Bastnäsite-(Ce)

Wzór chemiczny: Ce<sup>3+</sup>CO<sub>3</sub>F

Bastnäsyt-(Ce) to minerał z grupy węglanów i ważna ruda ceru oraz innych metali ziem rzadkich, tworzący charakterystyczne, tabliczkowe kryształy.

## Charakterystyka Bastnäsyt-(Ce) jest dominującym w cer minerałem z grupy bastnäsytu, należącym do klasy węglanów. Jego nazwa odnosi się do pierwiastka dominującego w jego strukturze - ceru. Tworzy zazwyczaj tabliczkowe lub krótkosłupowe kryształy o heksagonalnym zarysie, często w postaci agregatów ziarnistych, promienistych lub w formie rozet. Okazy mają zazwyczaj woskowy lub żywiczny połysk, a ich powierzchnie bywają matowe z powodu wietrzenia. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością 4-4.5 w skali Mohsa, co czyni go stosunkowo miękkim. Jego gęstość jest znaczna i wynosi około 4.9-5.2 g/cm³, co jest wyczuwalne nawet w niewielkich okazach. Jest kruchy, a jego łupliwość jest niedoskonała lub niewyraźna. Przełam jest nierówny. ## Barwy i odmiany Bastnäsyt-(Ce) najczęściej przybiera barwy od żółtej, przez czerwonobrązową, do brązowej. Rzadziej spotykane są okazy zielonkawe lub bezbarwne. Nie wyróżnia się jego specyficznych odmian handlowych czy gemmologicznych, a klasyfikacja opiera się na dominującym pierwiastku ziem rzadkich (np. bastnäsyt-(La) z lantanem, bastnäsyt-(Y) z itrem). ## Historia i nazwa Nazwa "bastnäsyt" pochodzi od miejsca odkrycia - kopalni Bastnäs w Riddarhyttan, w regionie Västmanland w Szwecji. Minerał został po raz pierwszy opisany przez szwedzkiego chemika Wilhelma Hisingera w 1838 roku. Przyrostek "-(Ce)" został dodany później przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w celu precyzyjnego określenia dominującego pierwiastka ziem rzadkich w tym konkretnym minerale z grupy. ## Zastosowania Bastnäsyt-(Ce), wraz z monacytem, jest jednym z najważniejszych na świecie źródeł pozyskiwania ceru i innych lekkich metali ziem rzadkich (LREE). Pierwiastki te mają kluczowe zastosowanie w nowoczesnych technologiach, m.in. w produkcji magnesów neodymowych, katalizatorów, specjalistycznego szkła, luminoforów oraz w elektronice.

Właściwości

Twardość Mohsa
4-4.5
Połysk
Szklisty, Tłusty, Perłowy
Rysa
Biała
Gęstość
4.9-5.2
Łupliwość
Niedoskonała/Dobra wzdłuż {0001}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przezroczysty do Prześwitującego
Układ krystaliczny
Hexagonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Bastnäsyt-(Ce) można rozpoznać po jego charakterystycznych, tabliczkowych lub krótkosłupowych kryształach o heksagonalnym zarysie, woskowym lub żywicznym połysku oraz wysokiej gęstości. Ważną cechą diagnostyczną jest jego reakcja z kwasami - gwałtownie pieni się w kontakcie z zimnym, rozcieńczonym kwasem solnym. Często wykazuje słabą promieniotwórczość z powodu domieszek toru. ## Odróżnianie od podobnych Bastnäsyt-(Ce) bywa mylony z monacytem, z którym często współwystępuje. Monacyt jest zazwyczaj twardszy (5-5.5) i krystalizuje w układzie jednoskośnym, tworząc kryształy o innym kształcie. Od kalcytu odróżnia go znacznie większa gęstość i inna forma kryształów. Wulfenit, choć podobny w formie (tabliczkowe kryształy), jest znacznie gęstszy i ma inny skład chemiczny. ## Formy kryształów Kryształy bastnäsytu-(Ce) są zazwyczaj proste, tabliczkowe, spłaszczone zgodnie z płaszczyzną podstawy {0001}, lub krótkosłupowe. Często tworzą agregaty ziarniste, rozetowe, promieniste lub masywne skupienia. Kryształy mogą być zorientowane równolegle, tworząc pakiety.

Środowisko występowania

## Geneza Bastnäsyt-(Ce) jest minerałem pochodzenia magmowego i hydrotermalnego. Powstaje głównie w karbonatytach, czyli magmowych skałach węglanowych, oraz w pegmatytach alkalicznych i sjenitach. Może również tworzyć się w żyłach hydrotermalnych związanych z intruzjami skał alkalicznych. Występuje także w formie okruchowej w złożach aluwialnych jako minerał ciężki. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi minerałami ziem rzadkich oraz minerałami typowymi dla skał alkalicznych i karbonatytów. Do najczęstszych asocjacji należą: allanit, ceryt, monacyt, fluoryt, baryt, kalcyt, dolomit, ankeryt oraz różne minerały z grupy amfiboli i piroksenów. ## Lokalizacje Najważniejsze pod względem wydobywczym i kolekcjonerskim lokalizacje na świecie to złoże Bayan Obo w Chinach (największe na świecie złoże REE), kopalnia Mountain Pass w Kalifornii (USA) oraz złoże w kopalni Zagi Mountain w Pakistanie, skąd pochodzą doskonale wykształcone kryształy. Inne znane stanowiska to półwysep Kolski w Rosji, Burundi (Karonge), Madagaskar oraz miejsce odkrycia w Bastnäs w Szwecji.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi i nieuszkodzonymi kryształami o wyraźnym heksagonalnym zarysie. Wysoko oceniane są kryształy o intensywnej, miodowożółtej lub czerwonobrązowej barwie i dobrym połysku. Atrakcyjność podnoszą okazy, gdzie kryształy bastnäsytu narastają na kontrastującej matrycy skalnej, na przykład na białym kalcycie lub alicie. Duże, pojedyncze kryształy lub estetyczne grupy kryształów (np. rozety) osiągają najwyższe ceny. ## Popularne stanowiska Dla kolekcjonerów najbardziej pożądane są okazy pochodzące z Zagi Mountain w Pakistanie, które słyną z ostrych, często częściowo przezroczystych kryształów o pięknej barwie, nierzadko w asocjacji z innymi rzadkimi minerałami. Klasyczne, choć rzadziej dostępne, są okazy z Mountain Pass w Kalifornii (USA) oraz historyczne próbki z Bastnäs w Szwecji.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy bastnäsytu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można użyć wody destylowanej, ale należy unikać długotrwałego moczenia. Nie należy stosować myjek ultradźwiękowych, które mogą uszkodzić kruche kryształy. ## Czego unikać Bastnäsyt jest wrażliwy na działanie kwasów, które powodują jego gwałtowne pienienie się i rozkład. Należy chronić go przed kontaktem z chemikaliami domowymi i laboratoryjnymi. Nie jest szczególnie wrażliwy na światło, ale długotrwała ekspozycja na silne światło słoneczne nie jest zalecana. Należy unikać gwałtownych zmian temperatury. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w osobnych, wyściełanych pudełkach lub gablotach, aby uniknąć zarysowań przez twardsze minerały. Ze względu na stosunkowo dużą gęstość, nawet małe okazy powinny być umieszczone na stabilnym podłożu.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej