Bartonite

Wzór chemiczny: K<sub>6</sub>Fe<sub>20</sub>S<sub>26</sub>S

Bartonit to rzadki, brązowoczarny siarczek żelaza i potasu, tworzący wrzecionowate kryształy w zasadowych skałach magmowych.

## Charakterystyka Bartonit jest siarczkiem żelaza i potasu, należącym do grupy bartonitu. Występuje w postaci bardzo małych, wrzecionowatych lub tabliczkowych kryształów, zwykle nieprzekraczających 1 mm długości. Najczęściej tworzy wrostki w innych minerałach, głównie w bornicie i chalkopirycie. Jest nieprzezroczysty i ma metaliczny połysk. Jego barwa jest charakterystyczna, brązowoczarna lub czerwonawobrązowa, co odróżnia go od wielu innych siarczków. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością w skali Mohsa wynoszącą 3.5, co klasyfikuje go jako minerał stosunkowo miękki. Ma metaliczny połysk i jest nieprzezroczysty. Jego gęstość jest dość wysoka i wynosi około 4.16 g/cm³. Wykazuje słabą łupliwość w jednym kierunku. ## Barwy i odmiany Bartonit występuje w jednolitych barwach, od brązowoczarnej do czerwonawobrązowej. Nie są znane jego odmiany barwne ani handlowe. ## Historia i nazwa Nazwa minerału honoruje Paula B. Bartona Jr. (1930-2012), amerykańskiego geochemika i mineraloga pracującego w United States Geological Survey, za jego wkład w badania nad siarczkami. Bartonit został po raz pierwszy opisany w 1978 roku na podstawie materiału pochodzącego z kopalni Coyote Peak w hrabstwie Humboldt w Kalifornii, USA. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i występowanie w postaci mikroskopijnych kryształów, bartonit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Ma znaczenie wyłącznie naukowe i jest obiektem zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach i mikromontażach.

Właściwości

Twardość Mohsa
3.5
Połysk
Metaliczny
Rysa
Czarna
Gęstość
4.16
Łupliwość
Słaba wg {110}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny
Tetragonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Bartonit jest rozpoznawany na podstawie swojej charakterystycznej brązowoczarnej barwy, metalicznego połysku i wrzecionowatej formy kryształów. Występuje jako wrostki w innych siarczkach, głównie w bornicie. Ostateczna identyfikacja wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak analiza mikrosondą elektronową (EDS/WDS) lub dyfrakcja rentgenowska (XRD), ze względu na mikroskopijny rozmiar kryształów. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi ciemnymi siarczkami, takimi jak djerfisheryt, z którym często współwystępuje. Djerfisheryt ma jednak zazwyczaj bardziej zielonkawy lub brązowozielony odcień. Od chalkopirytu odróżnia go ciemniejsza barwa i brak mosiężnożółtego połysku. Od bornitu odróżnia się brakiem charakterystycznej purpurowej iryzacji. ## Formy kryształów Kryształy bartonitu są zazwyczaj bardzo małe, wrzecionowate lub wydłużone i spłaszczone (tabliczkowe). Często tworzą nieregularne skupienia lub agregaty wrosłe w osnowę innych minerałów.

Środowisko występowania

## Geneza Bartonit jest minerałem pochodzenia magmowego. Powstaje w późnych stadiach krystalizacji w ultrazasadowych, niedosyconych krzemionką skałach, takich jak kimberlity i karbonatyty. Tworzy się w warunkach wysokiej aktywności siarki i potasu. ## Asocjacje mineralne Minerał ten najczęściej współwystępuje z djerfisherytem, chalkopirytem, bornitem, pentlandytem, troilitem, miedzią rodzimą, a także z minerałami z grupy platynowców (PGE). ## Lokalizacje Najważniejsze i najlepiej udokumentowane stanowiska bartonitu na świecie to: - Kopalnia Coyote Peak w Kalifornii, USA (miejsce typowe). - Złoża kimberlitowe w Republice Południowej Afryki, w tym kopalnie Bultfontein i De Beers. - Złoża niklu i miedzi w rejonie Norilska na Syberii w Rosji. - Kompleks magmowy Penikat w Finlandii.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazów bartonitu jest oceniana przede wszystkim na podstawie wielkości i wykształcenia kryształów, co jest rzadkością. Najbardziej cenione są okazy, na których widoczne są dobrze uformowane, izolowane kryształy o wyraźnym połysku, kontrastujące z otaczającą je matrycą (np. z bornitem). Ze względu na mikroskopowy charakter minerału, kluczowa jest jakość przygotowania mikromontażu. ## Popularne stanowiska Okazy pochodzące z miejsca typowego w Kalifornii oraz z kimberlitów w RPA są najbardziej klasycznymi przykładami tego minerału. Materiał z rosyjskich złóż w rejonie Norylska również dostarczył dobrze zbadanych próbek.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy z bartonitem, zwłaszcza mikromontaże, należy czyścić bardzo ostrożnie. Najbezpieczniejszą metodą jest użycie sprężonego powietrza (z bezpiecznej odległości) do usunięcia kurzu. Unikać kontaktu z wodą i środkami chemicznymi, które mogą reagować z siarczkami. ## Czego unikać Należy unikać wilgotnego środowiska, które może prowadzić do utleniania i rozkładu siarczków. Minerał jest wrażliwy na działanie kwasów. Nie należy go podgrzewać ani poddawać ultradźwiękom. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w suchym miejscu, najlepiej w szczelnych pojemnikach lub pudełkach typu "micromount", aby chronić je przed kurzem, wilgocią i uszkodzeniami mechanicznymi. Ekspozycja powinna odbywać się w zamkniętych gablotach.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej