Axinite-(Fe)

Wzór chemiczny: Ca₄Fe₂+₂Al₄[B₂Si₈O₃₀](OH)₂

Jest to bogaty w żelazo borokrzemian z grupy aksynitu, ceniony za charakterystyczne, ostro zakończone kryształy o szklistym połysku i barwach od goździkowego brązu po fiolet.

## Charakterystyka Aksynit-(Fe), dawniej znany jako ferroaksynit, jest najpospolitszym minerałem z grupy aksynitu. Tworzy spłaszczone, ostrokrawędziste kryształy o charakterystycznym, toporowatym kształcie, często zebrane w wachlarzowate lub rozetowe agregaty. Powierzchnie kryształów są zazwyczaj silnie zbrużdżone. Jest minerałem twardym i stosunkowo ciężkim, a jego nazwa nawiązuje do ostrego, przypominającego siekierę (gr. *axine*) kształtu kryształów. ## Właściwości fizyczne Charakteryzuje się twardością 6.5-7 w skali Mohsa i gęstością 3.26-3.36 g/cm³. Połysk jest silnie szklisty, a minerał bywa przezroczysty do przeświecającego. Niektóre okazy wykazują silny pleochroizm, zmieniając barwę w zależności od kierunku obserwacji (np. z fioletowej na bezbarwną i jasnobrązową). Posiada również właściwości piezoelektryczne i piroelektryczne, co oznacza, że generuje ładunek elektryczny pod wpływem nacisku lub zmiany temperatury. ## Barwy i odmiany Typowa barwa aksynitu-(Fe) to goździkowy brąz, ale spotyka się również okazy brązowofioletowe, żółtobrązowe, szare, zielonkawe, a rzadziej niebieskie lub niemal bezbarwne. Zmienność barw zależy głównie od zawartości żelaza, manganu i magnezu. Nie wyróżnia się nazwanych odmian handlowych czy gemmologicznych, a klasyfikacja opiera się na dominującym kationie (Fe, Mn, Mg). ## Historia i nazwa Nazwa "aksynit" została nadana przez francuskiego mineraloga René Just Haüy'ego w 1797 roku i pochodzi od greckiego słowa *ἀξίνη* (*axine*), oznaczającego siekierę, w nawiązaniu do kształtu kryształów. Przyrostek "-(Fe)" dodano w 2008 roku w ramach rewizji nazewnictwa grupy, aby precyzyjnie wskazać żelazo jako dominujący pierwiastek w tej konkretnej odmianie. ## Zastosowania Ze względu na swoją twardość, połysk i ciekawe barwy, przezroczyste kryształy aksynitu-(Fe) bywają szlifowane i wykorzystywane jako kamienie jubilerskie, choć ich zastosowanie jest ograniczone z powodu doskonałej łupliwości. Stanowi przede wszystkim ceniony i poszukiwany kamień kolekcjonerski.

Właściwości

Twardość Mohsa: 6.5-7
Połysk: Szklisty
Rysa: Biała
Gęstość: 3.26-3.36
Łupliwość: Dobra wg {100}, słaba wg {001}, {110} i {-111}
Przełam: Muszlowy do nierównego
Przezroczystość: Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny: Trójskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną aksynitu-(Fe) jest unikalny, spłaszczony i ostrokrawędzisty kształt kryształów, przypominający głownię topora. Charakterystyczna jest również barwa (najczęściej goździkowy brąz), silny szklisty połysk oraz wyraźne prążkowanie na ścianach kryształów. Właściwością pomocniczą jest silny pleochroizm widoczny w przezroczystych fragmentach. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z brązowym epidotem, dravitem (odmianą turmalinu) lub dymnym kwarcem. Od epidotu odróżnia go przede wszystkim inny, mniej słupkowy kształt kryształów i często fioletowy odcień. Od turmalinu różni się kształtem kryształów (turmaliny mają przekrój trójkątny) i twardością. Kwarc dymny nie wykazuje łupliwości ani pleochroizmu i ma inny pokrój kryształów. ## Formy kryształów Kryształy są tabliczkowe, spłaszczone, o ostrych krawędziach, często z trójkątnym zarysem. Zwykle występują w formie rozetowych, wachlarzowatych lub promienistych skupień. Spotyka się również agregaty ziarniste i masywne.

Środowisko występowania

## Geneza Aksynit-(Fe) jest minerałem typowym dla procesów metamorfizmu kontaktowego i regionalnego niskiego stopnia. Powstaje w skarnach, hornfelsach oraz w szczelinach alpejskich w wyniku metasomatozy skał węglanowych (wapieni, dolomitów) pod wpływem bogatych w bor roztworów hydrotermalnych pochodzących od intruzji granitoidowych. Może również krystalizować w żyłach typu alpejskiego. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z takimi minerałami jak kwarc, kalcyt, epidot, klinozoisyt, diopsyd, hedenbergit, granaty (głównie andradyt i grossular), wezuwian, prehnit, skapolit, tytanit oraz siarczki, np. piryt i chalkopiryt. ## Lokalizacje Najsłynniejsze i klasyczne stanowisko, z którego pochodzą duże, dobrze wykształcone kryształy, to Le Bourg d'Oisans w Alpach Delfinackich we Francji. Inne ważne lokalizacje to m.in. Obira w Japonii (duże, gemmologicznej jakości kryształy), Dalniegorsk w Rosji, okolice Półwyspu Kalifornijskiego w Meksyku, a także liczne stanowiska w Szwajcarii, USA (Kalifornia, Nevada), Brazylii i Tanzanii.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy kolekcjonerskie to te z dużymi, ostrymi, nieuszkodzonymi kryształami o wysokiej przezroczystości i intensywnej, pożądanej barwie (np. głęboki fiolet lub nasycony brąz). Atrakcyjność podnosi ich estetyczne rozmieszczenie na matrycy skalnej, zwłaszcza w towarzystwie kontrastujących minerałów, jak biały kwarc czy kalcyt. Kompletne, wachlarzowate agregaty również są wysoko cenione. ## Ceny rynkowe Ceny aksynitu-(Fe) są bardzo zróżnicowane. Małe, pojedyncze kryształy lub ich fragmenty można nabyć za kilkadziesiąt złotych. Dobrej jakości okazy z klasycznych lokalizacji, o wielkości kilku centymetrów, kosztują od kilkuset do kilku tysięcy złotych. Wyjątkowe, duże i estetyczne grupy kryształów na matrycy, zwłaszcza z historycznych stanowisk jak Bourg d'Oisans, mogą osiągać ceny rzędu kilkunastu tysięcy złotych lub więcej na rynku specjalistycznym. ## Popularne stanowiska Dla kolekcjonerów najbardziej pożądane są okazy z klasycznej lokalizacji Le Bourg d'Oisans we Francji, które stanowią wzorzec dla tego minerału. Bardzo cenione są również duże, jubilerskiej jakości kryształy z kopalni Obira w Japonii oraz dobrze wykształcone kryształy z Dalniegorska w Rosji.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy aksynitu należy czyścić ostrożnie, używając miękkiej szczoteczki i letniej wody, ewentualnie z dodatkiem łagodnego mydła. Po umyciu należy je dokładnie spłukać wodą destylowaną i pozostawić do całkowitego wyschnięcia. Nie zaleca się stosowania myjek ultradźwiękowych, które mogą uszkodzić kryształy wzdłuż płaszczyzn łupliwości. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z silnymi kwasami i zasadami. Minerał jest wrażliwy na gwałtowne zmiany temperatury (szok termiczny), które mogą powodować pęknięcia. Mimo że jest stosunkowo twardy, jest również kruchy i podatny na uszkodzenia mechaniczne z powodu swojej łupliwości. ## Przechowywanie Kolekcjonerskie okazy aksynitu najlepiej przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach lub na podstawkach, aby uniknąć zarysowań i obtłuczeń od innych minerałów. Należy chronić je przed kurzem i nagłymi zmianami temperatury. Okazy jubilerskie wymagają ostrożnego noszenia i przechowywania.