Beaverite-(Cu)

Wzór chemiczny: Pb<sup>2+</sup>Cu<sup>2+</sup>Fe<sup>3+</sup><sub>2</sub>(S<sup>6+</sup>O<sub>4</sub>)<sub>2</sub>(OH)<sub>6</sub>

Beaweryt-(Cu) to rzadki minerał wtórny z grupy ałunitu, tworzący mikroskopijne, żółte lub zielonkawe kryształy i naloty w strefach utleniania złóż kruszcowych.

## Charakterystyka Beaweryt-(Cu) jest uwodnionym siarczanem ołowiu, miedzi i żelaza, należącym do nadgrupy ałunitu. Występuje najczęściej w postaci ziemistych, pylastych lub włóknistych skupień, a także jako powłoki i naskorupienia na innych minerałach. Dobrze wykształcone kryształy są rzadkością i mają postać niewielkich, tabliczkowych lub romboedrycznych form o heksagonalnym zarysie, osiągając rozmiary zazwyczaj poniżej 1 mm. ## Właściwości fizyczne Kryształy, choć mikroskopijne, wykazują połysk szklisty do matowego w przypadku skupień ziemistych. Minerał jest kruchy. Jego twardość w skali Mohsa wynosi od 3,5 do 4,5, a gęstość waha się między 4,23 a 4,31 g/cm³. ## Barwy i odmiany Beaweryt-(Cu) przybiera barwy od kanarkowożółtej, przez żółtozieloną, zielonawobrązową, aż po brązową. Jego barwa jest bezpośrednio związana ze stosunkiem miedzi do cynku w strukturze. Nie wyróżnia się jego odmian handlowych ani gemmologicznych. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1911 roku przez B.S. Butlera i W.T. Schallera na podstawie próbek z kopalni Horn Silver w hrabstwie Beaver w stanie Utah, USA. Jego nazwa pochodzi od lokalizacji typowej. Przyrostek "-(Cu)" został dodany w 2007 roku przez IMA w celu odróżnienia go od nowo zdefiniowanego, cynkowego analogu - beawerytu-(Zn). ## Zastosowania Beaweryt-(Cu) nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach lub systematyce minerałów, a także naukowców badających strefy utleniania złóż.

Właściwości

Twardość Mohsa
3.5-4.5
Połysk
Szklisty do matowego
Rysa
Jasnożółta
Gęstość
4.23-4.31
Łupliwość
Doskonała wg {0001}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Trygonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Beaweryt-(Cu) rozpoznaje się na podstawie jego charakterystycznej, kanarkowożółtej do zielonkawej barwy, występowania w formie ziemistych nalotów lub drobnych, heksagonalnych kryształów w strefach utleniania złóż polimetalicznych. Kluczowe jest jego współwystępowanie z innymi siarczanami i minerałami ołowiu, miedzi oraz cynku. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi wtórnymi siarczanami i arsenianami o podobnej barwie, takimi jak jarosyt, plumbojarosyt, beaverit-(Zn) czy mimetezyt. Od jarosytu i plumbojarosytu odróżnia go obecność miedzi, wpływająca na bardziej zielonkawe odcienie. Ostateczne odróżnienie od beawerytu-(Zn) i innych bardzo podobnych minerałów z grupy ałunitu wymaga zaawansowanych analiz chemicznych (np. EDS). ## Formy kryształów Najczęściej tworzy mikroskopijne, heksagonalne kryształy o pokroju tabliczkowym lub romboedrycznym. Występuje głównie w postaci bardzo drobnoziarnistych, pylastych, ziemistych lub włóknistych agregatów, a także jako cienkie powłoki i naskorupienia.

Środowisko występowania

## Geneza Jest to minerał wtórny, powstający w strefach utleniania (tzw. czapach żelaznych) hydrotermalnych złóż kruszców polimetalicznych, bogatych w ołów, miedź i żelazo. Tworzy się w warunkach niskiego pH w wyniku wietrzenia siarczków, głównie galeny, chalkopirytu i pirytu. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z takimi minerałami jak: anglesyt, cerusyt, galena, piryt, sfaleryt, kwarc, jarosyt, plumbojarosyt, hematyt, goethyt, a także z innymi rzadkimi siarczanami i arsenianami strefy utleniania. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska na świecie to m.in. lokalizacja typowa w kopalni Horn Silver (Utah, USA), a także kopalnia Tiger (Arizona, USA), Tsumeb (Namibia), Broken Hill (Nowa Południowa Walia, Australia) oraz złoża w górach Rodopy (Bułgaria) i Lauríon (Grecja). W Polsce stwierdzono jego występowanie w niewielkich ilościach w kopalniach rud cynku i ołowiu w rejonie olkuskim.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi mikrokryształami o intensywnej, kanarkowożółtej barwie. Wysoko oceniane są również bogate naskorupienia kontrastujące z minerałem macierzystym (np. z kwarcem lub galeną). Ze względu na mikroskopijny charakter kryształów, kluczowa jest ich jakość i fotogeniczność pod powiększeniem. ## Popularne stanowiska Za klasyczne i dostarczające najlepszych okazów uważa się historyczne znaleziska z kopalni Tiger w Arizonie (USA) oraz Tsumeb w Namibii. Okazy z tych lokalizacji, charakteryzujące się wyjątkowo dobrze uformowanymi kryształami, osiągają najwyższe ceny na rynku kolekcjonerskim.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić wyłącznie bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Z uwagi na jego kruchość i często pylastą formę, nie zaleca się czyszczenia na mokro. Jeśli jest to absolutnie konieczne, można użyć minimalnej ilości wody destylowanej i natychmiast osuszyć okaz sprężonym powietrzem. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wszelkimi chemikaliami, zwłaszcza kwasami, które mogą go uszkodzić. Minerał jest wrażliwy na wstrząsy i ultradźwięki. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na długotrwałe działanie wilgoci. ## Przechowywanie Okazy beawerytu-(Cu), zwłaszcza te mikroskopijne, najlepiej przechowywać w zamykanych, wyściełanych pudełkach typu "micromount", aby chronić je przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Należy unikać przechowywania w wilgotnych warunkach.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej