Aspedamite
Wzór chemiczny: ☐<sub>12</sub>(Fe<sup>3+</sup>,Fe<sup>2+</sup>)<sub>3</sub>Nb<sup>5+</sup><sub>4</sub>[Th<sup>4+</sup>(Nb<sup>5+</sup>,Fe<sup>3+</sup>)<sub>12</sub>O<sub>42</sub>][(H<sub>2</sub>O),(OH)]<sub>12</sub>
Aspedamit to bardzo rzadki minerał z grupy crichtonitu, znajdowany w Norwegii w postaci niewielkich, czarnych, metalicznych kryształów.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 6
- Połysk
- Metaliczny
- Rysa
- Czerwono-brązowa
- Gęstość
- 4.73
- Łupliwość
- Brak
- Przełam
- Muszlowy
- Przezroczystość
- Nieprzezroczysty, Prześwitujący w cienkich odłamkach
- Układ krystaliczny
- Trigonalny
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Identyfikacja aspedamitu w warunkach amatorskich jest praktycznie niemożliwa. Wymaga zaawansowanych technik analitycznych, takich jak mikroanaliza rentgenowska (EDS/WDS) i dyfrakcja rentgenowska (XRD), w celu potwierdzenia jego złożonego składu chemicznego i struktury krystalicznej. Cechy wizualne, takie jak czarna barwa, metaliczny połysk i heksagonalny zarys kryształów, są jedynie wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Aspedamit jest wizualnie nieodróżnialny od innych czarnych, metalicznych minerałów z grupy crichtonitu, takich jak crichtonit, senaite czy davidyt. Pewne rozróżnienie możliwe jest wyłącznie na podstawie analizy chemicznej. ## Formy kryształów Tworzy niewielkie, heksagonalne, tabliczkowe kryształy, często o słabo wykształconych ścianach. Zazwyczaj występują jako pojedyncze, izolowane kryształy wrosłe w skałę macierzystą.
Środowisko występowania
## Geneza Aspedamit powstaje w pegmatytach syenitowych. Jest to minerał pochodzenia magmowego, krystalizujący w późnych stadiach formowania się pegmatytu z resztkowych, bogatych w pierwiastki rzadkie fluidów. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi rzadkimi minerałami pegmatytowymi. W lokalizacji typowej znaleziono go w towarzystwie aegirynu, albitu, ankylitu-(Ce), katapleitu, eudialitu, mosandrytu-(Ce) oraz wöhlerytu. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania aspedamitu na świecie jest jego lokalizacja typowa: kamieniołom pegmatytu syenitowego Aspedammen, w rejonie Vestfold, w Norwegii.
Rzadkość
Ekstremalnie rzadki
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Jako minerał typu "micromount", o wartości czysto naukowej i systematycznej, głównym kryterium jakości jest stopień wykształcenia i wielkość kryształu, a także jego potwierdzona analitycznie tożsamość. Najcenniejsze są okazy z wyraźnymi, nieuszkodzonymi kryształami, dobrze osadzonymi na kontrastującej matrycy skalnej. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów jest kamieniołom Aspedammen w Norwegii. Materiał z tej lokalizacji jest ekstremalnie trudny do zdobycia i pojawia się na rynku kolekcjonerskim sporadycznie, głównie w obiegu wyspecjalizowanych kolekcjonerów minerałów rzadkich.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Z uwagi na ekstremalną rzadkość i niewielkie rozmiary kryształów, mechaniczne czyszczenie nie jest zalecane. Jeśli jest to absolutnie konieczne, można użyć sprężonego powietrza do usunięcia luźnych cząstek pyłu. Należy unikać kontaktu z wodą i chemikaliami. ## Czego unikać Należy unikać wszelkich chemikaliów, kwasów, detergentów oraz myjek ultradźwiękowych. Kryształy są kruche i podatne na uszkodzenia mechaniczne. Przechowywać z dala od wilgoci i skrajnych temperatur. ## Przechowywanie Okazy aspedamitu, ze względu na ich mały rozmiar i wartość naukową, powinny być przechowywane w specjalistycznych pudełkach typu "micromount" lub w zapieczętowanych pojemnikach, chroniących przed kurzem, wilgocią i uszkodzeniami fizycznymi.