Axinite-(Mn)

Wzór chemiczny: Ca<sub>4</sub>Mn<sup>2+</sup><sub>2</sub>Al<sub>4</sub>[B<sub>2</sub>Si<sub>8</sub>O<sub>30</sub>](OH)<sub>2</sub>

Aksynit-(Mn) to rzadki, manganowy przedstawiciel grupy aksynitu, ceniony za charakterystyczne, klinowate kryształy o barwie od żółtej do brązowej i silnym pleochroizmie.

## Charakterystyka Aksynit-(Mn), dawniej znany jako manganoaksynit, jest borokrzemianem wapnia, manganu i glinu, należącym do grupy aksynitu. Tworzy spłaszczone, ostrokrawędziste kryształy o charakterystycznym, klinowatym kształcie, często zebrane w wachlarzowate lub rozetowe agregaty. Powierzchnie kryształów bywają prążkowane. Jest minerałem kruchym, a jego najbardziej wyrazistą cechą optyczną jest silny pleochroizm, czyli zmiana barwy w zależności od kierunku obserwacji. ## Właściwości fizyczne Charakteryzuje się twardością 6.5-7 w skali Mohsa i szklistym połyskiem. Jest minerałem przezroczystym do przeświecającego. Jego gęstość wynosi około 3.33 g/cm³. Wykazuje również właściwości piezoelektryczne i piroelektryczne, co oznacza, że generuje ładunek elektryczny pod wpływem ciśnienia lub zmiany temperatury. ## Barwy i odmiany Typowe barwy aksynitu-(Mn) obejmują odcienie od goździkowo-brązowego, przez czerwonobrązowy, pomarańczowy, do miodowożółtego. Rzadziej spotykane są okazy niebieskawe lub fioletowe. Zmiana barwy obserwowana pod różnymi kątami (pleochroizm) jest bardzo wyraźna, ukazując odcienie fioletu, żółci i brązu. ## Historia i nazwa Nazwa minerału odnosi się do jego składu chemicznego - jest to członek grupy aksynitu, w którym dominującym pierwiastkiem dwuwartościowym jest mangan (Mn). Nazwa grupy "aksynit" pochodzi od greckiego słowa "axine" (topór), w nawiązaniu do typowego, spłaszczonego i ostrego kształtu kryształów. Został po raz pierwszy opisany w 1909 roku. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i atrakcyjny wygląd, aksynit-(Mn) jest przede wszystkim cenionym kamieniem kolekcjonerskim. Najczystsze i największe kryształy bywają okazjonalnie szlifowane fasetkowo dla kolekcjonerów rzadkich kamieni szlachetnych, jednak jego kruchość i doskonała łupliwość utrudniają obróbkę.

Właściwości

Twardość Mohsa
6.5-7
Połysk
Szklisty
Rysa
Biała
Gęstość
3.33
Łupliwość
Dobra wg {100}
Przełam
Nierówny do muszlowego
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Trójskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną aksynitu-(Mn) jest jego unikalny, ostry, klinowaty kształt kryształów. Bardzo pomocny w identyfikacji jest również silny pleochroizm, widoczny nawet gołym okiem w przezroczystych kryształach jako wyraźna zmiana barwy przy obracaniu okazu. Charakterystyczny jest także szklisty połysk i prążkowanie na ścianach kryształów. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi minerałami z grupy aksynitu, jak aksynit-(Fe) czy aksynit-(Mg). Rozróżnienie wymaga zaawansowanych analiz chemicznych (EDS, WDS) w celu określenia dominującego pierwiastka. Od tytanitu odróżnia go brak charakterystycznego dla tytanitu diamentowego połysku i typowy dla aksynitu kształt kryształów. Epidot tworzy zwykle bardziej wydłużone, słupkowe kryształy o zielonkawej barwie. ## Formy kryształów Kryształy są tabliczkowe, spłaszczone i mają bardzo charakterystyczny, ostrokrawędzisty, toporowaty lub klinowaty wygląd. Często tworzą wachlarzowate, rozetowe lub promieniste agregaty, w których poszczególne kryształy zrastają się ze sobą.

Środowisko występowania

## Geneza Aksynit-(Mn) jest minerałem typowym dla skał metamorficznych niskiego stopnia, szczególnie skarnów i hornfelsów powstałych na kontakcie intruzji granitoidowych ze skałami węglanowymi bogatymi w mangan. Powstaje także w wyniku metasomatozy kontaktowej oraz w szczelinach alpejskich i żyłach hydrotermalnych. ## Asocjacje mineralne Współwystępuje z takimi minerałami jak kwarc, kalcyt, rodochrozyt, rodonit, bustamit, tefroit, granaty (spessartyn), epidot, klinozoisyt, prehnit i wezuwian. ## Lokalizacje Najbardziej znane i cenione okazy pochodzą z kopalni Wessels i N'Chwaning w rejonie Kuruman w Południowej Afryce. Inne ważne stanowiska to Franklin i Sterling Hill w New Jersey (USA), gdzie występuje w złożach cynkowo-manganowych. Znajdowany jest również w Broken Hill w Australii, w Szwecji (Långban), we Włoszech (Val d'Aosta) oraz w Japonii.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi, nieuszkodzonymi kryształami o dużej przezroczystości i intensywnej, atrakcyjnej barwie (np. pomarańczowej, miodowożółtej). Duże znaczenie ma również kompozycja - estetyczne agregaty rozetowe lub wachlarzowate na kontrastującej matrycy są bardziej pożądane niż pojedyncze, izolowane kryształy. Okazy z klasycznych lokalizacji, jak kopalnie z zagłębia Kalahari, osiągają wyższe ceny. ## Popularne stanowiska Za najlepsze na świecie uchodzą okazy pochodzące z kopalń w zagłębiu manganowym Kalahari w RPA, zwłaszcza z kopalni N'Chwaning. Cechują się one wyjątkową barwą, przezroczystością i formą. Historycznie ważne są również okazy z Franklin w USA, choć rzadziej pojawiają się na rynku.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić wyłącznie letnią wodą z dodatkiem delikatnego mydła i przy użyciu miękkiej szczoteczki. Po umyciu należy je dokładnie spłukać czystą wodą (najlepiej destylowaną) i pozostawić do całkowitego wyschnięcia lub delikatnie osuszyć miękką szmatką. ## Czego unikać Należy unikać myjek ultradźwiękowych i parowych, które mogą spowodować pęknięcia wzdłuż płaszczyzn łupliwości. Minerał jest wrażliwy na gwałtowne zmiany temperatury oraz silne kwasy, które mogą go uszkodzić. Długotrwała ekspozycja na intensywne światło słoneczne może prowadzić do blaknięcia niektórych okazów. ## Przechowywanie Ze względu na kruchość i stosunkowo dobrą łupliwość, okazy aksynitu-(Mn) powinny być przechowywane osobno, w wyściełanych pudełkach lub na podstawkach, aby uniknąć zarysowań i uderzeń. Nie należy przechowywać go razem z twardszymi minerałami, takimi jak kwarc czy korund.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej