Bassanite

Wzór chemiczny: CaS₆+O₄·₀.₅H₂O

Bassanit to uwodniony siarczan wapnia, minerał rzadko spotykany w naturze, znany głównie jako składnik tynku paryskiego.

## Charakterystyka Bassanit jest minerałem z grupy siarczanów, chemicznie półwodnym siarczanem wapnia. Występuje znacznie rzadziej niż jego bezwodny (anhydryt) i w pełni uwodniony (gips) odpowiednik. Tworzy bardzo drobne, igiełkowe lub włoskowe kryształy, które zazwyczaj układają się w matowe, splątane agregaty przypominające filc. Pojedyncze, dobrze wykształcone kryształy są niezwykle rzadkie i mają mikroskopijne rozmiary. Zazwyczaj występuje w postaci białych, jedwabistych nalotów i skupień włóknistych. ## Właściwości fizyczne Kryształy bassanitu wykazują połysk szklisty do jedwabistego na powierzchniach włókien. Minerał jest przezroczysty do przeświecającego. Ze względu na drobnokrystaliczną i porowatą naturę agregatów, jego twardość i gęstość są trudne do precyzyjnego zmierzenia, ale szacuje się je odpowiednio na około 2 w skali Mohsa i 2.7 g/cm³. ## Barwy i odmiany Bassanit jest najczęściej biały, bezbarwny lub szarawy. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału honoruje włoskiego paleontologa i geologa Francesco Bassaniego (1853–1916) z Uniwersytetu w Neapolu. Minerał został po raz pierwszy opisany w 1910 roku na podstawie próbek znalezionych w produktach erupcji Wezuwiusza we Włoszech. ## Zastosowania Bassanit jako minerał nie ma bezpośredniego zastosowania przemysłowego z powodu swojej rzadkości. Jednak jego syntetyczny odpowiednik jest kluczowym składnikiem gipsu palonego (tynku paryskiego), szeroko stosowanego w budownictwie, medycynie (do usztywniania złamań) oraz w odlewnictwie i rzeźbiarstwie.

Właściwości

Twardość Mohsa: 2
Połysk: Szklisty, jedwabisty
Rysa: Biała
Gęstość: 2.7
Łupliwość: Doskonała {010}, dobra {100}
Przełam: Włóknisty
Przezroczystość: Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny: Jednoskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Bassanit najłatwiej rozpoznać po jego charakterystycznej formie - białych, filcowatych lub jedwabistych skupieniach drobnych, igiełkowych kryształów. Jego występowanie w środowiskach fumaroli wulkanicznych lub jako produkt odwadniania gipsu jest silną wskazówką diagnostyczną. Reaguje z wodą, powoli przekształcając się w gips. ## Odróżnianie od podobnych Bassanit można pomylić z gipsem (szczególnie jego włóknistą odmianą - selenitem) oraz anhydrytem. Od gipsu odróżnia go mniejsza zawartość wody i często bardziej delikatna, igiełkowa forma. Anhydryt tworzy zazwyczaj bardziej masywne, ziarniste lub tabliczkowe skupienia. Ostateczne rozróżnienie tych trzech minerałów często wymaga analizy rentgenowskiej (XRD). ## Formy kryształów Tworzy mikroskopijne, wydłużone, igiełkowe kryształy. Występuje niemal wyłącznie w postaci agregatów włóknistych, splątanych mas (filcowatych), skorup i nalotów.

Środowisko występowania

## Geneza Bassanit powstaje w specyficznych warunkach niskiej wilgotności i temperaturach powyżej 65°C. Jest produktem dehydratacji (odwodnienia) gipsu. Typowe środowiska jego formowania to: - Fumarole wulkaniczne, gdzie gorące gazy wulkaniczne odwadniają wcześniej powstały gips (jak w lokalizacji typowej na Wezuwiuszu). - Suche, pustynne środowiska (ewaporaty), gdzie gips ulega dehydratacji pod wpływem słońca i niskiej wilgotności. - Płonące hałdy kopalniane, gdzie wysoka temperatura przekształca gips. - Rzadziej w jaskiniach jako produkt odwadniania gipsowych nacieków. ## Asocjacje mineralne Współwystępuje z minerałami typowymi dla swojego środowiska powstawania, takimi jak gips, anhydryt, kalcyt, celestyn, siarka (w środowiskach wulkanicznych) oraz inne ewaporaty. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska bassanitu na świecie to produkty wulkaniczne Wezuwiusza (Włochy), gdzie został odkryty. Znajdowany jest również w regionach pustynnych, np. w kopalniach gipsu w Chile (pustynia Atakama) i w niektórych suchych jaskiniach w Nowym Meksyku (USA). Występuje także na płonących hałdach węglowych, m.in. w Pensylwanii (USA) i w Niemczech.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska bassanitu wynika głównie z jego rzadkości i specyficznej formy. Najbardziej cenione są okazy z dobrze widocznymi, jedwabistymi skupieniami włóknistymi, tworzące puszyste lub filcowate agregaty na skale macierzystej. Kontrast z ciemniejszą matrycą podnosi wartość wizualną. Ze względu na mikroskopijny rozmiar kryształów, ich pojedyncza forma nie jest kryterium oceny. ## Popularne stanowiska Klasyczne i najbardziej cenione okazy pochodzą z historycznej lokalizacji na Wezuwiuszu we Włoszech. Okazy z suchych jaskiń w USA oraz z pustyni Atakama w Chile również są poszukiwane przez kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy bassanitu są niezwykle delikatne i wrażliwe na wodę. Należy unikać czyszczenia na mokro. Dopuszczalne jest jedynie bardzo ostrożne usuwanie kurzu za pomocą miękkiego pędzelka lub strumienia sprężonego powietrza z dużej odległości. ## Czego unikać Bezwzględnie unikać kontaktu z wodą, która może spowodować jego rehydratację do gipsu, niszcząc strukturę i wygląd okazu. Należy chronić go przed wilgocią, chemikaliami, a także przed wstrząsami i uderzeniami ze względu na jego niską twardość i kruchość. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w suchym miejscu, najlepiej w zamkniętych, szczelnych pojemnikach lub gablotach z pochłaniaczem wilgoci (np. żelem krzemionkowym). Ekspozycja powinna odbywać się z dala od źródeł wilgoci i miejsc narażonych na zmiany temperatury.