Bastnäsite-(Nd)

Wzór chemiczny: NdCO<sub>3</sub>F

Rzadki minerał z grupy bastnäsytu, węglan fluoru neodymu, wyróżniający się dominacją tego pierwiastka ziem rzadkich.

## Charakterystyka Bastnäsyt-(Nd) to minerał należący do grupy bastnäsytu, w którym pierwiastek ziem rzadkich, neodym, dominuje nad innymi. Tworzy niewielkie, tabliczkowe lub krótkopryzmatyczne kryształy o sześciobocznym zarysie, często ze smugowanymi ścianami. Występuje również w postaci ziarnistych skupień lub wrosłych ziaren. Jego barwa waha się od czerwonobrązowej i różowobrązowej do żółtobrązowej. Minerał jest zazwyczaj przeświecający do nieprzezroczystego, o połysku szklistym, a na powierzchniach przełamu często żywicznym lub tłustym. ## Właściwości fizyczne Twardość bastnäsytu-(Nd) w skali Mohsa wynosi 4 do 4.5, co czyni go minerałem stosunkowo miękkim. Jego gęstość jest znaczna i wynosi około 5.19 g/cm³, co jest typowe dla minerałów zawierających pierwiastki ziem rzadkich. Wykazuje dobrą łupliwość w jednej płaszczyźnie, a jego przełam jest nierówny do słabo muszlowego. ## Barwy i odmiany Dominujące barwy to odcienie brązu, różu i czerwieni, co jest związane z obecnością neodymu. Nie wyróżnia się nazwanych odmian handlowych ani barwnych; jego nazwa precyzyjnie definiuje go jako człon grupy bastnäsytu z dominującym neodymem. ## Historia i nazwa Nazwa grupy "bastnäsyt" pochodzi od kopalni Bastnäs w Szwecji, gdzie po raz pierwszy zidentyfikowano minerał z tej grupy (bastnäsyt-(Ce)). Człon z dominującym neodymem, bastnäsyt-(Nd), został formalnie opisany i zatwierdzony jako nowy gatunek minerału stosunkowo niedawno. Jego lokalizacją typową jest kopalnia Red Cloud w górach Gallinas w Nowym Meksyku (USA), gdzie występuje w żyłach fluorytowych. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość, bastnäsyt-(Nd) nie ma zastosowania przemysłowego jako ruda neodymu. Stanowi natomiast cenny obiekt badań naukowych dotyczących geochemii pierwiastków ziem rzadkich oraz jest poszukiwanym minerałem kolekcjonerskim.

Właściwości

Twardość Mohsa
4-4.5
Połysk
Vitreous to Resinous
Rysa
White
Gęstość
5.19
Łupliwość
Good on {0001}, poor on {1010}
Przełam
Uneven to Subconchoidal
Przezroczystość
Transparent to Translucent
Układ krystaliczny
Hexagonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Cechami pomocnymi w identyfikacji są: wysoka gęstość, sześcioboczny zarys kryształów, żywiczny połysk na przełamie oraz charakterystyczne środowisko występowania (żyły bogate w REE, karbonatyty). Reakcja z kwasem (burzenie) jest cechą diagnostyczną dla węglanów, ale niszczy próbkę. ## Odróżnianie od podobnych Odróżnienie bastnäsytu-(Nd) od innych minerałów z grupy bastnäsytu (np. znacznie pospolitszego bastnäsytu-(Ce)) jest niemożliwe bez zaawansowanych metod analitycznych, takich jak mikroanaliza rentgenowska (EDS/WDS). Może być mylony z monacytem, który jest jednak twardszy i krystalizuje w innym układzie. ## Formy kryształów Kryształy są zazwyczaj tabliczkowe lub krótkie, heksagonalne pryzmy. Często tworzy agregaty ziarniste, rozetowe lub występuje w formie nieregularnych mas wrośniętych w skałę macierzystą.

Środowisko występowania

## Geneza Bastnäsyt-(Nd) jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego. Powstaje w końcowych etapach krystalizacji z roztworów bogatych we fluor, dwutlenek węgla i pierwiastki ziem rzadkich. Najczęściej tworzy się w żyłach kruszcowych, zwłaszcza fluorytowo-barytowych, oraz w karbonatytach i skałach alkalicznych. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z fluorytem, barytem, celestynem, kalcytem, kwarcem oraz innymi minerałami ziem rzadkich, takimi jak synchisyt, parysyt, monacyt czy allanit. ## Lokalizacje Najważniejszą i typową lokalizacją są żyły fluorytowe w kopalni Red Cloud, Gallinas Mountains, Nowy Meksyk, USA. Został również zidentyfikowany w innych miejscach o podwyższonej koncentracji REE, na przykład w kompleksie Pajarito w Nowym Meksyku.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami o intensywnej, różowobrązowej barwie. Szczególnie pożądane są kryształy osadzone na kontrastującym podłożu, na przykład na białym barycie lub fioletowym fluorycie. Wielkość kryształów, ich przezroczystość i brak uszkodzeń znacząco podnoszą wartość okazu. ## Popularne stanowiska Zdecydowana większość najlepszych okazów kolekcjonerskich pochodzi z lokalizacji typowej – kopalni Red Cloud w Nowym Meksyku, USA. Okazy z innych miejsc są niezwykle rzadkie na rynku.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiej szczoteczki i wody destylowanej. Nie zaleca się stosowania myjek ultradźwiękowych ani silnych strumieni wody, które mogłyby uszkodzić delikatne kryształy. ## Czego unikać Minerał jest węglanem i gwałtownie reaguje z kwasami, nawet słabymi, ulegając zniszczeniu. Należy unikać kontaktu z wszelkimi chemikaliami. Nie jest wrażliwy na światło, ale należy unikać ekstremalnych zmian temperatury. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w osobnych, wyściełanych pudełkach lub gablotach, aby chronić je przed zarysowaniem przez twardsze minerały (np. kwarc). Należy unikać przechowywania w wilgotnym środowisku.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej