Arsenowaylandite
Wzór chemiczny: BiAl<sub>3</sub>(AsO<sub>4</sub>)<sub>2</sub>(OH)<sub>6</sub>
Arsenowaylandyt to rzadki arsenian bizmutu i glinu, tworzący najczęściej białe, ziemiste naloty lub drobne kryształy romboedryczne.
Opis
## Charakterystyka Arsenowaylandyt jest minerałem wtórnym należącym do grupy arsenianów. Występuje najczęściej w postaci ziemistych, proszkowych lub skorupowych nalotów na skale macierzystej. Rzadziej tworzy bardzo małe, widoczne pod powiększeniem, romboedryczne kryształy, które mogą tworzyć kuliste lub groniaste skupienia. Jego wygląd jest zazwyczaj niepozorny, a okazy mają znaczenie głównie naukowe i mikrokolekcjonerskie. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością w zakresie 4-5 w skali Mohsa. Ma połysk ziemisty lub matowy i jest nieprzezroczysty, a jedynie w bardzo drobnych odłamkach bywa przeświecający. Jego gęstość wynosi około 3,99 g/cm³. Posiada doskonałą łupliwość w jednej płaszczyźnie. ## Barwy i odmiany Arsenowaylandyt jest zazwyczaj biały, białoszary lub żółtawobiały. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1995 roku przez zespół mineralogów (P. Ondruš, F. Veselovský, R. Skála, J. Hloušek, J. Frýda, I. Vavřín). Jego nazwa nawiązuje do składu chemicznego - dominacji arsenu (arseno-) oraz do jego strukturalnego podobieństwa do waylandytu, który jest jego fosforanowym analogiem. ## Zastosowania Arsenowaylandyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest wyłącznie obiektem zainteresowania naukowego oraz stanowi cenny nabytek dla wyspecjalizowanych kolekcjonerów minerałów rzadkich i mikrominerałów.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Identyfikacja arsenowaylandytu w warunkach amatorskich jest bardzo trudna. Wskazówką może być jego wygląd (białe, ziemiste naloty), środowisko występowania (strefy utleniania złóż kruszcowych) oraz współwystępowanie z innymi wtórnymi minerałami bizmutu i arsenu. Pewne rozpoznanie wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak rentgenowska analiza fazowa (XRD) lub mikroanaliza chemiczna (EDS). ## Odróżnianie od podobnych Arsenowaylandyt można łatwo pomylić z jego fosforanowym analogiem, waylandytem, a także z innymi białymi lub żółtawymi minerałami wtórnymi, takimi jak beudantyt, segnityt, cerusyt czy atelestyt. Odróżnienie ich bez specjalistycznego sprzętu jest praktycznie niemożliwe. ## Formy kryształów Kryształy arsenowaylandytu są bardzo małe, o pokroju romboedrycznym. Zazwyczaj występują w formie sferulitycznych lub groniastych agregatów, a najczęściej jako zbite, ziemiste masy i powłoki.
Środowisko geologiczne
## Geneza Jest to minerał wtórny, powstający w strefach utleniania (wietrzenia) polimetalicznych, hydrotermalnych złóż kruszcowych. Tworzy się w wyniku przemian pierwotnych minerałów zawierających bizmut i arsen, w środowisku bogatym w glin. ## Asocjacje mineralne Arsenowaylandyt często współwystępuje z innymi minerałami wtórnymi strefy utleniania, takimi jak skorodyt, mimetezyt, beudantyt, segnityt, atelestyt, preisingeryt, a także z reliktami minerałów pierwotnych, np. bizmutynitem. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska tego rzadkiego minerału znajdują się w Grecji (Lavrion, Attyka - lokalizacja typowa), w Niemczech (kopalnia Clara w Schwarzwaldzie), w Czechach (Jáchymov) oraz w Szwajcarii (kanton Valais).
Rzadkość
Bardzo rzadki
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Jako minerał mikroskopowy, arsenowaylandyt jest ceniony przede wszystkim za bogactwo występowania na matrycy oraz za wykształcenie drobnych, ale wyraźnych kryształów tworzących agregaty. Wysoko oceniane są okazy, na których towarzyszą mu inne rzadkie, dobrze uformowane minerały asocjacyjne. ## Popularne stanowiska Za najlepsze dla tego minerału uchodzą okazy pochodzące z kopalni Clara w Niemczech oraz z historycznych hałd w greckim Lavrionie. Materiał z tych lokalizacji jest najbardziej pożądany przez kolekcjonerów mikrominerałów.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy arsenowaylandytu są delikatne i często porowate. Należy czyścić je wyłącznie na sucho, używając miękkiego pędzelka lub gruszki fotograficznej do zdmuchnięcia kurzu. Kontakt z wodą, zwłaszcza z kwasami, może uszkodzić minerał. ## Czego unikać Należy unikać myjek ultradźwiękowych, wszelkich środków chemicznych oraz wilgoci. Jako arsenian, minerał ten jest toksyczny - należy unikać wdychania pyłu i myć ręce po każdym kontakcie z okazem. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w suchym miejscu, najlepiej w zamkniętych pojemnikach typu "micromount", aby chronić je przed kurzem, uszkodzeniami mechanicznymi i wilgocią.