Arthurite

Wzór chemiczny: Cu₂+Fe₃+₂(As₅+O₄)₂(OH)₂·₄H₂O

Arturyt to rzadki, wtórny arsenian miedzi i żelaza, tworzący charakterystyczne, igiełkowe kryształy o intensywnie zielonej barwie.

## Charakterystyka Arturyt jest uwodnionym arsenianem miedzi i żelaza, występującym w strefach utleniania złóż kruszcowych. Tworzy drobne, igiełkowe lub włosowate kryształy, które często formują kuliste lub promieniste agregaty, a także naskorupienia i naloty. Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest żywy, jabłkowozielony do szmaragdowozielonego kolor, który sprawia, że jest łatwo zauważalny mimo niewielkich rozmiarów kryształów. ## Właściwości fizyczne Kryształy arturytu są zazwyczaj bardzo małe i kruche. Minerał ten charakteryzuje się twardością 3-4 w skali Mohsa. Połysk jest szklisty do jedwabistego, zwłaszcza w przypadku agregatów włóknistych. Jest minerałem przeświecającym do przezroczystego w cienkich odłamkach. Jego gęstość wynosi około 3.2 g/cm³. ## Barwy i odmiany Arturyt występuje w różnych odcieniach zieleni, od jasnozielonego, przez jabłkowozielony, po ciemny, szmaragdowozielony. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian, a zmienność barwy zależy głównie od subtelnych różnic w składzie chemicznym i warunkach krystalizacji. ## Historia i nazwa Minerał został nazwany w 1964 roku na cześć dwóch osób: Arthura E. I. Russella (1881-1964), brytyjskiego kolekcjonera minerałów, oraz Arthura W. G. Kingsbury'ego (1906-1968), angielskiego mineraloga, który jako pierwszy znalazł ten minerał w Kornwalii w Anglii. Został on opisany przez R.J. Davisa i M.H. Heya na podstawie materiału z kopalni Hingston Down Consols w Kornwalii, która jest jego lokalizacją typową. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i niewielkie rozmiary kryształów, arturyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest natomiast cenionym i poszukiwanym minerałem kolekcjonerskim, zwłaszcza dobrze wykształcone okazy z klasycznych lokalizacji.

Właściwości

Twardość Mohsa: 3-4
Połysk: Vitreous
Rysa: Pale green
Gęstość: 3.2
Łupliwość: Good on {010}
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Translucent to transparent
Układ krystaliczny: Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Arturyt jest najczęściej rozpoznawany na podstawie swojego charakterystycznego, żywego, jabłkowozielonego koloru oraz formy występowania - drobnych, igiełkowych kryształów tworzących sferyczne lub promieniste agregaty. Występuje w strefach utleniania złóż polimetalicznych, co jest kluczową wskazówką terenową. ## Odróżnianie od podobnych Arturyt można pomylić z innymi wtórnymi minerałami miedzi o zielonej barwie, takimi jak: - **Olivenit**: Zazwyczaj ma ciemniejszy, oliwkowozielony odcień i tworzy bardziej pryzmatyczne, solidniejsze kryształy. - **Cornwallit**: Ma podobny kolor, ale jest amorficzny lub tworzy skupienia promienisto-włókniste, rzadko wyraźne kryształy. - **Agardyt**: Ma podobny igiełkowy pokrój, ale zazwyczaj niebieskozielony odcień i często występuje w towarzystwie innych minerałów ziem rzadkich. - **Tyrolit**: Ma zwykle niebieskozieloną barwę i perłowy połysk na powierzchniach łupliwości. Ostateczne odróżnienie często wymaga zaawansowanych analiz chemicznych (EDS) lub rentgenowskich (XRD). ## Formy kryształów Kryształy arturytu są jednoskośne, ale wykazują pokrój igiełkowy lub włosowaty. Najczęściej występują w formie promienistych lub sferulitycznych (kulistych) agregatów, a także jako cienkie naskorupienia lub naloty na skale macierzystej.

Środowisko występowania

## Geneza Arturyt jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) hydrotermalnych złóż polimetalicznych, bogatych w miedź i arsen. Tworzy się w wyniku reakcji kwaśnych, bogatych w siarczany wód z pierwotnymi minerałami kruszcowymi, takimi jak chalkopiryt i arsenopiryt, w obecności minerałów żelaza. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi wtórnymi minerałami arsenu, miedzi i żelaza. Do jego najczęstszych asocjacji należą: skorodyt, olivenit, cornwallit, chenevixyt, farmakosyderyt, goethyt, kwarc oraz różne tlenki żelaza i manganu. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne lokalizacje arturytu to kopalnie w Kornwalii (Anglia), zwłaszcza Hingston Down Consols (miejsce typowe) i Calstock. Znaczące okazy pochodzą również z kopalni Clara w Schwarzwaldzie (Niemcy) oraz z Tsumeb (Namibia). Inne znane wystąpienia to m.in. kopalnia Majuba Hill w Nevadzie (USA) oraz niektóre złoża w Grecji (Lavrion) i Hiszpanii.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy arturytu to te, które posiadają dobrze zdefiniowane, kuliste agregaty o intensywnym, jabłkowozielonym kolorze, kontrastujące z matrycą skalną. Ważna jest wielkość agregatów - im większe i liczniejsze, tym okaz jest bardziej wartościowy. Istotny jest również brak uszkodzeń delikatnych, igiełkowych kryształów. Okazy z klasycznych, historycznych lokalizacji, jak Kornwalia, są szczególnie poszukiwane. ## Popularne stanowiska Dla kolekcjonerów najbardziej pożądane są okazy z lokalizacji typowej w Kornwalii (Anglia), które mają wartość historyczną. Bardzo estetyczne, bogate okazy pochodzą również z kopalni Clara w Niemczech, gdzie arturyt tworzy piękne, zielone kule na kwarcowej matrycy. Okazy z Tsumeb w Namibii są również cenione, choć często rzadsze na rynku.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy arturytu należy czyścić z najwyższą ostrożnością, używając wyłącznie sprężonego powietrza do usunięcia kurzu. Ze względu na jego kruchość i potencjalną rozpuszczalność, należy unikać kontaktu z wodą, a zwłaszcza z chemikaliami. Wszelkie czyszczenie mechaniczne (np. szczoteczką) jest wysoce ryzykowne i może zniszczyć delikatne kryształy. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać ultradźwięków, myjek parowych, kwasów, detergentów i rozpuszczalników. Minerał jest wrażliwy na wysoką temperaturę i może ulec uszkodzeniu pod wpływem długotrwałej ekspozycji na intensywne światło słoneczne. Należy chronić go przed wilgocią. ## Przechowywanie Okazy arturytu najlepiej przechowywać w zamkniętych, wyściełanych pudełkach kolekcjonerskich (tzw. "micromount boxes"), aby chronić je przed kurzem, uszkodzeniami mechanicznymi i nagłymi zmianami wilgotności. Nie należy przechowywać go razem z twardszymi minerałami, które mogłyby go porysować.