Bassetite

Wzór chemiczny: Fe<sup>2+</sup>(U<sup>6+</sup>O<sub>2</sub>)<sub>2</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>2</sub>(H<sub>2</sub>O)<sub>10</sub>

Bassetyn to rzadki, wtórny minerał uranu o charakterystycznej żółtej barwie i tabliczkowych kryształach, występujący w strefach utleniania złóż uranowych.

## Charakterystyka Bassetyn jest uwodnionym fosforanem uranylu i żelaza, należącym do grupy autunitu. Tworzy bardzo małe, cienkie, tabliczkowe kryształy o zarysie kwadratowym lub ośmiokątnym, często ze ściętymi narożnikami. Kryształy te zazwyczaj występują w postaci wachlarzowatych lub rozetkowych skupień, a także jako powłoki i naloty na innych minerałach. Ze względu na swój skład chemiczny, bassetyn jest minerałem radioaktywnym. ## Właściwości fizyczne Kryształy bassetynu są bardzo kruche i miękkie, o twardości w skali Mohsa wynoszącej około 2.5. Mają połysk szklisty, a na powierzchniach łupliwości perłowy. Są przezroczyste do przeświecających. Gęstość minerału wynosi około 3.1 g/cm³. ## Barwy i odmiany Bassetyn występuje w różnych odcieniach koloru żółtego - od siarkowożółtego, przez żółtobrązowy, po oliwkowozielony. Jego barwa może ciemnieć w wyniku utleniania żelaza. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany przez Arthura F. Hallimonda w 1915 roku. Jego nazwa pochodzi od miejsca odkrycia - kopalni Basset w Redruth, w Kornwalii (Wielka Brytania). Jest to jego lokalizacja typowa. ## Zastosowania Bassetyn, podobnie jak inne wtórne minerały uranu, nie ma bezpośredniego zastosowania przemysłowego ze względu na swoją rzadkość i występowanie w niewielkich ilościach. Ma znaczenie wyłącznie naukowe i kolekcjonerskie.

Właściwości

Twardość Mohsa
2.5
Połysk
Szklisty, Perłowy
Rysa
Jasnożółta
Gęstość
3.1
Łupliwość
Doskonała {001}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Jednoskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Bassetyn można rozpoznać po jego charakterystycznej żółtej barwie, tabliczkowym pokroju kryształów tworzących wachlarzowate agregaty oraz perłowym połysku na powierzchniach łupliwości. Ważną cechą diagnostyczną jest jego silna, zielona fluorescencja w krótkofalowym świetle ultrafioletowym (UV-SW). Jest minerałem radioaktywnym. ## Odróżnianie od podobnych Bassetyn jest wizualnie niemal identyczny z innymi minerałami z grupy autunitu, takimi jak autunit, meta-autunit, torbernit czy uranocircyt. Pewne odróżnienie od tych minerałów często wymaga zaawansowanych analiz chemicznych (EDS) lub rentgenowskich (XRD). Pomocna może być analiza minerałów towarzyszących i geologicznego kontekstu występowania. ## Formy kryształów Kryształy są cienkotabliczkowe, o kwadratowym lub ośmiokątnym zarysie. Zwykle tworzą wachlarzowate, promieniste lub rozetkowe agregaty. Występuje także w formie drobnoziarnistych nalotów i powłok.

Środowisko występowania

## Geneza Bassetyn jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) hydrotermalnych złóż uranowych. Tworzy się w wyniku przeobrażenia pierwotnych minerałów uranu, głównie uraninitu, w obecności wód bogatych w fosforany. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi wtórnymi minerałami uranu, takimi jak torbernit, uraninit, autunit, piromorfit, a także z kwarcem i goethytem. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska bassetynu na świecie to, oprócz lokalizacji typowej w Kornwalii (Wielka Brytania), złoża w regionie Rudaw (Schneeberg, Johanngeorgenstadt) w Niemczech, Jáchymov w Czechach oraz kilka miejsc we Francji (m.in. Margnac) i USA (Dakota Południowa).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami tworzącymi estetyczne, wachlarzowate lub rozetkowe agregaty. Intensywna, czysta barwa żółta lub żółtozielona jest pożądana. Ważny jest również kontrast z matrycą skalną oraz obecność minerałów towarzyszących. Ze względu na niewielkie rozmiary kryształów, okazy nadające się do oglądania bez powiększenia są rzadkością. ## Popularne stanowiska Klasyczne, historyczne okazy pochodzą z kopalni Basset w Kornwalii. Współcześnie na rynku kolekcjonerskim pojawiają się głównie okazy z niemieckich i czeskich Rudaw, które dostarczają estetycznych mikromontów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy bassetynu są niezwykle delikatne i kruche, dlatego należy unikać czyszczenia mechanicznego. Jeśli jest to absolutnie konieczne, można użyć strumienia sprężonego powietrza do usunięcia kurzu. Należy unikać kontaktu z wodą, która może uszkodzić kryształy. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie wody i chemikaliów. Należy chronić go przed wilgocią, zmianami temperatury oraz bezpośrednim światłem słonecznym, które może powodować jego dehydratację i zmianę barwy. Jako minerał radioaktywny, wymaga ostrożnego obchodzenia się - należy unikać wdychania pyłu i myć ręce po każdym kontakcie. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w szczelnych, zamykanych pojemnikach (np. typu "membrane box"), które chronią je przed uszkodzeniami mechanicznymi, kurzem i zmianami wilgotności. Ze względu na radioaktywność, okazy powinny być trzymane z dala od miejsc stałego przebywania ludzi, w dobrze wentylowanym pomieszczeniu.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej