóknistych, a na powierzchniach przełamu bywa szklisty lub perłowy. Jest minerałem przeświecającym do niemal nieprzezroczystego. Jego gęstość wynosi około 3.1 g/cm³. ## Barwy i odmiany Bementyt przyjmuje barwy od bladożółtej, przez szarożółtą, żółtobrązową, aż po ciemnobrunatną. Ciemnienie barwy jest często związane z procesami utleniania manganu. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, nadana w 1887 roku przez George'a Augusta Koeniga, honoruje Clarence'a S. Bementa (1843-1923), amerykańskiego przemysłowca i wybitnego kolekcjonera minerałów, w którego kolekcji po raz pierwszy zidentyfikowano ten minerał. Okaz pochodził z kopalni Trotter w Franklin, w stanie New Jersey, USA, która jest jego lokalizacją typową. ## Zastosowania Bementyt, ze względu na swoją rzadkość i zazwyczaj nieefektowny wygląd, nie ma zastosowania przemysłowego. Stanowi głównie obiekt zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach rzadkich, systematycznych oraz pochodzących z konkretnych lokalizacji, takich jak Franklin.

Właściwości

Twardość Mohsa
6
Połysk
Pearly, Vitreous, Silky, Dull
Rysa
Pale Brown
Gęstość
3.1
Łupliwość
Perfect on {001}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Translucent to nearly Opaque
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Bementyt najłatwiej rozpoznać po jego charakterystycznych formach występowania - spilśnionych, filcowatych lub promienistych agregatach o żółtawej lub brązowej barwie. Wyróżnia go też stosunkowo wysoka twardość (6) jak na minerał o takim wyglądzie. Często współwystępuje z innymi minerałami manganu, co jest ważną wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi krzemianami manganu, takimi jak piroksmangit czy rodonit, jednak te zazwyczaj tworzą bardziej zbite, ziarniste lub krystaliczne formy i mają inne właściwości fizyczne. Stilpnomelan może mieć podobny wygląd, ale jest znacznie bardziej miękki. Dokładna identyfikacja często wymaga analizy chemicznej (EDS) lub rentgenowskiej (XRD). ## Formy kryształów Dobrze wykształcone kryształy są ekstremalnie rzadkie i mają pokrój tabliczkowy lub listewkowy. Zazwyczaj bementyt tworzy agregaty włókniste, spilśnione (filcowe), promieniste, sferolityczne lub masywne, ziemiste skupienia.

Środowisko występowania

## Geneza Bementyt jest minerałem powstającym w wyniku procesów metamorficznych lub hydrotermalnych w złożach rud manganu. Tworzy się w warunkach stosunkowo niskich temperatur i ciśnień, często w wyniku przeobrażenia pierwotnych minerałów manganu, takich jak rodonit czy węglany manganu. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi minerałami manganu. W lokalizacji typowej (Franklin, New Jersey) są to willemit, franklinit, rodonit, baryt, kalcyt i piroksmangit. W innych lokalizacjach towarzyszą mu hausmanit, braunit, tefroit, alleghanyit i różne tlenki manganu. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowiska bementytu znajdują się w USA, w okręgach górniczych Franklin i Sterling Hill w stanie New Jersey, a także na Półwyspie Olimpijskim w stanie Waszyngton. Występuje również w kopalniach manganu w Japonii (np. kopalnia Noda-Tamagawa, prefektura Iwate), w RPA (zagłębie Kalahari), we Włoszech (Liguria) oraz w Szwecji (Värmland).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, choćby mikroskopijnymi, kryształami, co jest dużą rzadkością. Wysoko oceniane są również próbki z klasycznych, historycznych lokalizacji, takich jak Franklin w New Jersey. W przypadku skupień włóknistych i promienistych liczy się estetyka formy, jednolitość barwy oraz brak uszkodzeń delikatnej struktury. Kontrastowe połączenia z innymi minerałami, np. z różowym rodonitem czy białym barytem, znacznie podnoszą atrakcyjność okazu. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej pożądane przez kolekcjonerów są okazy z historycznych kopalń w Franklin i Sterling Hill (New Jersey, USA), które są materiałem typowym. Dużym uznaniem cieszą się także dobrze uformowane, promieniste agregaty z Półwyspu Olimpijskiego (Waszyngton, USA).

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy bementytu należy czyścić bardzo ostrożnie, najlepiej na sucho przy użyciu miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W przypadku silniejszych zabrudzeń można użyć zwilżonego wacika z wodą destylowaną, unikając przemoczenia okazu, zwłaszcza jeśli ma filcową lub włóknistą strukturę. Należy unikać myjek ultradźwiękowych. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie kwasów, które mogą go uszkodzić. Należy chronić go przed długotrwałą ekspozycją na wilgoć oraz bezpośrednie światło słoneczne, które może powodować zmiany barwy. Unikać gwałtownych zmian temperatury. ## Przechowywanie Bementyt jest stosunkowo kruchy, dlatego najlepiej przechowywać go w osobnym, wyściełanym pudełku lub gablocie, z dala od twardszych minerałów, które mogłyby go zarysować. Ze względu na jego włóknistą naturę, należy chronić go przed kurzem, który jest trudny do usunięcia.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej