Atokite

Wzór chemiczny: Pd<sub>3</sub>Sn

Atokit to rzadki minerał z grupy pierwiastków rodzimych, będący naturalnym stopem palladu i cyny, występujący w postaci niewielkich, metalicznych ziaren.

## Charakterystyka Atokit jest rzadkim minerałem z gromady pierwiastków rodzimych, klasyfikowanym jako naturalny stop (mieszanina międzymetaliczna) palladu i cyny. Występuje zazwyczaj w formie niewielkich, nieregularnych ziaren lub jako powłoki na innych minerałach, głównie siarczkach metali z grupy platynowców. Jego kryształy, obserwowane jedynie w skali mikroskopowej, mają formę sześciennych lub ośmiościennych kryształów. Jest minerałem nieprzezroczystym o metalicznym połysku. ## Właściwości fizyczne Atokit charakteryzuje się twardością w skali Mohsa wynoszącą 5. Jest minerałem ciężkim, o gęstości obliczonej na 14,97 g/cm³, co jest typowe dla stopów metali z grupy platyny. Nie wykazuje łupliwości, a jego przełam jest haczykowaty. Jest ciągliwy i kowalny. ## Barwy i odmiany Minerał ten ma barwę od białej do srebrzystobiałej, często z żółtawym lub kremowym odcieniem. W świetle odbitym jego barwa jest biała z kremowym tonem. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Atokit został po raz pierwszy opisany w 1975 roku przez P. Mihálika, S. A. Hiemstrę i J. P. R. de Villiersa. Jego nazwa pochodzi od miejsca odkrycia - kopalni platyny Atok (obecnie Bokoni) w kompleksie magmowym Bushveld w Republice Południowej Afryki. Został zatwierdzony jako nowy minerał przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w tym samym roku. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość, atokit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi natomiast obiekt zainteresowania naukowego i jest ceniony przez wyspecjalizowanych kolekcjonerów minerałów z grupy platynowców.

Właściwości

Twardość Mohsa
5
Połysk
Metaliczny
Rysa
Czarna
Gęstość
14.97
Łupliwość
Brak
Przełam
Haczykowaty
Przezroczystość
Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny
Regularny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja atokitu jest możliwa niemal wyłącznie za pomocą zaawansowanych metod laboratoryjnych, takich jak analiza w świetle odbitym (mikroskopia kruszcowa) oraz analiza chemiczna z użyciem mikrosondy elektronowej (EDS/WDS). W badaniach pod mikroskopem wyróżnia się kremowobiałą barwą i wysokim współczynnikiem odbicia światła. Jest izotropowy. ## Odróżnianie od podobnych Atokit jest wizualnie niemożliwy do odróżnienia od innych jasnych minerałów platynowców, takich jak rustenburgit (Pt₃Sn), z którym tworzy roztwór stały, czy platyna rodzima. Pewne rozróżnienie wymaga analizy składu chemicznego, która pozwala określić dominację palladu i cyny w stosunku atomowym bliskim 3:1. ## Formy kryształów Atokit krystalizuje w układzie regularnym. Obserwowany jest w postaci bardzo małych, nieregularnych ziaren, często o zaokrąglonych krawędziach, o wielkości nieprzekraczającej 100 mikrometrów. Rzadko tworzy wykształcone, mikroskopijne kryształy o pokroju sześciennym lub ośmiościennym.

Środowisko występowania

## Geneza Atokit jest minerałem pochodzenia magmowego. Powstaje w ultrazasadowych i zasadowych intruzjach warstwowych, w strefach bogatych w siarczki metali z grupy platynowców (PGE). Krystalizuje w późnych stadiach procesów magmowych z resztkowych stopów wzbogaconych w platynowce i pierwiastki chalkofilne. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi minerałami z grupy platyny, takimi jak rustenburgit, platyna rodzima, braggit, sperrylit, a także z siarczkami metali nieszlachetnych, głównie pentlandytem, pirotynem i chalkopirytem. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowisko atokitu to kopalnia Atok (Bokoni) w kompleksie Bushveld w RPA. Jego obecność stwierdzono również w innych rejonach tego kompleksu. Poza RPA, został zidentyfikowany w złożach niklu, miedzi i platynowców w intruzji Duluth w Minnesocie (USA), w kompleksie Stillwater w Montanie (USA), w złożu Lac des Iles w Ontario (Kanada) oraz w niektórych złożach na terenie Rosji (Półwysep Tajmyr) i Finlandii.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazów atokitu jest oceniana przede wszystkim z perspektywy naukowej, a nie estetycznej. Najcenniejsze są próbki, w których ziarna atokitu są stosunkowo duże (jak na ten minerał, czyli dziesiątki mikrometrów), dobrze wyodrębnione i możliwe do jednoznacznej identyfikacji. Wartość okazu podnosi bogata asocjacja z innymi rzadkimi minerałami platynowców. Okazy te są zazwyczaj polerowanymi zgładami przeznaczonymi do badań mikroskopowych. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej cenione i historycznie najważniejsze okazy pochodzą z miejsca odkrycia – kopalni Atok w kompleksie Bushveld w Republice Południowej Afryki. Materiał z tej lokalizacji jest uważany za referencyjny dla tego minerału.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy atokitu, zazwyczaj w postaci mikroskopijnych ziaren wrośniętych w skałę macierzystą, praktycznie nie wymagają czyszczenia. Jeśli zachodzi potrzeba usunięcia kurzu z matrycy skalnej, można użyć miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza. Należy unikać wszelkich metod czyszczenia na mokro i chemicznego. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z chemikaliami, zwłaszcza kwasami, które mogą reagować z minerałem lub otaczającymi go siarczkami. Mimo że jest to minerał stabilny, nie należy go podgrzewać. Przechowywać z dala od wilgotnego środowiska, aby chronić skałę macierzystą. ## Przechowywanie Okazy z atokitem najlepiej przechowywać w stabilnych warunkach, w zamkniętych pudełkach klaserowych lub gabinetach mineralogicznych, aby chronić je przed kurzem i zanieczyszczeniami. Ze względu na mikroskopijny rozmiar ziaren, okazy te często wymagają odpowiedniego opisu i oznaczenia lokalizacji minerału na skale.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej