Arsenuranospathite
Wzór chemiczny: Al(U<sup>6+</sup>O<sub>2</sub>)<sub>2</sub>(As<sup>5+</sup>O<sub>4</sub>)<sub>2</sub>F·20H<sub>2</sub>O
Arsenuranospatyt to rzadki, radioaktywny minerał wtórny uranu, tworzący cienkie, blaszkowate kryształy o charakterystycznej żółtej barwie.
Opis
## Charakterystyka Arsenuranospatyt jest minerałem należącym do grupy wodnych arsenianów uranylu. Występuje w postaci cienkich, prostokątnych lub kwadratowych tabliczek, które często tworzą wachlarzowate lub liściaste agregaty. Kryształy są zazwyczaj niewielkie, osiągając kilka milimetrów. Minerał jest przezroczysty do przeświecającego, o intensywnej, cytrynowożółtej lub zielonkawożółtej barwie. ## Właściwości fizyczne Jest to minerał bardzo miękki, o twardości około 2 w skali Mohsa, co oznacza, że można go zarysować paznokciem. Ma doskonałą łupliwość w jednym kierunku, co powoduje, że łatwo dzieli się na cienkie, elastyczne blaszki. Połysk na powierzchniach łupliwości jest silnie perłowy, podczas gdy na innych ścianach i przełamach jest szklisty. Gęstość obliczona wynosi około 3,23 g/cm³. ## Barwy i odmiany Minerał ten występuje w jednolitych odcieniach, od cytrynowożółtego do zielonkawożółtego. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Arsenuranospatyt został opisany jako nowy gatunek minerału w 1978 roku przez Kurta Walentę. Jego nazwa nawiązuje do składu chemicznego - obecności arsenu (arsen-) i uranu (uran-) - oraz do jego blaszkowatej formy i strukturalnego podobieństwa do uranospatytu (-spathite), będącego jego fosforanowym analogiem. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość, niewielkie rozmiary kryształów oraz wysoką radioaktywność i toksyczność, arsenuranospatyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego i kolekcjonerskiego, poszukiwany przez specjalistów gromadzących minerały uranu.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Kluczowe cechy diagnostyczne arsenuranospatytu to jego charakterystyczny pokrój w formie cienkich, kwadratowych lub prostokątnych tabliczek, intensywnie żółta barwa oraz silny perłowy połysk na powierzchniach łupliwości. Jest silnie radioaktywny, co można łatwo stwierdzić za pomocą licznika Geigera. Wykazuje również silną, żółtozieloną fluorescencję w świetle ultrafioletowym (zarówno krótko-, jak i długofalowym). ## Odróżnianie od podobnych Arsenuranospatyt jest wizualnie niemal identyczny ze swoim fosforanowym analogiem, uranospatytem. Pewne rozróżnienie tych dwóch minerałów wymaga analizy chemicznej (EDS/WDS) w celu określenia dominacji arsenu nad fosforem. Można go pomylić z innymi wtórnymi minerałami uranu, takimi jak zeuneryt czy autunit, jednak różni się od nich formą kryształów (zeuneryt tworzy grubsze, tabliczkowe kryształy, a autunit często występuje w wachlarzowatych agregatach o innej symetrii). ## Formy kryształów Tworzy cienkie, blaszkowate kryształy o pokroju tabliczkowym, często z kwadratowym lub prostokątnym zarysem. Kryształy te zazwyczaj grupują się w subrównoległe lub wachlarzowate agregaty, przypominające wyglądem pakiety miki.
Środowisko geologiczne
## Geneza Jest to minerał wtórny, powstający w strefach utleniania (wietrzenia) hydrotermalnych złóż uranu. Formuje się w wyniku powolnego przeobrażenia pierwotnych minerałów uranu, głównie uraninitu, w środowisku bogatym w arsen. ## Asocjacje mineralne Arsenuranospatyt najczęściej występuje w towarzystwie innych minerałów wtórnych uranu. Jego najczęstszymi minerałami towarzyszącymi są uranospatyt, zeuneryt, metazeuneryt, a także pierwotny uraninit, kwarc i hematyt. ## Lokalizacje Jest to bardzo rzadki minerał. Najważniejszym i klasycznym miejscem jego występowania (lokalizacja typowa) jest złoże uranu w Menzenschwand w Schwarzwaldzie (Niemcy). To właśnie stamtąd pochodzą najlepsze na świecie, dobrze wykształcone okazy. Znany jest również z kilku innych, nielicznych lokalizacji na świecie, gdzie występują podobne warunki geologiczne.
Rzadkość
Bardzo rzadki
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Najbardziej cenione okazy arsenuranospatytu to te, które charakteryzują się ostro zarysowanymi, dobrze wykształconymi kryształami o intensywnej, czystej barwie. Wysoko oceniane są bogate grupy kryształów tworzące estetyczne, wachlarzowate agregaty na niewielkiej matrycy skalnej. Ze względu na jego rzadkość, nawet mikroskopijne, ale dobrze zidentyfikowane kryształy są wartościowe dla wyspecjalizowanych kolekcjonerów. ## Popularne stanowiska Jedynym istotnym z punktu widzenia kolekcjonerskiego stanowiskiem jest kopalnia Krunkelbach w Menzenschwand (Schwarzwald, Niemcy). Okazy z tej lokalizacji są uważane za wzorcowe dla tego gatunku.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Minerał jest ekstremalnie delikatny, miękki i ma doskonałą łupliwość. Należy unikać czyszczenia na mokro. Wszelkie zanieczyszczenia, takie jak kurz, można usuwać wyłącznie za pomocą miękkiego pędzelka lub bardzo ostrożnie, używając strumienia sprężonego powietrza z dużej odległości. ## Czego unikać Arsenuranospatyt jest minerałem silnie radioaktywnym i toksycznym z powodu zawartości uranu i arsenu. Należy bezwzględnie unikać bezpośredniego kontaktu ze skórą, wdychania pyłu i jakiejkolwiek obróbki mechanicznej. Jest wrażliwy na ciepło, które może powodować utratę wody krystalizacyjnej i zniszczenie struktury. Należy chronić go przed wodą i chemikaliami. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w szczelnie zamkniętych, ołowianych lub grubych plastikowych pojemnikach, wyraźnie oznaczonych jako materiał radioaktywny i toksyczny. Pojemniki te powinny być trzymane w miejscu odizolowanym od stałego przebywania ludzi, najlepiej w wentylowanej szafce. Należy go przechowywać z dala od innych minerałów, które mogą ulec uszkodzeniu przez promieniowanie.