Astrophyllite

Wzór chemiczny: K₂NaFe₂+₇Ti₄+₂(Si₄O₁₂)₂O₂(OH)₄F

Astrofyllit to rzadki krzemian tytanu, tworzący charakterystyczne, gwiaździste agregaty o brązowozłotym, submetalicznym połysku.

## Charakterystyka Astrofyllit jest złożonym, uwodnionym krzemianem potasu, sodu, żelaza i tytanu. Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest tworzenie promienistych, gwiaździstych agregatów, od których pochodzi jego nazwa. Kryształy mają formę listewkową lub igiełkową i często układają się w spektakularne, rozchodzące się od wspólnego centrum "gwiazdy" lub "słońca". Okazy te są zwykle wrośnięte w jasne tło skalne, najczęściej nefelin lub albit, co tworzy bardzo atrakcyjny kontrast. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, z twardością 3-4 w skali Mohsa. Jest kruchy, a jego kryształy łatwo się rozdzielają. Połysk astrofyllitu jest zmienny, od perłowego i jedwabistego na powierzchniach łupliwości, po submetaliczny, a nawet metaliczny w świeżych, nieutlenionych okazach. Jest nieprzezroczysty, jedynie w bardzo cienkich odłamkach bywa przeświecający. Gęstość wynosi około 3.2-3.4 g/cm³. ## Barwy i odmiany Dominującą barwą astrofyllitu jest brązowozłota, miedzianobrązowa lub po prostu brązowa. Czasami spotyka się okazy żółtawe. Połysk i intensywność barwy zależą od stopnia utlenienia żelaza w strukturze. Nie wyróżnia się formalnych odmian, ale okazy z różnych lokalizacji mogą nieznacznie różnić się odcieniem i formą agregatów. ## Historia i nazwa Nazwa astrofyllit pochodzi od greckich słów *astron* (gwiazda) i *phyllon* (liść), co jest bezpośrednim nawiązaniem do jego typowej, gwiaździstej formy skupień przypominającej układ liści. Minerał został po raz pierwszy opisany w 1854 roku przez Carla Johana Augusta Theodora Scheerera na podstawie okazów znalezionych na wyspie Låven w Langesundsfjorden w Norwegii. ## Zastosowania Astrofyllit jest cenionym i poszukiwanym kamieniem kolekcjonerskim. Ze względu na swoją miękkość i doskonałą łupliwość nie znajduje zastosowania w jubilerstwie. Czasami jest polerowany w formie kaboszonów lub płytek w celach ozdobnych i ezoterycznych, jednak wymaga to stabilizacji żywicą.

Właściwości

Twardość Mohsa: 3-4
Połysk: Pearly, Sub-Metallic
Rysa: Yellowish-brown
Gęstość: 3.2-3.4
Łupliwość: Perfect on {001}
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Translucent to opaque
Układ krystaliczny: Triclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną astrofyllitu są jego unikalne, gwiaździste lub promieniste agregaty złożone z listewkowych, brązowozłotych kryształów. Charakterystyczny jest również submetaliczny lub perłowy połysk oraz występowanie w jasnej, alkalicznej skale magmowej (np. sjenicie nefelinowym). ## Odróżnianie od podobnych - **Egiryn:** Może tworzyć podobne promieniste agregaty, ale jego kryształy są zazwyczaj ciemnozielone do czarnych i mają szklisty połysk. - **Arfvedsonit:** Również tworzy promieniste skupienia, ale jest czarny lub niebieskawo-czarny i często wykazuje niebieskie refleksy świetlne. Jest też twardszy (5.5-6). - **Biotyt/Flogopit:** Te miki tworzą blaszki, ale rzadko układają się w tak regularne, gwiaździste formy. Mają też bardziej "płaski", perłowy połysk. ## Formy kryształów Astrofyllit krystalizuje w układzie trójskośnym, tworząc wydłużone, spłaszczone kryształy o pokroju tabliczkowym lub listewkowym. Prawie zawsze występują one w postaci promienistych, gwiaździstych, wachlarzowatych lub bezładnie splątanych agregatów. Pojedyncze, dobrze wykształcone kryształy są ekstremalnie rzadkie.

Środowisko występowania

## Geneza Astrofyllit jest minerałem charakterystycznym dla alkalicznych skał magmowych, takich jak sjenity nefelinowe i związane z nimi pegmatyty. Powstaje w późnych stadiach krystalizacji magmy bogatej w pierwiastki ziem rzadkich, tytan, cyrkon i fluor. Występuje w szczelinach i pustkach skalnych (miarolach) lub jako wrostki w innych minerałach skałotwórczych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi minerałami typowymi dla środowisk alkalicznych. Do jego najczęstszych towarzyszy należą: albit, mikroklin, nefelin, egiryn, arfvedsonit, eudialit, cyrkon, tytanit i katapleit. ## Lokalizacje Najważniejsze i najbardziej znane na świecie stanowiska astrofyllitu znajdują się na Półwyspie Kolskim w Rosji, zwłaszcza w masywach Chibiny i Łowoziero. To stamtąd pochodzi większość najlepszych okazów kolekcjonerskich. Inne znaczące lokalizacje to kompleks magmowy Langesundsfjorden w Norwegii (miejsce odkrycia), Mont Saint-Hilaire w Quebecu (Kanada) oraz okolice Pikes Peak w Kolorado (USA).

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy astrofyllitu charakteryzują się dużymi, ostrymi i dobrze zdefiniowanymi "gwiazdami" lub "słońcami". Idealny okaz ma promieniste agregaty o intensywnej, złocistobrązowej barwie i silnym, metalicznym połysku, które kontrastują z jasnym, najczęściej białym tłem (albitem lub nefelinem). Ważny jest również brak uszkodzeń delikatnych kryształów oraz estetyczna kompozycja całości. ## Ceny rynkowe Ceny astrofyllitu są bardzo zróżnicowane. Małe fragmenty lub okazy z niewielkimi, słabo uformowanymi agregatami mogą kosztować od kilkudziesięciu do kilkuset złotych. Dobrej jakości, estetyczne okazy z wyraźnymi "gwiazdami" na jasnym tle, wielkości dłoni, osiągają ceny od kilkuset do kilku tysięcy złotych. Wyjątkowe, duże płyty z licznymi, perfekcyjnymi agregatami z Półwyspu Kolskiego mogą być wyceniane na kilkanaście tysięcy złotych lub więcej. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej poszukiwane przez kolekcjonerów są okazy pochodzące z masywów Chibiny i Łowoziero na Półwyspie Kolskim w Rosji. Charakteryzują się one największymi i najlepiej uformowanymi agregatami na kontrastowym, białym tle. Klasyczne, choć zazwyczaj mniej spektakularne okazy, pochodzą z Norwegii i Kanady (Mont Saint-Hilaire).

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy astrofyllitu należy czyścić bardzo ostrożnie. Najlepiej używać miękkiego pędzelka do usuwania kurzu. W razie potrzeby można użyć sprężonego powietrza. Mycie wodą jest odradzane, ponieważ woda może wnikać w szczeliny i powodować rozwarstwianie się kruchych kryształów, a także przyspieszać utlenianie. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać myjek ultradźwiękowych i parowych, które zniszczą okaz. Astrofyllit jest wrażliwy na kwasy i silne chemikalia. Jako minerał stosunkowo miękki i kruchy, jest podatny na zarysowania i uszkodzenia mechaniczne. Należy chronić go przed uderzeniami i upadkami. ## Przechowywanie Okazy najlepiej przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach lub na podstawkach, z dala od twardszych minerałów, które mogłyby go zarysować. Nie wymaga specjalnej ochrony przed światłem, ale należy unikać skrajnych temperatur i dużej wilgotności.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

https://en.wikipedia.org/wiki/https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FAstrophyllite

Źródła

Czytaj więcej