Bastnäsite-(La)

Wzór chemiczny: LaCO<sub>3</sub>F

Bastnäsyt-(La) to rzadki minerał z grupy ziem rzadkich, będący węglanem i fluorkiem lantanu, tworzący niewielkie, tabliczkowe kryształy o szklistym lub żywicznym połysku.

## Charakterystyka Bastnäsyt-(La) jest minerałem należącym do grupy bastnäsytów, w której lantan jest dominującym pierwiastkiem ziem rzadkich. Zazwyczaj występuje w postaci bardzo małych, heksagonalnych, tabliczkowych lub pryzmatycznych kryształów, często zgrupowanych w rozetkowe agregaty. Okazy rzadko osiągają rozmiary widoczne gołym okiem, a dobrze wykształcone kryształy są cenione przez kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach ziem rzadkich. ## Właściwości fizyczne Minerał charakteryzuje się twardością 4-4.5 w skali Mohsa. Ma szklisty do żywicznego połysk na ścianach kryształów i tłusty na powierzchniach przełamu. Jest kruchy, a jego gęstość wynosi około 4.95 g/cm³. Jest przezroczysty do przeświecającego. ## Barwy i odmiany Bastnäsyt-(La) jest zazwyczaj bezbarwny, biały, żółtawy lub czerwonawobrązowy. Jego barwa zależy od domieszek innych pierwiastków. Nie wyróżnia się nazwanych odmian handlowych ani barwnych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału odnosi się do jego składu chemicznego, z lantanem (La) jako dominującym pierwiastkiem ziem rzadkich, oraz do jego związku z grupą bastnäsytów. Został formalnie opisany jako odrębny gatunek mineralny w 1964 roku przez Akira Kato i Kin-ichi Sakurai, na podstawie materiału z kopalni Suishoyama w prefekturze Fukushima w Japonii. Nazwa grupy pochodzi od szwedzkiej kopalni Bastnäs, gdzie po raz pierwszy zidentyfikowano bastnäsyt. ## Zastosowania Wraz z innymi minerałami z tej grupy, bastnäsyt-(La) jest potencjalnym źródłem lantanu i innych pierwiastków ziem rzadkich, które mają kluczowe znaczenie w nowoczesnych technologiach, takich jak produkcja katalizatorów, magnesów i specjalistycznej optyki. Ze względu na rzadkość i niewielkie rozmiary kryształów, jego znaczenie jako surowca jest mniejsze niż bardziej pospolitego bastnäsytu-(Ce).

Właściwości

Twardość Mohsa
4-4.5
Połysk
Szklisty do żywicznego
Rysa
Biała
Gęstość
4.95
Łupliwość
Dobra wg {0001}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Heksagonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Cechą charakterystyczną jest występowanie w formie małych, heksagonalnych, tabliczkowych kryształów, często w asocjacji z innymi minerałami ziem rzadkich. Reakcja z kwasem solnym (gwałtowne pienienie) jest silną wskazówką diagnostyczną dla węglanów, w tym bastnäsytu. Identyfikacja wymaga jednak zaawansowanych metod analitycznych (np. EDS/WDS) w celu potwierdzenia dominacji lantanu nad innymi pierwiastkami ziem rzadkich. ## Odróżnianie od podobnych Bastnäsyt-(La) jest wizualnie nieodróżnialny od innych minerałów z grupy bastnäsytu, takich jak bastnäsyt-(Ce) czy bastnäsyt-(Y). Można go pomylić z innymi drobnokrystalicznymi, jasnymi minerałami, np. z niektórymi mikami lub apatytem, od których odróżnia go wyższa gęstość i reakcja z kwasami. ## Formy kryształów Tworzy cienkie, tabliczkowe kryształy o heksagonalnym zarysie. Występuje również w postaci krótkich pryzmatów. Kryształy często tworzą promieniste lub rozetkowe agregaty, a także ziarniste skupienia w skale macierzystej.

Środowisko występowania

## Geneza Bastnäsyt-(La) powstaje w późnych stadiach procesów hydrotermalnych związanych z intruzjami skał alkalicznych, takich jak karbonatyty i sjenity. Może również tworzyć się w wyniku metasomatozy w skałach osadowych lub metamorficznych, pod wpływem roztworów bogatych w pierwiastki ziem rzadkich. ## Asocjacje mineralne Współwystępuje z innymi minerałami ziem rzadkich, takimi jak monacyt, allanit, ceryt, a także z fluorytem, barytem, kwarcem i kalcytem. W karbonatytach często towarzyszą mu pirochlor i niobit. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska na świecie to między innymi: kopalnia Suishoyama, prefektura Fukushima w Japonii (miejsce odkrycia); kompleksy karbonatytowe na Półwyspie Kolskim w Rosji (np. masyw Chibiny); złoża w Mountain Pass w Kalifornii, USA; a także wystąpienia w Norwegii i Szwecji.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami o wyraźnym heksagonalnym zarysie, nawet jeśli są one niewielkie. Wysoko oceniane są również bogate agregaty kryształów na kontrastującej matrycy skalnej. Czystość i intensywność barwy (szczególnie odcienie żółte i brązowe) mogą podnieść wartość okazu, chociaż w przypadku tego minerału forma krystaliczna jest ważniejsza. ## Popularne stanowiska Okazy pochodzące z lokalizacji typowej, czyli kopalni Suishoyama w Japonii, mają szczególną wartość dla kolekcjonerów. Cenione są również dobrze wykrystalizowane próbki z rosyjskich masywów alkalicznych na Półwyspie Kolskim.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Dopuszczalne jest użycie wody destylowanej, ale należy unikać długotrwałego moczenia. Zawsze należy dokładnie wysuszyć okaz po czyszczeniu. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie kwasów, które powodują jego gwałtowne pienienie się i rozkład. Należy unikać kontaktu z chemikaliami domowymi i kwasami. Nie należy go podgrzewać ani narażać na nagłe zmiany temperatury. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w osobnych, wyściełanych pudełkach lub gablotach, aby chronić je przed uszkodzeniami mechanicznymi i zarysowaniem przez twardsze minerały. Należy chronić je przed kurzem i wilgocią.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej