Atlasovite

Wzór chemiczny: Cu<sup>2+</sup><sub>6</sub>Fe<sup>3+</sup>Bi<sup>3+</sup>O<sub>4</sub>(S<sup>6+</sup>O<sub>4</sub>)<sub>5</sub>·KCl

Atlasowit to bardzo rzadki minerał, będący złożonym siarczanem miedzi, żelaza i bizmutu, znany wyłącznie z produktów ekshalacji wulkanicznych na wulkanie Tołbaczik.

## Charakterystyka Atlasowit jest minerałem z gromady siarczanów, występującym w postaci niewielkich, dobrze wykształconych kryształów. Zazwyczaj tworzy tabliczkowe lub dipiramidalne formy, nieprzekraczające dziesiątych części milimetra. Obserwuje się go jako pojedyncze kryształy lub niewielkie, druzowate skupienia narosłe na porowatej, wulkanicznej skorii (bazalcie). Jest kruchy i ciężki ze względu na zawartość bizmutu. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością około 2 w skali Mohsa, co czyni go bardzo miękkim. Ma połysk szklisty, na niektórych powierzchniach przechodzący w tłusty. Jest przeświecający w cienkich odłamkach, a w większych fragmentach lub w masie staje się nieprzezroczysty. Jego gęstość obliczona wynosi około 4,21 g/cm³. ## Barwy i odmiany Atlasowit posiada charakterystyczną, ciemną barwę - od czerwonobrunatnej do niemal czarnej. Nie są znane żadne jego odmiany barwne ani handlowe. ## Historia i nazwa Minerał został opisany po raz pierwszy w 1987 roku przez rosyjskich mineralogów L.P. Vergasovą, S.K. Filatova, E.K. Serafimovą i T.F. Semenovą. Jego nazwa honoruje Władimira Wasiljewicza Atłasowa (ok. 1661-1711), rosyjskiego odkrywcę i jednego z pierwszych badaczy półwyspu Kamczatka, gdzie minerał ten został znaleziony. Miejscem typowym jest wulkan Tołbaczik. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość i mikroskopijne rozmiary kryształów, atlasowit nie ma żadnego zastosowania praktycznego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego i kolekcjonerskiego dla wyspecjalizowanych zbieraczy mikrominerałów.

Właściwości

Twardość Mohsa
2
Połysk
Vitreous to greasy
Rysa
Reddish brown
Gęstość
4.21
Łupliwość
None
Przezroczystość
Translucent to opaque
Układ krystaliczny
Tetragonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja atlasowitu opiera się przede wszystkim na jego unikalnym środowisku występowania - wysokotemperaturowych fumarolach bazaltowych. Cechy wizualne, takie jak ciemna, czerwonobrunatna barwa, tetragonalna forma kryształów (często tabliczkowych) oraz szklisty połysk, są pomocne we wstępnym rozpoznaniu. Ze względu na mikroskopijne rozmiary, ostateczne potwierdzenie wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak rentgenowska analiza strukturalna (XRD) i mikroanaliza chemiczna (EDS). ## Odróżnianie od podobnych Na stanowisku typowym atlasowit może być mylony z innymi ciemnymi minerałami fumarolicznymi, takimi jak tenoryt, hematyt czy ponomarevit. Od tenorytu i hematytu odróżnia go forma kryształów i czerwonawy odcień. Rozróżnienie od innych złożonych siarczanów z Tołbaczika jest niemożliwe bez specjalistycznych badań. ## Formy kryształów Kryształy atlasowitu są tetragonalne, najczęściej o pokroju tabliczkowym, grubotabliczkowym lub krótkosłupowym, zakończone ścianami piramidy. Występują jako pojedyncze, narosłe kryształy lub tworzą niewielkie, krystaliczne agregaty i naloty.

Środowisko występowania

## Geneza Atlasowit jest minerałem pochodzenia ekshalacyjnego. Powstaje w procesie sublimacji z gorących gazów wulkanicznych (fumaroli) o temperaturze sięgającej 400-600°C. Krystalizuje bezpośrednio na powierzchni lawy bazaltowej i tufu w pobliżu ujść ekshalacji. ## Asocjacje mineralne Minerał ten występuje w towarzystwie innych rzadkich produktów fumaroli wulkanu Tołbaczik. Do najczęstszych minerałów towarzyszących należą: hematyt, tenoryt, anglesyt, langbeinit, nabokoit, kamczatkit, ponomarevit, sofiit i johillerit. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania atlasowitu na świecie jest jego lokalizacja typowa - drugi stożek żużlowy Północnego Przerwania Wielkiej Erupcji Szczelinowej Tołbaczika (1975-1976) na półwyspie Kamczatka w Rosji.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazów atlasowitu, będącego mikrominerałem, ocenia się według innych kryteriów niż w przypadku okazów makroskopowych. Najwyżej cenione są próbki z ostrymi, dobrze wykształconymi i możliwie największymi kryształami. Ważna jest również bogactwo okazu (ilość kryształów na matrycy) oraz estetyczne asocjacje z innymi rzadkimi minerałami fumarolicznymi, zwłaszcza jeśli tworzą kontrast barwny. ## Popularne stanowiska Wszystkie znane kolekcjonerom okazy atlasowitu pochodzą z jednego miejsca na świecie - wulkanu Tołbaczik na Kamczatce. Jest to minerał niezwykle trudny do zdobycia, a jego okazy rzadko pojawiają się na rynku i krążą głównie w obiegu instytucji naukowych oraz wśród wyspecjalizowanych kolekcjonerów mikrominerałów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy atlasowitu są niezwykle delikatne i potencjalnie reaktywne. Czyszczenie powinno być ograniczone do absolutnego minimum. Do usuwania kurzu można użyć miękkiego pędzelka lub ostrożnie skierowanego strumienia sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. Należy unikać wszelkiego kontaktu z wodą i innymi płynami. ## Czego unikać Minerał ten jest wrażliwy na wilgoć, a kontakt z wodą może prowadzić do jego uszkodzenia lub rozkładu, podobnie jak w przypadku wielu innych siarczanów pochodzenia fumarolicznego. Należy unikać wszelkich chemikaliów, ultradźwięków, zmian temperatury oraz wstrząsów mechanicznych. ## Przechowywanie Atlasowit musi być przechowywany w suchych warunkach. Najlepszym rozwiązaniem jest szczelne pudełko typu "micromount", które chroni okaz przed kurzem, wilgocią i uszkodzeniami fizycznymi. Przechowywać w stabilnej temperaturze, z dala od bezpośredniego światła słonecznego.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej