Bastnäsite-(Y)

Wzór chemiczny: YCO<sub>3</sub>F

Rzadki minerał z grupy ziem rzadkich, będący fluorowęglanem itru, ceniony przez kolekcjonerów za dobrze wykształcone kryształy.

## Charakterystyka Bastnäsite-(Y) to rzadki minerał należący do grupy bastnäsytów, będący fluorowęglanem itru. Tworzy niewielkie, tabliczkowe lub pryzmatyczne kryształy o heksagonalnym zarysie, często zgrupowane w rozetkowe lub promieniste agregaty. Zazwyczaj występuje w postaci wrośniętej w skałę macierzystą. Jego kryształy rzadko przekraczają kilka milimetrów wielkości. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się szklistym lub żywicznym połyskiem. Jest stosunkowo miękki, z twardością w skali Mohsa wynoszącą około 4 do 4.5. Jest to minerał dość kruchy, o nierównym przełamie. Gęstość jest znacząca i wynosi około 4.9 g/cm³. ## Barwy i odmiany Bastnäsite-(Y) najczęściej przybiera barwy od żółtej, przez żółtobrązową, czerwonobrązową, aż po brązową. Zdarzają się też okazy bezbarwne lub szare. Jego kolorystyka zależy od domieszek innych pierwiastków. ## Historia i nazwa Nazwa "bastnäsite" pochodzi od miejsca pierwszego odkrycia minerału z tej grupy - kopalni Bastnäs w Szwecji. Przyrostek "-(Y)" wskazuje na dominację itru (Yttrium) jako pierwiastka ziem rzadkich w jego składzie chemicznym. Minerał został po raz pierwszy opisany jako odrębny gatunek w 1986 roku przez P.J. Dunna i J.A. Nelen. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość, Bastnäsite-(Y) nie ma zastosowania przemysłowego. Jest natomiast minerałem o znaczeniu naukowym, jako wskaźnik specyficznych warunków geochemicznych, oraz stanowi cenny i poszukiwany obiekt w zaawansowanych kolekcjach minerałów systematycznych i regionalnych.

Właściwości

Twardość Mohsa
4-4.5
Połysk
Szklisty do żywicznego
Rysa
Biała
Gęstość
4.9
Łupliwość
Niedoskonała na {0001}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Heksagonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja Bastnäsite-(Y) w terenie jest trudna bez specjalistycznego sprzętu. W kolekcji można go wstępnie rozpoznać po heksagonalnym kształcie kryształów, stosunkowo dużej gęstości i asocjacji z innymi minerałami ziem rzadkich. Pozytywna identyfikacja wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak spektroskopia dyspersji energii (EDS/EDX) w celu potwierdzenia składu chemicznego z dominacją itru. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi minerałami z grupy bastnäsytu, takimi jak Bastnäsite-(Ce) czy Bastnäsite-(La), od których odróżnienie jest możliwe tylko za pomocą analizy chemicznej. Może również przypominać niektóre miki, jednak różni się od nich brakiem wyraźnej, blaszkowej łupliwości i znacznie większą gęstością. ## Formy kryształów Najczęściej tworzy cienkie, tabliczkowe kryształy o sześciokątnym zarysie. Występuje również w postaci krótkich, pryzmatycznych kryształów. Kryształy często tworzą promieniste lub rozetkowe skupienia i agregaty.

Środowisko występowania

## Geneza Bastnäsite-(Y) jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego lub metamorficznego. Powstaje w granitowych pegmatytach, karbonatytach oraz w zmienionych skałach alkalicznych, bogatych w pierwiastki ziem rzadkich, zwłaszcza w itr. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi minerałami ziem rzadkich, takimi jak fluoryt, ksenotym, allanit, cyrkon, tengerit-(Y), a także z kwarcem, mikroklinem i almandynem. ## Lokalizacje Najważniejsze i najbardziej znane stanowiska Bastnäsite-(Y) znajdują się w Norwegii (pegmatyty w regionie Tysfjord), Szwecji (kopalnia Östanmossa), Rosji (Półwysep Kolski), a także w USA (góry White Cloud w Nowym Meksyku oraz rejon Pikes Peak w Kolorado).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z ostrymi, dobrze wykształconymi i wyraźnie widocznymi kryształami, zwłaszcza te tworzące estetyczne, rozetkowe agregaty. Intensywność i atrakcyjność barwy (np. żywy żółty lub czerwonobrązowy) również podnosi wartość. Kontrastujące umiejscowienie na matrycy skalnej jest bardzo pożądane. Wielkość kryształów jest kluczowa - okazy z kryształami przekraczającymi kilka milimetrów są wyjątkowo rzadkie i poszukiwane. ## Popularne stanowiska Okazy z norweskich pegmatytów oraz z rejonu Pikes Peak w Kolorado (USA) są uważane za klasyczne i należą do najbardziej pożądanych na rynku kolekcjonerskim.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Zalecana jest najwyższa ostrożność. Najlepiej używać sprężonego powietrza do usuwania kurzu. Jeśli konieczne jest czyszczenie na mokro, należy użyć miękkiego pędzelka i wody destylowanej, a następnie natychmiast i dokładnie osuszyć okaz. Unikać myjek ultradźwiękowych. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na kwasy, które mogą go uszkodzić lub całkowicie rozpuścić. Należy unikać kontaktu z wszelkimi chemikaliami domowymi i laboratoryjnymi. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na nagłe zmiany temperatury. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w stabilnych warunkach, z dala od wilgoci i zanieczyszczeń chemicznych. Najlepiej trzymać je w zamykanych pudełkach kolekcjonerskich, oddzielone od twardszych minerałów, które mogłyby je porysować. Ze względu na kruchość, należy unikać umieszczania okazów w miejscach narażonych na wibracje lub upadek.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej