Åsgruvanite-(Ce)

Wzór chemiczny: Ce<sup>3+</sup><sub>16</sub>Ca<sub>5</sub>Al(SiO<sub>4</sub>)<sub>6</sub>(As<sup>3+</sup>O<sub>3</sub>)<sub>8</sub>(CO<sub>3</sub>)<sub>2</sub>Cl<sub>4</sub>F<sub>3</sub>(OH)<sub>2</sub>

Åsgruvanite-(Ce) to niezwykle rzadki arseninokrzemian ceru, wapnia i glinu, odkryty w szwedzkiej kopalni Åsgruvan, wyróżniający się złożonym składem chemicznym.

## Charakterystyka Åsgruvanite-(Ce) jest minerałem o wyjątkowo złożonym składzie chemicznym, należącym do grupy krzemianów i arseninów. Występuje w postaci bardzo drobnych, heksagonalnych, pryzmatycznych kryształów, które rzadko przekraczają 0.1 mm długości. Kryształy te tworzą promieniste agregaty lub występują jako pojedyncze, izolowane osobniki wrosłe w matrycę skalną. Ze względu na mikroskopijny rozmiar kryształów, jego cechy wizualne są trudne do zaobserwowania bez użycia specjalistycznego sprzętu. ## Właściwości fizyczne Kryształy są zbyt małe, aby precyzyjnie określić ich właściwości fizyczne, takie jak twardość czy gęstość, tradycyjnymi metodami. Gęstość została obliczona na podstawie wzoru chemicznego i parametrów komórki elementarnej i wynosi 4.88 g/cm³. Minerał wykazuje szklisty połysk i jest przezroczysty do przeświecającego. ## Barwy i odmiany Åsgruvanite-(Ce) ma barwę od bladożółtej do żółtobrązowej. Nie zaobserwowano występowania jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od miejsca jego odkrycia - kopalni Åsgruvan w dystrykcie Bergslagen w Szwecji. Człon "-(Ce)" w nazwie wskazuje na dominujący pierwiastek ziem rzadkich w jego strukturze, którym jest cer. Został on oficjalnie uznany przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2023 roku pod numerem IMA2023-034. Odkrycia dokonał zespół mineralogów badających historyczne próbki z tej kopalni. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość i mikroskopijne rozmiary, Åsgruvanite-(Ce) nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego i kolekcjonerskiego dla wyspecjalizowanych zbieraczy mikrominerałów.

Właściwości

Połysk
Szklisty
Rysa
Jasnożółta
Gęstość
4.88
Łupliwość
Niedoskonała wg {0001}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Heksagonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja Åsgruvanite-(Ce) jest możliwa wyłącznie przy użyciu zaawansowanych technik analitycznych, takich jak spektroskopia dyspersji energii (EDS/EDX) w połączeniu z mikroskopią elektronową lub dyfrakcją rentgenowską (XRD). Wizualne rozpoznanie w terenie lub nawet w kolekcji jest niemożliwe ze względu na mikroskopijny rozmiar i podobieństwo do innych minerałów z tej lokalizacji. ## Odróżnianie od podobnych Minerał ten może być mylony z innymi rzadkimi krzemianami i arseninami występującymi w tej samej paragenezie, takimi jak dollaseit-(Ce) czy inne minerały z grupy allanitu. Pewne rozróżnienie wymaga specjalistycznej analizy chemicznej w celu potwierdzenia unikalnego, złożonego składu. ## Formy kryształów Tworzy drobne, heksagonalne kryształy o pokroju pryzmatycznym, często zakończone piramidą. Kryształy te występują jako pojedyncze osobniki lub tworzą niewielkie, promieniste agregaty.

Środowisko występowania

## Geneza Åsgruvanite-(Ce) powstaje w wyniku procesów metamorficznych w skarnach. Występuje w obrębie dolomitowo-kalcytowych marmurów, które zostały poddane metamorfizmowi kontaktowemu i metasomatozie. Jego powstanie wiąże się z obecnością pierwiastków ziem rzadkich, arsenu, chloru i fluoru w roztworach hydrotermalnych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z kalcytem, dolomitem, flogopitem, talkiem, dollaseitem-(Ce), hematytem, magnetytem, chalkopirytem oraz arsenopirytem. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania Åsgruvanite-(Ce) na świecie jest jego lokalizacja typowa - historyczna kopalnia rud żelaza i miedzi Åsgruvan, położona w pobliżu Norberg w regionie Bergslagen w Szwecji.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jako mikrominerał, wartość kolekcjonerska Åsgruvanite-(Ce) zależy przede wszystkim od jakości i bogactwa okazu mikroskopowego. Najbardziej cenione są próbki z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami tworzącymi estetyczne, promieniste agregaty. Ważna jest również obecność minerałów towarzyszących, które tworzą atrakcyjne tło dla głównych kryształów. Czystość i intensywność barwy, choć trudne do oceny, również podnoszą wartość okazu. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów jest kopalnia Åsgruvan w Szwecji. Materiał do badań i kolekcjonerski pochodzi z historycznych próbek zebranych w tej kopalni, która obecnie jest nieczynna.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy z Åsgruvanite-(Ce) należy traktować z najwyższą ostrożnością. Ze względu na mikroskopijny rozmiar kryształów, czyszczenie mechaniczne jest niewskazane i może prowadzić do ich bezpowrotnego zniszczenia. Jeśli konieczne jest usunięcie kurzu, można użyć sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wszelkimi chemikaliami, w tym kwasami i silnymi zasadami, które mogą reagować ze złożonym składem minerału. Nie należy poddawać go czyszczeniu ultradźwiękowemu. Chronić przed wysoką temperaturą i wilgocią. ## Przechowywanie Okazy mikrominerałów, takie jak Åsgruvanite-(Ce), najlepiej przechowywać w specjalistycznych, zamykanych pudełkach typu "micromount", które chronią je przed kurzem, uszkodzeniami mechanicznymi i nagłymi zmianami wilgotności.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej